قرآن پاڪ عربي متن، سنڌي ترجمو، اردو ترجمو ۽ تلاوت سان
Juz 15 starts at Surah Al-Isra ayah 1 and ends at Surah 18 ayah 74. Read this part of the Quran with Arabic text, Sindhi translation, and audio Tilawat from the local database.
سُبْحٰنَ الَّذِیْۤ اَسْرٰى بِعَبْدِهٖ لَیْلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اِلَى الْمَسْجِدِ الْاَقْصَا الَّذِیْ بٰرَكْنَا حَوْلَهٗ لِنُرِیَهٗ مِنْ اٰیٰتِنَا١ؕ اِنَّهٗ هُوَ السَّمِیْعُ الْبَصِیْرُ۱
(هر عيب کان) پاڪ آهي اها ذات جنهن سير ڪرايو پنهنجي ٻانهي (محمد ڪريم ﷺ) کي رات جي ٿوري حصي ۾ مسجدِ حرام کان مسجدِ اقصيٰ تائين جنهن جي چوڌاري اسان برڪت رکي آهي هن لاءِ ته ان کي پنهنجون ڪي نشانيون ڏيکاريون. بيشڪ اُهو ئي ٻڌندڙ ڏسندڙ آهي.
وَ اٰتَیْنَا مُوْسَى الْكِتٰبَ وَ جَعَلْنٰهُ هُدًى لِّبَنِیْۤ اِسْرَآءِیْلَ اَلَّا تَتَّخِذُوْا مِنْ دُوْنِیْ وَكِیْلًاؕ۲
۽ اسان موسيٰ کي ڪتاب (تورات) عطا ڪيو ۽ اسان ان کي بني اسرائيل لاءِ هدايت (جو ذريعو) بنايو (ان ۾ حڪم ڪيو ته) مون کان سواءِ ڪنهن کي ڪارساز نه بنايو.
ذُرِّیَّةَ مَنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوْحٍ١ؕ اِنَّهٗ كَانَ عَبْدًا شَكُوْرًا۳
اي انهن جا اولاد! جن کي اسان نوح سان گڏ (ٻيڙيءَ ۾) سوار ڪيو. بيشڪ اُهو (نوح) هڪ شڪر گذار ٻانهو هيو.
وَ قَضَیْنَاۤ اِلٰى بَنِیْۤ اِسْرَآءِیْلَ فِی الْكِتٰبِ لَتُفْسِدُنَّ فِی الْاَرْضِ مَرَّتَیْنِ وَ لَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِیْرًا۴
۽ اسان بني اسرائيل لاءِ (پنهنجي) ڪتاب ۾ آگاھ ڪري ڇڏيو هيو ته توهان زمين ۾ ضرور ٻه ڀيرا فساد ڪندؤ ۽ ضرور توهان وڏيون زيادتيون ڪندؤ.
فَاِذَا جَآءَ وَعْدُ اُوْلٰىهُمَا بَعَثْنَا عَلَیْكُمْ عِبَادًا لَّنَاۤ اُولِیْ بَاْسٍ شَدِیْدٍ فَجَاسُوْا خِلٰلَ الدِّیَارِ وَ كَانَ وَعْدًا مَّفْعُوْلًا۵
پوءِ جڏهن انهن ٻنهي مان پهرئين (ڀيري) جي وعدي جو وقت پهتو ته اسان اوهان تي سخت جنگ ڪرڻ وارا پنهنجا ٻانها موڪليا. پوءِ اُهي (اوهان جي) ڳولا ۾ ڳوٺن ۾ ڪاهي پيا ۽ اهو وعدو ضرور پورو ٿيڻو هيو.
ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَیْهِمْ وَ اَمْدَدْنٰكُمْ بِاَمْوَالٍ وَّ بَنِیْنَ وَ جَعَلْنٰكُمْ اَكْثَرَ نَفِیْرًا۶
پوءِ اسان ٻيهر اوهان کي انهن تي غلبو عطا ڪيو ۽ اسان مال ۽ اولاد سان اوهان جي مدد ڪئي ۽ اوهان کي وڏي جٿي وارو بنايوسين.
اِنْ اَحْسَنْتُمْ اَحْسَنْتُمْ لِاَنْفُسِكُمْ١۫ وَ اِنْ اَسَاْتُمْ فَلَهَا١ؕ فَاِذَا جَآءَ وَعْدُ الْاٰخِرَةِ لِیَسُوْٓءٗا وُجُوْهَكُمْ وَ لِیَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوْهُ اَوَّلَ مَرَّةٍ وَّ لِیُتَبِّرُوْا مَا عَلَوْا تَتْبِیْرًا۷
جيڪڏهن اوهان ڀلائي ڪندؤ ته پاڻ لاءِ ئي ڀلائي ڪندؤ ۽ جيڪڏهن برائي ڪندؤ ته پاڻ لاءِ (ڪندؤ). ۽ جڏهن ٻئي وعدي جي گهڙي آئي (ته ٻيا ٻانها موڪلياسين) ته (ماري) توهان جا منهن بگاڙن ۽ مسجد (الاقصيٰ) ۾ داخل ٿين جيئن ان ۾ (حمله آور ماڻهو) پهرئين ڀيري داخل ٿيا هئا تانجو جتي غالب ٿين ان کي تباھ و برباد ڪري ڇڏن.
عَسٰى رَبُّكُمْ اَنْ یَّرْحَمَكُمْ١ۚ وَ اِنْ عُدْتُّمْ عُدْنَا١ۘ وَ جَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكٰفِرِیْنَ حَصِیْرًا۸
اميد آهي ته (هاڻي) اوهان جو پالڻهار اوهان تي رحم ڪري ۽ جيڪڏهن اوهان وري ائين (سرڪشي) ڪئي ۽ اسان به ائين (دوبارو عذاب) ڪنداسين. ۽ اسان دوزخ کي ڪافرن لاءِ قيد خانو بنايو آهي.
اِنَّ هٰذَا الْقُرْاٰنَ یَهْدِیْ لِلَّتِیْ هِیَ اَقْوَمُ وَ یُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِیْنَ الَّذِیْنَ یَعْمَلُوْنَ الصّٰلِحٰتِ اَنَّ لَهُمْ اَجْرًا كَبِیْرًاۙ۹
بيشڪ هي قرآن اُهو رستو ڏيکاري ٿو جيڪو صفا سڌو آهي ۽ انهن مؤمنن کي جيڪي چڱا عمل ڪن ٿا هن ڳالھ جي خوشخبري ڏئي ٿو ته بيشڪ انهن لاءِ وڏو اجر آهي.
وَّ اَنَّ الَّذِیْنَ لَا یُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ اَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا اَلِیْمًا۠۱۰
۽ بلاشڪ اُهي ماڻهو جيڪي آخرت تي ايمان نه ٿا رکن انهن لاءِ اسان دردناڪ عذاب ٺاهي رکيو آهي.
وَ یَدْعُ الْاِنْسَانُ بِالشَّرِّ دُعَآءَهٗ بِالْخَیْرِ١ؕ وَ كَانَ الْاِنْسَانُ عَجُوْلًا۱۱
۽ انسان برائي لاءِ (به ائين ئي) دعا گهري ٿو جيئن ڀلائي لاءِ دعا گهري ٿو. ۽ انسان آهي ئي جلد باز.
وَ جَعَلْنَا الَّیْلَ وَ النَّهَارَ اٰیَتَیْنِ فَمَحَوْنَاۤ اٰیَةَ الَّیْلِ وَ جَعَلْنَاۤ اٰیَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِّتَبْتَغُوْا فَضْلًا مِّنْ رَّبِّكُمْ وَ لِتَعْلَمُوْا عَدَدَ السِّنِیْنَ وَ الْحِسَابَ١ؕ وَ كُلَّ شَیْءٍ فَصَّلْنٰهُ تَفْصِیْلًا۱۲
۽ اسان رات ۽ ڏينهن کي ٻه نشانيون بنايو آهي پوءِ اسان رات جي نشاني کي بي نور ڪيو ۽ اسان ڏينهن جي نشاني کي روشن ڪيو هن لاءِ ته توهان پنهنجي رب جو فضل (رزق) تلاش ڪيو ۽ جيئن سالن جي ڳڻپ ۽ حساب ڄاڻو. ۽ اسان هر شيءِ جو تفصيل کولي بيان ڪيو آهي.
وَ كُلَّ اِنْسَانٍ اَلْزَمْنٰهُ طٰٓىِٕرَهٗ فِیْ عُنُقِهٖ١ؕ وَ نُخْرِجُ لَهٗ یَوْمَ الْقِیٰمَةِ كِتٰبًا یَّلْقٰىهُ مَنْشُوْرًا۱۳
۽ اسان هر انسان جي ڳچيءَ ۾ ان جو اعمال نامو لڙڪايو آهي. ۽ اسان قيامت واري ڏينهن ان لاءِ (اُهو) اعمال نامو ڪڍنداسين جنهن کي هُو کليل ڏسندو.
اِقْرَاْ كِتٰبَكَ١ؕ كَفٰى بِنَفْسِكَ الْیَوْمَ عَلَیْكَ حَسِیْبًاؕ۱۴
(چيو ويندو) پنهنجو ڪتاب (يعني اعمال نامو) پڙھ. اڄ تون پنهنجو حساب جانچڻ لاءِ پاڻ ئي ڪافي آهين.
مَنِ اهْتَدٰى فَاِنَّمَا یَهْتَدِیْ لِنَفْسِهٖ١ۚ وَ مَنْ ضَلَّ فَاِنَّمَا یَضِلُّ عَلَیْهَا١ؕ وَ لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِّزْرَ اُخْرٰى١ؕ وَ مَا كُنَّا مُعَذِّبِیْنَ حَتّٰى نَبْعَثَ رَسُوْلًا۱۵
جيڪو هدايت جي واٽ تي هلي ٿو سو پنهنجي فائدي لاءِ ئي هدايت جي واٽ تي هلي ٿو ۽ جيڪو گمراھ ٿيو سو صرف پنهنجي نقصان لاءِ گمراھ ٿيو. ۽ ڪوبه بار کڻندڙ ڪنهن ٻئي جو بار نه ٿو کڻي. ۽ اسان تيستائين (ڪنهن کي به) عذاب ڪندڙ نه آهيون جيستائين ڪنهن رسول کي موڪليون.
وَ اِذَاۤ اَرَدْنَاۤ اَنْ نُّهْلِكَ قَرْیَةً اَمَرْنَا مُتْرَفِیْهَا فَفَسَقُوْا فِیْهَا فَحَقَّ عَلَیْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنٰهَا تَدْمِیْرًا۱۶
۽ جڏهن اسان ڪنهن بستي کي برباد ڪرڻ جو ارادو ڪيون ٿا ته اتان جي خوشحال ماڻهن کي (ڪو) حڪم ڪيون ٿا پوءِ اُهي ان ۾ نافرماني ڪن ٿا. پوءِ اسان جو (عذاب جو) فرمان واجب ٿي وڃي ٿو پوءِ اسان ان (بستي) کي بلڪل برباد ڪري ڇڏيون ٿا.
وَ كَمْ اَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُوْنِ مِنْۢ بَعْدِ نُوْحٍ١ؕ وَ كَفٰى بِرَبِّكَ بِذُنُوْبِ عِبَادِهٖ خَبِیْرًۢا بَصِیْرًا۱۷
۽ نوح کان پوءِ اسان ڪيترين ئي قومن کي هلاڪ ڪري ڇڏيو. ۽ تنهنجو پالڻهار ئي پنهنجي ٻانهن جي گناهن جي خبر رکندڙ ڏسندڙ ڪافي آهي.
مَنْ كَانَ یُرِیْدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهٗ فِیْهَا مَا نَشَآءُ لِمَنْ نُّرِیْدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهٗ جَهَنَّمَ١ۚ یَصْلٰىهَا مَذْمُوْمًا مَّدْحُوْرًا۱۸
جيڪو دنيا جي خوشحالي گهري ٿو ته اسان هِن دنيا ۾ ئي جنهن کي چاهيون جيترو چاهيون جلدي ڏئي ڇڏيون ٿا پوءِ اسان ان لاءِ دوزخ ٺاهيو آهي، جنهن ۾ اُهو بڇڙي حال سان رحمت کان تڙيل بنجي داخل ٿيندو.
وَ مَنْ اَرَادَ الْاٰخِرَةَ وَ سَعٰى لَهَا سَعْیَهَا وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَاُولٰٓىِٕكَ كَانَ سَعْیُهُمْ مَّشْكُوْرًا۱۹
۽ جيڪو آخرت گهري ٿو ۽ ان جي لاءِ ڪوشش به ڪري ٿو جيئن ڪوشش ڪرڻ گھرجي ۽ اُهو ايمان وارو به آهي ته پوءِ اُهي ماڻهو آهن جن جي ڪوشش جي قدرداني ڪئي ويندي.
كُلًّا نُّمِدُّ هٰۤؤُلَآءِ وَ هٰۤؤُلَآءِ مِنْ عَطَآءِ رَبِّكَ١ؕ وَ مَا كَانَ عَطَآءُ رَبِّكَ مَحْظُوْرًا۲۰
اسان انهن (سڀني) جي مدد ڪيون ٿا هِنن جي به ۽ هُنن جي به. (اي نبي! اهو سڀ) تنهنجي رب جي عطا سان آهي ۽ تنهنجي رب جي عطا رُڪيل (محدود) نه آهي.
اُنْظُرْ كَیْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلٰى بَعْضٍ١ؕ وَ لَلْاٰخِرَةُ اَكْبَرُ دَرَجٰتٍ وَّ اَكْبَرُ تَفْضِیْلًا۲۱
ڏس! ته ڪيئن اسان (دنيا ۾) هڪڙن کي ٻين تي فضيلت ڏني آهي. ۽ يقيناً آخرت (دنيا جي ڀيٽ ۾) درجن جي لحاظ کان به وڏي آهي ۽ فضيلت ۾ به وڏي آهي.
لَا تَجْعَلْ مَعَ اللّٰهِ اِلٰهًا اٰخَرَ فَتَقْعُدَ مَذْمُوْمًا مَّخْذُوْلًا۠۲۲
(اي مخاطب!) الله سان گڏ ڪو ٻيو معبود نه بناءِ. (نه ته) پوءِ خوار بي مددگار ٿي ويهندين.
وَ قَضٰى رَبُّكَ اَلَّا تَعْبُدُوْۤا اِلَّاۤ اِیَّاهُ وَ بِالْوَالِدَیْنِ اِحْسَانًا١ؕ اِمَّا یَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَاۤ اَوْ كِلٰهُمَا فَلَا تَقُلْ لَّهُمَاۤ اُفٍّ وَّ لَا تَنْهَرْهُمَا وَ قُلْ لَّهُمَا قَوْلًا كَرِیْمًا۲۳
۽ تنهنجي پالڻهار فيصلو ڪري ڇڏيو آهي ته ان کان سواءِ ڪنهن جي پوڄا نه ڪيو ۽ ماءُ پيءَ سان سهڻو سلوڪ ڪيو. اگر تنهنجي سامهون ٻنهين مان هڪ يا ٻئي پِيري کي پهچن ته پوءِ انهن کي ”اف“ به نه چؤ ۽ انهن کي ڇڙٻ به نه ڏي ۽ انهن ٻنهين سان ڪرم واري ڳالھ ڳالهاءِ.
وَ اخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّیٰنِیْ صَغِیْرًاؕ۲۴
انهن ٻنهين لاءِ رحم دلي سان عاجزي جون ٻانهون جهُڪاءِ ۽ (انهن لاءِ دعا گھرته) ”اي منهنجا پالڻهار! انهن ٻنهين تي رحم فرماءِ جيئن انهن مون کي ننڍپڻ ۾ پاليو هيو“.
رَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِمَا فِیْ نُفُوْسِكُمْ١ؕ اِنْ تَكُوْنُوْا صٰلِحِیْنَ فَاِنَّهٗ كَانَ لِلْاَوَّابِیْنَ غَفُوْرًا۲۵
اوهان جو پالڻهار چڱي طرح ڄاڻندڙ آهي جيڪي اوهان جي دلين ۾ آهي. جيڪڏهن اوهان صالح ٿيندئو ته بيشڪ اُهو سندس طرف موٽڻ وارن کي بخشيندڙ آهي.
وَ اٰتِ ذَا الْقُرْبٰى حَقَّهٗ وَ الْمِسْكِیْنَ وَ ابْنَ السَّبِیْلِ وَ لَا تُبَذِّرْ تَبْذِیْرًا۲۶
رشتيدار کي سندن حق ڏي ۽ مسڪين ۽ مسافر کي به (ڏي) ۽ اجايو بيجا خرچ نه ڪر.
اِنَّ الْمُبَذِّرِیْنَ كَانُوْۤا اِخْوَانَ الشَّیٰطِیْنِ١ؕ وَ كَانَ الشَّیْطٰنُ لِرَبِّهٖ كَفُوْرًا۲۷
بيشڪ اجايو خرچ ڪرڻ وارا شيطانن جا ڀائر آهن. ۽ شيطان پنهنجي پروردگار جو وڏو ناشڪر آهي.
وَ اِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَآءَ رَحْمَةٍ مِّنْ رَّبِّكَ تَرْجُوْهَا فَقُلْ لَّهُمْ قَوْلًا مَّیْسُوْرًا۲۸
۽ جي تون انهن (مستحقن) کان پاسائتو ٿيڻ چاهين ٿو پنهنجي پالڻهار جي رحمت (يعني خوشحالي) جي انتظار ۾ جنهن جو تون اميدوار آهين ته پوءِ انهن سان نرمي سان ڳالهاءِ.
وَ لَا تَجْعَلْ یَدَكَ مَغْلُوْلَةً اِلٰى عُنُقِكَ وَ لَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوْمًا مَّحْسُوْرًا۲۹
۽ پنهنجو هٿ پنهنجي ڳچيءَ سان ٻڌل نه رک (يعني بُخل نه ڪر) ۽ نه ئي ان کي بلڪل کولي ڇڏ (جو هڙئي ڏئي ڇڏين) پوءِ خود ملامت زده خالي هٿين (حسرت ۾) ويهي رهين.
اِنَّ رَبَّكَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَّشَآءُ وَ یَقْدِرُ١ؕ اِنَّهٗ كَانَ بِعِبَادِهٖ خَبِیْرًۢا بَصِیْرًا۠۳۰
بيشڪ تنهنجو پالڻهار جنهن لاءِ چاهي روزي ڪشادي ڪري ٿو ۽ (جنهن لاءِ چاهي) تنگ ڪري ٿو. بيشڪ اُهو پنهنجي ٻانهن جي خبر رکندڙ ڏسندڙ آهي.
وَ لَا تَقْتُلُوْۤا اَوْلَادَكُمْ خَشْیَةَ اِمْلَاقٍ١ؕ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَ اِیَّاكُمْ١ؕ اِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْاً كَبِیْرًا۳۱
۽ پنهنجي اولاد کي سُڃائي جي ڊپ کان ماري نه ڇڏيو. اسان ئي انهن کي روزي ڏيون ٿا ۽ توهان کي به. بيشڪ انهن کي مارڻ وڏو گناھ آهي.
وَ لَا تَقْرَبُوا الزِّنٰۤى اِنَّهٗ كَانَ فَاحِشَةً١ؕ وَ سَآءَ سَبِیْلًا۳۲
۽ زنا کي ويجهو نه وڃو بيشڪ اها بي حيائي آهي ۽ نهايت بُـــرو رستو آهي.
وَ لَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِیْ حَرَّمَ اللّٰهُ اِلَّا بِالْحَقِّ١ؕ وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوْمًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهٖ سُلْطٰنًا فَلَا یُسْرِفْ فِّی الْقَتْلِ١ؕ اِنَّهٗ كَانَ مَنْصُوْرًا۳۳
۽ اهڙي شخص کي قتل نه ڪيو جنهن کي (قتل ڪرڻ) الله حرام ڪيو آهي سواءِ (شرعي) حق جي. ۽ جيڪو ظلم سان ماريو ويو ته ان جي وارث کي اسان (قصاص وٺڻ جو) حق ڏنو آهي. پوءِ اُهو قتل ڪرڻ ۾ زيادتي نه ڪري. يقينًا ان جي مدد ڪئي ويندي.
وَ لَا تَقْرَبُوْا مَالَ الْیَتِیْمِ اِلَّا بِالَّتِیْ هِیَ اَحْسَنُ حَتّٰى یَبْلُغَ اَشُدَّهٗ١۪ وَ اَوْفُوْا بِالْعَهْدِ١ۚ اِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْـُٔوْلًا۳۴
۽ يتيم جي مال جي ويجهو به نه وڃو سواءِ اهڙي طريقي جي جو (يتيم لاءِ) بهتر هجي جيستائين اُهو پنهنجي جواني کي پهچي وڃي. ۽ (پنهنجا) انجام پاڙيو، بيشڪ معاهدن بابت (اوهان کان) پڇا ٿيندي.
وَ اَوْفُوا الْكَیْلَ اِذَا كِلْتُمْ وَ زِنُوْا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِیْمِ١ؕ ذٰلِكَ خَیْرٌ وَّ اَحْسَنُ تَاْوِیْلًا۳۵
۽ ماپ پوري ڪيو جڏهن (به) ماپيو ۽ سنئين تارازي سان وزن ڪيو. اُهو ئي بهتر آهي ۽ انجام جي لحاظ کان (به) زور سهڻو آهي.
وَ لَا تَقْفُ مَا لَیْسَ لَكَ بِهٖ عِلْمٌ١ؕ اِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤَادَ كُلُّ اُولٰٓىِٕكَ كَانَ عَنْهُ مَسْـُٔوْلًا۳۶
۽ جنهن (ڳالھ) جي تو کي خبر نه آهي ان جي پويان نه پؤ. بيشڪ ڪن ۽ اکيون ۽ دل انهن سڀني کان ان (ڳالھ) بابت پڇا ٿيندي.
وَ لَا تَمْشِ فِی الْاَرْضِ مَرَحًا١ۚ اِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْاَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُوْلًا۳۷
۽ زمين ۾ آڪڙ سان نه هل. بيشڪ تون نه زمين کي چيري سگهندين ۽ نه ئي تون بلندي ۾ جبلن کي پهچي سگهندين.
كُلُّ ذٰلِكَ كَانَ سَیِّئُهٗ عِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوْهًا۳۸
انهن سڀني ڪمن جو (جيڪي بيان ٿيا) بُـــرو پاسو تنهنجي پالڻهار وٽ ناپسند آهي.
ذٰلِكَ مِمَّاۤ اَوْحٰۤى اِلَیْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ١ؕ وَ لَا تَجْعَلْ مَعَ اللّٰهِ اِلٰهًا اٰخَرَ فَتُلْقٰى فِیْ جَهَنَّمَ مَلُوْمًا مَّدْحُوْرًا۳۹
هي حڪمت ۽ دانائي جي انهن ڳالهين مان آهي جيڪا تنهنجي پالڻهار تو ڏي وحي ڪئي آهي. ۽ (اي مخاطب!) الله سان گڏ ٻيو معبود نه بناءِ (نه ته) تون ملامت زده تڙيل دوزخ ۾ ڦِٽو ڪيو ويندين.
اَفَاَصْفٰىكُمْ رَبُّكُمْ بِالْبَنِیْنَ وَ اتَّخَذَ مِنَ الْمَلٰٓىِٕكَةِ اِنَاثًا١ؕ اِنَّكُمْ لَتَقُوْلُوْنَ قَوْلًا عَظِیْمًا۠۴۰
ڇا پُٽن لاءِ توهان جي پالڻهار توهان کي چونڊيو آهي؟ ۽ (پاڻ لاءِ) ان ملائڪن کي نياڻيون بنايو آهي. بيشڪ اوهان تمام وڏي ڳالھ ڪيو ٿا.
وَ لَقَدْ صَرَّفْنَا فِیْ هٰذَا الْقُرْاٰنِ لِیَذَّكَّرُوْا١ؕ وَ مَا یَزِیْدُهُمْ اِلَّا نُفُوْرًا۴۱
۽ بيشڪ اسان هن قرآن ۾ (نصيحتن کي) انداز مٽائي بار بار بيان ڪيو آهي ته (ماڻهو) نصيحت پِرائن. پر ان سان ته انهن (منڪرن) جي نفرت ئي وڌي ٿي.
قُلْ لَّوْ كَانَ مَعَهٗۤ اٰلِهَةٌ كَمَا یَقُوْلُوْنَ اِذًا لَّابْتَغَوْا اِلٰى ذِی الْعَرْشِ سَبِیْلًا۴۲
چؤ جيڪڏهن اُن (الله) سان گڏ ٻيا به معبود هجن ها جيئن (مشرڪ) چون ٿا، ته ان ئي وقت اُهي عرش جي مالڪ تائين (جنگ ڪرڻ لاءِ) ڪو رستو ڳولن ها.
سُبْحٰنَهٗ وَ تَعٰلٰى عَمَّا یَقُوْلُوْنَ عُلُوًّا كَبِیْرًا۴۳
اُهو پاڪ آهي ۽ انهن ڳالهين کان جيڪي اُهي چون ٿا گهڻو ئي مٿاهون آهي، برتر (۽) وڏو آهي.
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوٰتُ السَّبْعُ وَ الْاَرْضُ وَ مَنْ فِیْهِنَّ١ؕ وَ اِنْ مِّنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ وَ لٰكِنْ لَّا تَفْقَهُوْنَ تَسْبِیْحَهُمْ١ؕ اِنَّهٗ كَانَ حَلِیْمًا غَفُوْرًا۴۴
ان جي پاڪائي بيان ڪن ٿا ست آسمان ۽ زمين ۽ جيڪي ڪجھ انهن ۾ آهي. ۽ ڪابه شيءِ اهڙي نه آهي جا سندس تعريف سان گڏ سندس پاڪائي بيان نه ٿي ڪري پر اوهان انهن جي پاڪائي بيان ڪرڻ (جي ڪيفيت) نه ٿا سمجهو. بيشڪ اُهو (الله) بردبار بخشڻهار آهي.
وَ اِذَا قَرَاْتَ الْقُرْاٰنَ جَعَلْنَا بَیْنَكَ وَ بَیْنَ الَّذِیْنَ لَا یُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ حِجَابًا مَّسْتُوْرًاۙ۴۵
۽ جڏهن تون قرآن پڙهين ٿو ته اسان تنهنجي ۽ انهن ماڻهن جي وچ ۾ جيڪي آخرت تي ايمان نه ٿا رکن هڪ لڪل پردو وجهون ٿا.
وَّ جَعَلْنَا عَلٰى قُلُوْبِهِمْ اَكِنَّةً اَنْ یَّفْقَهُوْهُ وَ فِیْۤ اٰذَانِهِمْ وَقْرًا١ؕ وَ اِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِی الْقُرْاٰنِ وَحْدَهٗ وَلَّوْا عَلٰۤى اَدْبَارِهِمْ نُفُوْرًا۴۶
۽ اسان انهن جي دلين تي پردو وجهون ٿا ته جيئن ان کي سمجهي (نه) سگهن ۽ سندن ڪنن ۾ ٻوڙائي آهي. ۽ جڏهن تون قرآن ۾ پنهنجي اڪيلي پالڻهار جو ذڪر ڪرين ٿو ته اُهي نفرت ڪندي پٺي ورائي ڀڄن ٿا.
نَحْنُ اَعْلَمُ بِمَا یَسْتَمِعُوْنَ بِهٖۤ اِذْ یَسْتَمِعُوْنَ اِلَیْكَ وَ اِذْ هُمْ نَجْوٰۤى اِذْ یَقُوْلُ الظّٰلِمُوْنَ اِنْ تَتَّبِعُوْنَ اِلَّا رَجُلًا مَّسْحُوْرًا۴۷
اسان چڱي طرح ڄاڻون ٿا اُهي جنهن مقصد لاءِ ڌيان سان ٻڌن ٿا ۽ جڏهن اُهي توڏانهن ڪن لائن ٿا ۽ جڏهن اُهي ڳجهيون صلاحون ڪن ٿا جنهن مهل ظالم چون ٿا ته: ”توهان ته فقط اهڙي شخص جي پيروي ڪيو ٿا جنهن تي جادو ٿيل آهي“.
اُنْظُرْ كَیْفَ ضَرَبُوْا لَكَ الْاَمْثَالَ فَضَلُّوْا فَلَا یَسْتَطِیْعُوْنَ سَبِیْلًا۴۸
ڏس ته تنهنجي لاءِ ڪهڙا مثال ڏين ٿا؟ سو اهي گمراھ ٿي ويا پوءِ راھ نه ٿا لهي سگھن.
وَ قَالُوْۤا ءَاِذَا كُنَّا عِظَامًا وَّ رُفَاتًا ءَاِنَّا لَمَبْعُوْثُوْنَ خَلْقًا جَدِیْدًا۴۹
۽ چيائون ته: ”ڇا جنهن وقت اسان (مرڻ بعد) هڏيون ۽ ذرا ذرا ٿي وينداسين ته ڇا اسان کي نئين سر پيدا ڪري اٿاريو ويندو“؟
اَوْ خَلْقًا مِّمَّا یَكْبُرُ فِیْ صُدُوْرِكُمْ١ۚ فَسَیَقُوْلُوْنَ مَنْ یُّعِیْدُنَا١ؕ قُلِ الَّذِیْ فَطَرَكُمْ اَوَّلَ مَرَّةٍ١ۚ فَسَیُنْغِضُوْنَ اِلَیْكَ رُءُوْسَهُمْ وَ یَقُوْلُوْنَ مَتٰى هُوَ١ؕ قُلْ عَسٰۤى اَنْ یَّكُوْنَ قَرِیْبًا۵۱
يا ڪا اهڙي مخلوق جا اوهان جي دلين ۾ (اڃا وڌيڪ) سخت معلوم ٿئي“. (ته به دوبارو اٿاريا ويندئو) وري سگھوئي پڇندا ته (مرڻ بعد) ”اسان کي وري زنده ڪيرڪندو“؟ چؤ: ”اُها ذات جنهن اوهان کي پهريون ڀيرو پيدا ڪيو هيو“. پوءِ اُهي جلد تنهنجي اڳيان (انڪار ۽ ٺٺول طور) ڪنڌ لوڏيندا ۽ چوندا ته: ”ڀلا اُهو ڪڏهن ٿيندو“؟ چؤ: ”اميد آهي ته اُهو جلد ئي ٿي ويندو.
یَوْمَ یَدْعُوْكُمْ فَتَسْتَجِیْبُوْنَ بِحَمْدِهٖ وَ تَظُنُّوْنَ اِنْ لَّبِثْتُمْ اِلَّا قَلِیْلًا۠۵۲
جنهن ڏينهن اُهو اوهان کي سڏيندو ته اوهان ان جي سڏ کي قبول ڪري ان جي ساراھ ڪندي حاضر ٿيندئو ۽ اوهان خيال ڪندؤ ته (دنيا ۾) تمام ٿورڙو رهيا هئا“.
وَ قُلْ لِّعِبَادِیْ یَقُوْلُوا الَّتِیْ هِیَ اَحْسَنُ١ؕ اِنَّ الشَّیْطٰنَ یَنْزَغُ بَیْنَهُمْ١ؕ اِنَّ الشَّیْطٰنَ كَانَ لِلْاِنْسَانِ عَدُوًّا مُّبِیْنًا۵۳
۽ (اي نبي) منهنجي ٻانهن کي چؤ ته اُهي اهڙيون ڳالهيون ڪن جي سڀ کان بهتر هجن. بيشڪ شيطان انهن جي وچ ۾ جهڳڙو پيدا ڪري ٿو. بلاشڪ شيطان انسان لاءِ کليل دشمن آهي.
رَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِكُمْ١ؕ اِنْ یَّشَاْ یَرْحَمْكُمْ اَوْ اِنْ یَّشَاْ یُعَذِّبْكُمْ١ؕ وَ مَاۤ اَرْسَلْنٰكَ عَلَیْهِمْ وَكِیْلًا۵۴
توهان جو پالڻهار توهان کي چڱي طرح ڄاڻندڙ آهي. جي چاهي ته توهان تي رحم ڪري يا جي چاهي ته توهان کي عذاب ڪري. ۽ اسان تو کي انهن جو ذميدار ڪري نه موڪليو آهي.
وَ رَبُّكَ اَعْلَمُ بِمَنْ فِی السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ١ؕ وَ لَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِیّٖنَ عَلٰى بَعْضٍ وَّ اٰتَیْنَا دَاوٗدَ زَبُوْرًا۵۵
۽ تنهنجو پالڻهار چڱي طرح ڄاڻي ٿو ان کي جيڪو آسمانن ۽ زمين ۾ آهي. ۽ بيشڪ اسان هڪڙن نبين کي ٻين تي فضيلت ڏني ۽ اسان دائود کي زبور عطا ڪيو.
قُلِ ادْعُوا الَّذِیْنَ زَعَمْتُمْ مِّنْ دُوْنِهٖ فَلَا یَمْلِكُوْنَ كَشْفَ الضُّرِّ عَنْكُمْ وَ لَا تَحْوِیْلًا۵۶
چؤ اوهان انهن (سڀني) کي سڏيو جن کي الله کان سواءِ (معبود) سمجھو ٿا، پوءِ اهي نه ته توهان جي تڪليف لاهڻ جو اختيار رکن ٿا ۽ نه بدلائڻ جو.
اُولٰٓىِٕكَ الَّذِیْنَ یَدْعُوْنَ یَبْتَغُوْنَ اِلٰى رَبِّهِمُ الْوَسِیْلَةَ اَیُّهُمْ اَقْرَبُ وَ یَرْجُوْنَ رَحْمَتَهٗ وَ یَخَافُوْنَ عَذَابَهٗ١ؕ اِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ كَانَ مَحْذُوْرًا۵۷
اهي (مشرڪ) جن عبادت ڪن ٿا اُهي خود پنهنجي پروردگار ڏانهن وسيلو تلاش ڪن ٿا ته انهن مان الله وٽ زور ويجهو ڪير آهي؟ ۽ (اهي خود) الله جي رحمت جي اميد رکن ٿا ۽ سندس عذاب کان ڊڄن ٿا. بيشڪ تنهنجي پالڻهارجو عذاب آهي ئي ڊڄڻ جي لائق.
وَ اِنْ مِّنْ قَرْیَةٍ اِلَّا نَحْنُ مُهْلِكُوْهَا قَبْلَ یَوْمِ الْقِیٰمَةِ اَوْ مُعَذِّبُوْهَا عَذَابًا شَدِیْدًا١ؕ كَانَ ذٰلِكَ فِی الْكِتٰبِ مَسْطُوْرًا۵۸
۽ (بي فرمانن جو) ڪو اهڙو ڳوٺ نه آهي مگر اسان ان کي قيامت جي ڏينهن کان اڳي برباد ڪرڻ وارا آهيون يا ان کي نهايت ئي سخت عذاب ڏيڻ وارا آهيون. اُهو حڪم ڪتاب (لوح محفوظ) ۾ لکيل آهي.
وَ مَا مَنَعَنَاۤ اَنْ نُّرْسِلَ بِالْاٰیٰتِ اِلَّاۤ اَنْ كَذَّبَ بِهَا الْاَوَّلُوْنَ١ؕ وَ اٰتَیْنَا ثَمُوْدَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوْا بِهَا١ؕ وَ مَا نُرْسِلُ بِالْاٰیٰتِ اِلَّا تَخْوِیْفًا۵۹
۽ اسان کي ڪنهن ڪونه روڪيو آهي؟ نشانين (يعني معجزن) جي موڪلڻ کان سواءِ هن ڳالھ جي جو اڳين (قومن) ان کي ڪوڙو چيو هيو. ۽ اسان ثمود (جي قوم) کي ڏاچي جو ظاهر ظهور معجزو ڏنو پوءِ ان سان ظلم ڪيائون. ۽ اسان نشانيون رڳو (ڪافرن کي) ڊيڄارڻ لاءِ ئي موڪليندا آهيون.
وَ اِذْ قُلْنَا لَكَ اِنَّ رَبَّكَ اَحَاطَ بِالنَّاسِ١ؕ وَ مَا جَعَلْنَا الرُّءْیَا الَّتِیْۤ اَرَیْنٰكَ اِلَّا فِتْنَةً لِّلنَّاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُوْنَةَ فِی الْقُرْاٰنِ١ؕ وَ نُخَوِّفُهُمْ١ۙ فَمَا یَزِیْدُهُمْ اِلَّا طُغْیَانًا كَبِیْرًا۠۶۰
۽ (ياد ڪر) جڏهن اسان توکي چيو ته بيشڪ تنهنجي پالڻهار (پنهنجي علم ۽ قدرت سان) ماڻهن کي گهيري رکيو آهي. ۽ جيڪو نظارو (شبِ معراج) اسان تو کي ڏيکاريو اُهو رڳو ماڻهن لاءِ آزمائش ئي بنايو آهي. ۽ ان وڻ کي به جنهن تي قرآن ۾ لعنت ڪئي وئي آهي. ۽ اسان انهن کي ڊيڄاريون ٿا مگر اُهو (ڊيڄارڻ) به انهن ۾ ڪو واڌارو نه ٿو ڪري سواءِ وڏي سرڪشي جي.
وَ اِذْ قُلْنَا لِلْمَلٰٓىِٕكَةِ اسْجُدُوْا لِاٰدَمَ فَسَجَدُوْۤا اِلَّاۤ اِبْلِیْسَ١ؕ قَالَ ءَاَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِیْنًاۚ۶۱
۽ (ياد ڪر) جڏهن اسان فرشتن کي فرمايو ته آدم کي سجدو ڪيو ته سڀني سجدو ڪيو سواءِ ابليس جي. چيائين: ”ڇا ان کي سجدو ڪيان؟ جنهن کي تو (آلي) مِٽيءَ مان بنايو آهي“.
قَالَ اَرَءَیْتَكَ هٰذَا الَّذِیْ كَرَّمْتَ عَلَیَّ١٘ لَىِٕنْ اَخَّرْتَنِ اِلٰى یَوْمِ الْقِیٰمَةِ لَاَحْتَنِكَنَّ ذُرِّیَّتَهٗۤ اِلَّا قَلِیْلًا۶۲
(ابليس) چيو: ”ڀلا تون ڏس ته هي شخص (ان لائق به) آهي جنهن کي تو مون تي فضيلت ڏني آهي جيڪڏهن تون مون کي قيامت جي ڏينهن تائين مهلت ڏين ته آءٌ سندس اولاد جي پاڙ پٽيندس سواءِ ڪن ٿورن جي“.
قَالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَاِنَّ جَهَنَّمَ جَزَآؤُكُمْ جَزَآءً مَّوْفُوْرًا۶۳
(الله) فرمايو: ”وڃ! پوءِ انهن مان جيڪو به تنهنجي پيروي ڪندو ته پوءِ بيشڪ جهنم اوهان سڀني جي پوري پوري سزا آهي.
وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ اَجْلِبْ عَلَیْهِمْ بِخَیْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شَارِكْهُمْ فِی الْاَمْوَالِ وَ الْاَوْلَادِ وَعِدْهُمْ١ؕ وَ مَا یَعِدُهُمُ الشَّیْطٰنُ اِلَّا غُرُوْرًا۶۴
۽ انهن مان جنهن تي به تنهنجو وس هلِـي سگهي پنهنجي آواز سان ان جا پيرَ اُکيڙ ۽ پنهنجي گهوڙي سوارن ۽ پنهنجي پيادن سان مٿن چڙهائي ڪر ۽ انهن جي مالن ۽ اولاد ۾ انهن جو شريڪ ٿيءُ ۽ انهن سان وعدا ڪر. ۽ انهن سان شيطان فريب کان سواءِ (ڪوبه) وعدو نه ٿو ڪري.
اِنَّ عِبَادِیْ لَیْسَ لَكَ عَلَیْهِمْ سُلْطٰنٌ١ؕ وَ كَفٰى بِرَبِّكَ وَكِیْلًا۶۵
بيشڪ منهنجي (سچن) ٻانهن مٿان تنهنجو قابو نه هلندو. ۽ تنهنجو پالڻهار ڪارساز ڪافي آهي“.
رَبُّكُمُ الَّذِیْ یُزْجِیْ لَكُمُ الْفُلْكَ فِی الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوْا مِنْ فَضْلِهٖ١ؕ اِنَّهٗ كَانَ بِكُمْ رَحِیْمًا۶۶
توهان جو پالڻهار اُهو آهي جيڪو سمنڊ ۾ اوهان لاءِ ٻيڙيون هلائي ٿو. هن لاءِ ته اوهان سندس فضل (يعني روزي) ڳوليو. بيشڪ اُهو اوهان مٿان وڏي ٻاجھ ڪرڻ وارو آهي.
وَ اِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِی الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُوْنَ اِلَّاۤ اِیَّاهُ١ۚ فَلَمَّا نَجّٰىكُمْ اِلَى الْبَرِّ اَعْرَضْتُمْ١ؕ وَ كَانَ الْاِنْسَانُ كَفُوْرًا۶۷
۽ جڏهن اوهان کي سمنڊ ۾ تڪليف پهچي ٿي ته اُهي (ڪوڙن معبودن جا خيال) گم ٿي وڃن ٿا جن جي پوڄا ڪيو ٿا سواءِ ان (هڪ الله) جي. پوءِ جڏهن توهان کي بچائي خشڪيءَ تي پهچائي ٿو ته اوهان مُنهن موڙي وڃو ٿا. ۽ انسان وڏو بي شڪر آهي.
اَفَاَمِنْتُمْ اَنْ یَّخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ اَوْ یُرْسِلَ عَلَیْكُمْ حَاصِبًا ثُمَّ لَا تَجِدُوْا لَكُمْ وَكِیْلًاۙ۶۸
ڇا توهان هن ڳالھ کان بي خوف ٿي ويا آهيو؟ جو اُهو اوهان کي خشڪيءَ جي ڪناري ئي (زمين ۾) غرق ڪري يا اوهان تي پٿر وسائڻ واري تيز هوا موڪلي پوءِ اوهان پنهنجي لاءِ ڪو ڪارساز نه لهو.
اَمْ اَمِنْتُمْ اَنْ یُّعِیْدَكُمْ فِیْهِ تَارَةً اُخْرٰى فَیُرْسِلَ عَلَیْكُمْ قَاصِفًا مِّنَ الرِّیْحِ فَیُغْرِقَكُمْ بِمَا كَفَرْتُمْ١ۙ ثُمَّ لَا تَجِدُوْا لَكُمْ عَلَیْنَا بِهٖ تَبِیْعًا۶۹
يا اوهان هن ڳالھ کان بي خوف ٿي ويا آهيو جو توهان کي ٻيو ڀيرو ان (سمنڊ ۾) موٽائي پوءِ توهان تي (ٻيڙيون ڀڃڻ وارِي) تيز هوا موڪلي پوءِ توهان کي ان ڪفر سبب جيڪو ڪيو ٿا (سمنڊ ۾) ٻوڙي ڇڏي پوءِ توهان پاڻ لاءِ ان (ٻوڙڻ) تي اسان کان ڪوبه بدلي وٺڻ وارو نه لهندؤ.
وَ لَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِیْۤ اٰدَمَ وَ حَمَلْنٰهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْنٰهُمْ مِّنَ الطَّیِّبٰتِ وَ فَضَّلْنٰهُمْ عَلٰى كَثِیْرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیْلًا۠۷۰
۽ بيشڪ اسان آدم جي اولاد کي عزت ڏني ۽ اسان انهن کي خشڪي ۽ سمنڊ ۾ سوار ڪيو ۽ کين پاڪيزه شين مان روزي ڏني ۽ اسان انهن کي اڪثر مخلوقات تي جيڪا اسان پيدا ڪئي آهي فضيلت ڏئي برتر بنايو.
یَوْمَ نَدْعُوْا كُلَّ اُنَاسٍۭ بِاِمَامِهِمْ١ۚ فَمَنْ اُوْتِیَ كِتٰبَهٗ بِیَمِیْنِهٖ فَاُولٰٓىِٕكَ یَقْرَءُوْنَ كِتٰبَهُمْ وَ لَا یُظْلَمُوْنَ فَتِیْلًا۷۱
جنهن ڏينهن اسان هر جماعت کي سندن اڳواڻ سميت سڏينداسين. پوءِ جن کي سندن اعمال نامو ساڄي هٿ ۾ ڏنو ويندو پوءِ اُهي پنهنجو اعمال نامو (خوشيءَ سان) پڙهندا ۽ انهن تي ڌاڳي جيترو به ظلم نه ڪيو ويندو.
وَ مَنْ كَانَ فِیْ هٰذِهٖۤ اَعْمٰى فَهُوَ فِی الْاٰخِرَةِ اَعْمٰى وَ اَضَلُّ سَبِیْلًا۷۲
۽ جيڪو ماڻهو هن (دنيا) ۾ (حق کان) انڌو بنجي رهيو پوءِ اُهو آخرت ۾ به انڌو ئي رهندو ۽ رستي کان ڀٽڪيل رهندو.
وَ اِنْ كَادُوْا لَیَفْتِنُوْنَكَ عَنِ الَّذِیْۤ اَوْحَیْنَاۤ اِلَیْكَ لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنَا غَیْرَهٗ١ۖۗ وَ اِذًا لَّاتَّخَذُوْكَ خَلِیْلًا۷۳
۽ ڪافر توکي آزمائش ۾ وجھي ڦيرائڻ چاهن پيا ان کان جنهن جي اسان تو ڏانهن وحي ڪئي آهي هن لاءِ ته تون اسان تي ڪو ٺاهُه ٺاهين ۽ (جي تون ائين ڪرين ها) پوءِ ته تو کي دوست ڪري وٺن ها.
وَ لَوْ لَاۤ اَنْ ثَبَّتْنٰكَ لَقَدْ كِدْتَّ تَرْكَنُ اِلَیْهِمْ شَیْـًٔا قَلِیْلًاۗۙ۷۴
۽ جي اسان توکي ثابت قدم نه رکون ها ته ممڪن هيو ته تون انهن ڏانهن ٿورڙو مائل ٿي وڃين ها.
اِذًا لَّاَذَقْنٰكَ ضِعْفَ الْحَیٰوةِ وَ ضِعْفَ الْمَمَاتِ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ عَلَیْنَا نَصِیْرًا۷۵
(اگر بالفرض تون ائين ڪرين ها ته) ان وقت اسان تو کي ٻيڻو مزو دنيا ۾ ۽ ٻيڻو موت ۾ چکايون ها ۽ پوءِ تو کي پنهنجي لاءِ اسان جي مقابلي ۾ ڪو مددگار نه ملي ها.
وَ اِنْ كَادُوْا لَیَسْتَفِزُّوْنَكَ مِنَ الْاَرْضِ لِیُخْرِجُوْكَ مِنْهَا وَ اِذًا لَّا یَلْبَثُوْنَ خِلٰفَكَ اِلَّا قَلِیْلًا۷۶
۽ بيشڪ لڳي ٿو ته اهي (ڪافر) تنهنجا قدم سرزمينِ (مڪه) مان اُکاڙڻ چاهن ٿا هن لاءِ ته توکي ان مان ڪڍن ۽ پوءِ ته پاڻ به ان ۾ توکان پوءِ ٿورو ئي رهندا.
سُنَّةَ مَنْ قَدْ اَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنْ رُّسُلِنَا وَ لَا تَجِدُ لِسُنَّتِنَا تَحْوِیْلًا۠۷۷
اهو ئي (الله جو) دستور رهيو آهي (سڀني) رسولن لاءِ جن کي اسان تو کان اڳ موڪليو هيو ۽ تون اسان جي دستور ۾ ڪا تبديلي نه لهندين.
اَقِمِ الصَّلٰوةَ لِدُلُوْكِ الشَّمْسِ اِلٰى غَسَقِ الَّیْلِ وَ قُرْاٰنَ الْفَجْرِ١ؕ اِنَّ قُرْاٰنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُوْدًا۷۸
نماز قائم ڪر سج لڙڻ کان وٺي رات جي اونداهي ٿيڻ تائين (يعني ٻپهري، ٽپهري، سج لٿو ۽ سومهڻي) ۽ صبح (جي نماز) ۾ قرآن پڙھ. بيشڪ صبح جو قرآن پڙهڻ حاضر ڪيل آهي.
وَ مِنَ الَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهٖ نَافِلَةً لَّكَ١ۖۗ عَسٰۤى اَنْ یَّبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُوْدًا۷۹
۽ رات جي ڪجھ حصي ۾ تهجد جي نماز ۾ تلاوت ڪر جا تو لاءِ اضافي (عبادت) آهي. پڪ سان تنهنجو رب تو کي مقامِ محمود ۾ بيهاريندو.
وَ قُلْ رَّبِّ اَدْخِلْنِیْ مُدْخَلَ صِدْقٍ وَّ اَخْرِجْنِیْ مُخْرَجَ صِدْقٍ وَّ اجْعَلْ لِّیْ مِنْ لَّدُنْكَ سُلْطٰنًا نَّصِیْرًا۸۰
۽ چؤ ته: ”اي منهنجا پروردگار! مون کي جيڏانهن به وٺي وڃين سچائي سان داخل ڪر ۽ جتان به مون کي ٻاهر ڪڍين سچائي سان ٻاهر ڪڍ ۽ مون کي پاڻ وٽان مضبوط قوت مددگار عطا ڪر“.
وَ قُلْ جَآءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْبَاطِلُ١ؕ اِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوْقًا۸۱
۽ چؤ ته: ”حق آيو ۽ ناحق نابود ٿي ويو ۽ بيشڪ ناحق ته نابود ٿيڻ وارو ئي آهي“.
وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْاٰنِ مَا هُوَ شِفَآءٌ وَّ رَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِیْنَ١ۙ وَ لَا یَزِیْدُ الظّٰلِمِیْنَ اِلَّا خَسَارًا۸۲
هي اسان قرآن ۾ اهو ڪجھ نازل ڪري رهيا آهيون جيڪو شفا آهي ۽ ايمان وارن لاءِ رحمت آهي ۽ ظالمن لاءِ ته رڳو نقصان ۾ ئي واڌارو ڪري ٿو.
وَ اِذَاۤ اَنْعَمْنَا عَلَى الْاِنْسَانِ اَعْرَضَ وَ نَاٰ بِجَانِبِهٖ١ۚ وَ اِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ كَانَ یَـُٔوْسًا۸۳
۽ جڏهن اسان انسان تي نعمت ڪيون ٿا ته اهو مُنهن موڙي ٿو ۽ پاسو مٽائي وڃي ٿو ۽ جڏهن کيس تڪليف پهچي ٿي ته مايوس ٿي وڃي ٿو.
قُلْ كُلٌّ یَّعْمَلُ عَلٰى شَاكِلَتِهٖ١ؕ فَرَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ اَهْدٰى سَبِیْلًا۠۸۴
چؤ ته: ”هر ماڻهو پنهنجي نموني (۽ مزاج) تي ڪم ڪري ٿو. پوءِ توهان جو پرودگار چڱي طرح ڄاڻي ٿو ته سڀ کان زياده سڌي رستي تي ڪير آهي“.
وَ یَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الرُّوْحِ١ؕ قُلِ الرُّوْحُ مِنْ اَمْرِ رَبِّیْ وَ مَاۤ اُوْتِیْتُمْ مِّنَ الْعِلْمِ اِلَّا قَلِیْلًا۸۵
۽ تو کان روح جي باري ۾ پڇن ٿا؟ چؤ ته: ”روح منهنجي پالڻهار جي حڪم مان آهي ۽ اوهان کي ٿورڙو ئي علم ڏنو ويو آهي“.
وَ لَىِٕنْ شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِیْۤ اَوْحَیْنَاۤ اِلَیْكَ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ بِهٖ عَلَیْنَا وَكِیْلًاۙ۸۶
۽ جيڪڏهن اسان چاهيون ته هن (ڪتاب) کي جيڪو اسان تنهنجي طرف وحي ڪيو آهي سو (واپس) کڻائي وٺون پوءِ ان جي لاءِ تو کي اسان جي مقابلي ۾ پاڻ لاءِ ڪو حمايتي به نه ملندو.
اِلَّا رَحْمَةً مِّنْ رَّبِّكَ١ؕ اِنَّ فَضْلَهٗ كَانَ عَلَیْكَ كَبِیْرًا۸۷
مگر تنهنجي پالڻهار جي رحمت سبب. (اسان ان کي باقي رکيو) بيشڪ تو تي ان جو وڏو فضل آهي.
قُلْ لَّىِٕنِ اجْتَمَعَتِ الْاِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلٰۤى اَنْ یَّاْتُوْا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْاٰنِ لَا یَاْتُوْنَ بِمِثْلِهٖ وَ لَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِیْرًا۸۸
چؤ جيڪڏهن سڀ انسان ۽ سڀ جِنَ گڏجن هن لاءِ ته هن قرآن جهڙو ٺاهي آڻن ته ان جهڙو آڻي نه سگهندا. توڙي اُهي هڪ ٻئي جا مددگار بنجي پون.
وَ لَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِیْ هٰذَا الْقُرْاٰنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ١٘ فَاَبٰۤى اَكْثَرُ النَّاسِ اِلَّا كُفُوْرًا۸۹
۽ بيشڪ اسان هن قرآن ۾ ماڻهن جي (سمجهڻ) لاءِ بار بار سڀ مثال بيان ڪيا آهن. پوءِ به اڪثر ماڻهو انڪار ڪرڻ کان باز نه ٿا اچن.
وَ قَالُوْا لَنْ نُّؤْمِنَ لَكَ حَتّٰى تَفْجُرَ لَنَا مِنَ الْاَرْضِ یَنْۢبُوْعًاۙ۹۰
۽ چيائون ته: ”اسان تو تي تيستائين ايمان نه آڻينداسين جيستائين اسان لاءِ زمين مان پاڻي جو چشمو نه وهائيندين“.
اَوْ تَكُوْنَ لَكَ جَنَّةٌ مِّنْ نَّخِیْلٍ وَّ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْاَنْهٰرَ خِلٰلَهَا تَفْجِیْرًاۙ۹۱
يا تنهنجي لاءِ کجورن ۽ انگورن جو ڪو باغ هجي ته ان جي وچ ۾ وهندڙ نهرون جاري ڪرين.
اَوْ تُسْقِطَ السَّمَآءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَیْنَا كِسَفًا اَوْ تَاْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلٰٓىِٕكَةِ قَبِیْلًاۙ۹۲
يا جيئن تنهنجو خيال آهي تيئن اسان تي آسمان جا ٽڪر ڪيرائين يا تون الله کي ۽ ملائڪن کي اسان جي سامهون آڻين.
اَوْ یَكُوْنَ لَكَ بَیْتٌ مِّنْ زُخْرُفٍ اَوْ تَرْقٰى فِی السَّمَآءِ١ؕ وَ لَنْ نُّؤْمِنَ لِرُقِیِّكَ حَتّٰى تُنَزِّلَ عَلَیْنَا كِتٰبًا نَّقْرَؤُهٗ١ؕ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّیْ هَلْ كُنْتُ اِلَّا بَشَرًا رَّسُوْلًا۠۹۳
يا تو کي ڪو سون جو گهر هجي يا تون آسمانن ۾ چڙهي وڃين. ۽ اسان تنهنجي چڙهڻ کي (تيستائين) ڪڏهن به نه مڃينداسين جيستائين تون اسان تي ڪو اهڙو ڪتاب لاهين جنهن کي اسان پڙهون“. چؤ: ”منهنجو پرودگار پاڪ آهي. آءٌ ته رڳو پيغام پهچائيندڙ انسان آهيان“.
وَ مَا مَنَعَ النَّاسَ اَنْ یُّؤْمِنُوْۤا اِذْ جَآءَهُمُ الْهُدٰۤى اِلَّاۤ اَنْ قَالُوْۤا اَبَعَثَ اللّٰهُ بَشَرًا رَّسُوْلًا۹۴
۽ ماڻهن کي ايمان آڻڻ کان ٻي ڪنهن شيءِ ڪونه روڪيو جڏهن انهن وٽ هدايت به پهچي وئي سواءِ هن ڳالھ جي جو چيائون ته: ”ڇا الله بشر کي رسول بنائي موڪليو آهي“!
قُلْ لَّوْ كَانَ فِی الْاَرْضِ مَلٰٓىِٕكَةٌ یَّمْشُوْنَ مُطْمَىِٕنِّیْنَ لَنَزَّلْنَا عَلَیْهِمْ مِّنَ السَّمَآءِ مَلَكًا رَّسُوْلًا۹۵
چؤ: ”جيڪڏهن زمين ۾ ملائڪ هلندڙ گهمندڙ سڪونت پذير هجن ها ته ضرور اسان انهن تي آسمان کان ڪنهن ملائڪ کي رسول بنائي موڪليون ها“.
قُلْ كَفٰى بِاللّٰهِ شَهِیْدًۢا بَیْنِیْ وَ بَیْنَكُمْ١ؕ اِنَّهٗ كَانَ بِعِبَادِهٖ خَبِیْرًۢا بَصِیْرًا۹۶
چؤ: ”منهنجي ۽ اوهان جي وچ ۾ الله شاهد ڪافي آهي. بيشڪ اُهو پنهنجي ٻانهن جي خبر رکندڙ ڏسندڙ آهي“.
وَ مَنْ یَّهْدِ اللّٰهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ١ۚ وَ مَنْ یُّضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ اَوْلِیَآءَ مِنْ دُوْنِهٖ١ؕ وَ نَحْشُرُهُمْ یَوْمَ الْقِیٰمَةِ عَلٰى وُجُوْهِهِمْ عُمْیًا وَّ بُكْمًا وَّ صُمًّا١ؕ مَاْوٰىهُمْ جَهَنَّمُ١ؕ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنٰهُمْ سَعِیْرًا۹۷
۽ جنهن کي الله هدايت ڪري سو ئي هدايت وارو آهي، ۽ جنهن کي گمراھ ڪري تون ان کان سواءِ سندن واسطي ڪي مددگار ڪونه لهندين. ۽ قيامت واري ڏينهن اسان انهن کي ٻوٿ ڀر اٿارينداسين انڌا گونگا ۽ ٻوڙا هوندا. انهن جي رهڻ جي جاءِ جهنم آهي. جڏهن اجهامڻ لڳندو ته مٿن وڌيڪ باھ ڀڙڪائينداسين.
ذٰلِكَ جَزَآؤُهُمْ بِاَنَّهُمْ كَفَرُوْا بِاٰیٰتِنَا وَ قَالُوْۤا ءَاِذَا كُنَّا عِظَامًا وَّ رُفَاتًا ءَاِنَّا لَمَبْعُوْثُوْنَ خَلْقًا جَدِیْدًا۹۸
اها انهن جي سزا آهي هن ڪري جو اسان جي آيتن سان ڪفر ڪيائون ۽ چيائون ته: ”جڏهن اسان (مري) هڏيون ۽ ذرا ذرا ٿي وينداسين ته ڇا اسان نئين سر پيدا ڪري اٿاريا وينداسين“؟
اَوَ لَمْ یَرَوْا اَنَّ اللّٰهَ الَّذِیْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضَ قَادِرٌ عَلٰۤى اَنْ یَّخْلُقَ مِثْلَهُمْ وَ جَعَلَ لَهُمْ اَجَلًا لَّا رَیْبَ فِیْهِ١ؕ فَاَبَى الظّٰلِمُوْنَ اِلَّا كُفُوْرًا۹۹
ڇا انهن نه ڏٺو ته جنهن الله آسمانن ۽ زمين کي پيدا ڪيو آهي سو ان ڳالھ تي قادر آهي ته انهن جي مثل (نئين سر) پيدا فرمائي ۽ انهن لاءِ هڪ وقت مقرر ڪيائين جنهن ۾ ڪو شڪ نه آهي. پوءِ به ظالمن انڪار ڪيو (هر هدايت کان) سواءِ ڪفر جي.
قُلْ لَّوْ اَنْتُمْ تَمْلِكُوْنَ خَزَآىِٕنَ رَحْمَةِ رَبِّیْۤ اِذًا لَّاَمْسَكْتُمْ خَشْیَةَ الْاِنْفَاقِ١ؕ وَ كَانَ الْاِنْسَانُ قَتُوْرًا۠۱۰۰
چؤ جيڪڏهن اوهان منهنجي پالڻهار جي رحمت جي خزانن جا مالڪ ٿيو ها! ته ان وقت خرچ ٿي وڃڻ جي خوف کان اوهان (هٿ) روڪي رکو ها. ۽ انسان وڏو ئي تنگ دل آهي.
وَ لَقَدْ اٰتَیْنَا مُوْسٰى تِسْعَ اٰیٰتٍۭ بَیِّنٰتٍ فَسْـَٔلْ بَنِیْۤ اِسْرَآءِیْلَ اِذْ جَآءَهُمْ فَقَالَ لَهٗ فِرْعَوْنُ اِنِّیْ لَاَظُنُّكَ یٰمُوْسٰى مَسْحُوْرًا۱۰۱
۽ بيشڪ اسان موسيٰ کي نَوَ روشن نشانيون ڏنيون پوءِ تون يعقوب جي اولاد کان پڇ ته جنهن وقت اهو وٽن آيو ته فرعون کيس چيو: ”اي موسيٰ بلاشڪ آءٌ ڀايان ٿو ته تو تي جادو ٿيل آهي“.
قَالَ لَقَدْ عَلِمْتَ مَاۤ اَنْزَلَ هٰۤؤُلَآءِ اِلَّا رَبُّ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ بَصَآىِٕرَ١ۚ وَ اِنِّیْ لَاَظُنُّكَ یٰفِرْعَوْنُ مَثْبُوْرًا۱۰۲
(موسيٰ) چيو: ”بيشڪ تون ڄاڻين ٿو اهي بصيرت افروز نشانيون ٻئي ڪنهن نه لاٿيون آهن سواءِ آسمانن ۽ زمين جي مالڪ جي ۽ اي فرعون! آءٌ ڀايان ٿو تون شامتَ ماريو ماڻهو آهين“.
فَاَرَادَ اَنْ یَّسْتَفِزَّهُمْ مِّنَ الْاَرْضِ فَاَغْرَقْنٰهُ وَ مَنْ مَّعَهٗ جَمِیْعًاۙ۱۰۳
پوءِ ان (فرعون) ارادو ڪيو ته ان سرزمين مان انهن جا پير اکيڙي. پوءِ اسان ان کي ۽ جيڪي به ساڻس گڏ هئا سڀني کي ٻوڙيوسين.
وَّ قُلْنَا مِنْۢ بَعْدِهٖ لِبَنِیْۤ اِسْرَآءِیْلَ اسْكُنُوا الْاَرْضَ فَاِذَا جَآءَ وَعْدُ الْاٰخِرَةِ جِئْنَا بِكُمْ لَفِیْفًاؕ۱۰۴
۽ ان کان پوءِ يعقوب جي اولاد کي چيوسين ته توهان هن زمين ۾ آباد ٿي وڃو پوءِ جڏهن آخرت جو وعدو ايندو ته اسان اوهان سڀني کي گڏي حاضر ڪنداسين.
وَ بِالْحَقِّ اَنْزَلْنٰهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ١ؕ وَ مَاۤ اَرْسَلْنٰكَ اِلَّا مُبَشِّرًا وَّ نَذِیْرًاۘ۱۰۵
۽ اسان هن (قرآن) کي حق سان لاٿو آهي ۽ حق سان ئي لٿو آهي. ۽ (اي رسول) اسان تو کي رُڳو خوشخبري ڏيندڙ ۽ ڊيڄاريندڙ بنائي ئي موڪليو آهي.
وَ قُرْاٰنًا فَرَقْنٰهُ لِتَقْرَاَهٗ عَلَى النَّاسِ عَلٰى مُكْثٍ وَّ نَزَّلْنٰهُ تَنْزِیْلًا۱۰۶
۽ قرآن کي اسان جدا جدا ٽڪرن (سورتن) ۾ ورهايو آهي ته جيئن تون اهو ماڻهن کي آهستي آهستي پڙهي ٻڌائين ۽ اسان ان کي ٿورو ٿورو ڪري لاٿو آهي.
قُلْ اٰمِنُوْا بِهٖۤ اَوْ لَا تُؤْمِنُوْا١ؕ اِنَّ الَّذِیْنَ اُوْتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهٖۤ اِذَا یُتْلٰى عَلَیْهِمْ یَخِرُّوْنَ لِلْاَذْقَانِ سُجَّدًاۙ۱۰۷
چؤ اوهان ان تي ايمان آڻيو يا نه آڻيو. بيشڪ اُهي ماڻهو جن کي هن کان اڳ علم ڏنو ويو آهي تن کي جڏهن اِهو پڙهي ٻڌايو وڃي ٿو ته اُهي کاڏين ڀر سجدي ۾ ڪِري پون ٿا.
وَّ یَقُوْلُوْنَ سُبْحٰنَ رَبِّنَاۤ اِنْ كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُوْلًا۱۰۸
۽ چون ٿا ته: ”اسان جو پالڻهار پاڪ آهي بيشڪ اسان جي پالڻهار جو وعدو پورو ٿيڻو آهي“.
وَ یَخِرُّوْنَ لِلْاَذْقَانِ یَبْكُوْنَ وَ یَزِیْدُهُمْ خُشُوْعًا۩۱۰۹
۽ اهي روئندي کاڏين ڀر ڪِرن ٿا ۽ (قرآن) انهن جي عاجزي وڌائي ٿو.
قُلِ ادْعُوا اللّٰهَ اَوِ ادْعُوا الرَّحْمٰنَ١ؕ اَیًّا مَّا تَدْعُوْا فَلَهُ الْاَسْمَآءُ الْحُسْنٰى١ۚ وَ لَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَ لَا تُخَافِتْ بِهَا وَ ابْتَغِ بَیْنَ ذٰلِكَ سَبِیْلًا۱۱۰
چؤ ته: ”الله چئي سڏيو يا رحمان (وڏو مهربان) چئي سڏيو. جنهن نالي سان به سڏيندؤ ته سندس (سڀ) نالا سهڻا آهن“. ۽ پنهنجي نماز (۾ قرائت) نه بلڪل ڏاڍيان ڪر نه بلڪل آهستي ڪر ۽ انهن ٻنهين جي وچ واري واٽ اختيار ڪر.
وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِیْ لَمْ یَتَّخِذْ وَلَدًا وَّ لَمْ یَكُنْ لَّهٗ شَرِیْكٌ فِی الْمُلْكِ وَ لَمْ یَكُنْ لَّهٗ وَلِیٌّ مِّنَ الذُّلِّ وَ كَبِّرْهُ تَكْبِیْرًا۠۱۱۱
۽ چؤ ته: ”سڀ تعريفون الله لاءِ آهن جنهن نه ته ڪو (پنهنجي لاءِ) اولاد بنايو نه ئي (سندس) بادشاهي ۾ ڪو ساڻس شريڪ آهي ۽ نه ئي ڪمزوري جي سبب سندس ڪو مددگار آهي ۽ ان کي برتر سمجهي سندس وڏائي بيان ڪندو رھ“.
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِیْۤ اَنْزَلَ عَلٰى عَبْدِهِ الْكِتٰبَ وَ لَمْ یَجْعَلْ لَّهٗ عِوَجًاؕٚ۱
سڀ تعريفون الله لاءِ آهن جنهن پنهنجي (مقدس) ٻانهي تي ڪتاب (قرآن) لاٿو ۽ ان ۾ ڪابه ڏنگاڻ نه رکيائين.
قَیِّمًا لِّیُنْذِرَ بَاْسًا شَدِیْدًا مِّنْ لَّدُنْهُ وَ یُبَشِّرَ الْمُؤْمِنِیْنَ الَّذِیْنَ یَعْمَلُوْنَ الصّٰلِحٰتِ اَنَّ لَهُمْ اَجْرًا حَسَنًاۙ۲
ان کي سنئون سڌو ڪيائين هن لاءِ ته اهو (مقدس ٻانهو) ان سخت عذاب کان ڊيڄاري جو ان (الله) طرفان آهي ۽ ايمان وارن کي خوشخبري ڏئي جيڪي ڀلا عمل ڪن ٿا ته بلاشڪ انهن لاءِ سهڻو اجر آهي.
وَّ یُنْذِرَ الَّذِیْنَ قَالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَدًاۗ۴
۽ انهن ماڻهن کي ڊيڄاري جيڪي چون ٿا ته: ”الله (پاڻ لاءِ) اولاد بنايو آهي“.
مَا لَهُمْ بِهٖ مِنْ عِلْمٍ وَّ لَا لِاٰبَآىِٕهِمْ١ؕ كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ اَفْوَاهِهِمْ١ؕ اِنْ یَّقُوْلُوْنَ اِلَّا كَذِبًا۵
نه ان جو علم کين آهي ۽ نه انهن جي ابن ڏاڏن کي. وڏي ڳالھ آهي جيڪا انهن جي واتن مان نڪري ٿي. اُهي رڳو ڪوڙ ئي چون ٿا.
فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَّفْسَكَ عَلٰۤى اٰثَارِهِمْ اِنْ لَّمْ یُؤْمِنُوْا بِهٰذَا الْحَدِیْثِ اَسَفًا۶
پوءِ شايد تون پنهنجي جان انهن جي پويان ان ارمان ۾ ڳاري ڇڏيندين جيڪڏهن اهي هن (قرآن واري) ڳالھ تي ايمان نه آڻيندا.
اِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْاَرْضِ زِیْنَةً لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ اَیُّهُمْ اَحْسَنُ عَمَلًا۷
بيشڪ اسان ان سڀ شين کي جيڪي زمين تي آهن ان (ڌرتيءَ) لاءِ سينگار بنايو آهي هن لاءِ ته اسان انهن (ڌرتيءَ تي وسڻ وارن) کي آزمايون ته انهن مان عمل جي اعتبار کان ڪير ڀلو آهي.
وَ اِنَّا لَجٰعِلُوْنَ مَا عَلَیْهَا صَعِیْدًا جُرُزًاؕ۸
۽ بيشڪ اسان جو ڪجھ ان (ڌرتيءَ) تي آهي تنهن کي (ختم ڪري) صاف ميدان بنائڻ وارا آهيون.
اَمْ حَسِبْتَ اَنَّ اَصْحٰبَ الْكَهْفِ وَ الرَّقِیْمِ١ۙ كَانُوْا مِنْ اٰیٰتِنَا عَجَبًا۹
ڇا تون سمجھين ٿو ته غار ۽ (غار تي) لکيل ڪتبي وارا اسان جي نشانين مان ڪا وڏي عجيب نشاني هئا؟
اِذْ اَوَى الْفِتْیَةُ اِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوْا رَبَّنَاۤ اٰتِنَا مِنْ لَّدُنْكَ رَحْمَةً وَّ هَیِّئْ لَنَا مِنْ اَمْرِنَا رَشَدًا۱۰
جڏهن چند نوجوانن غار ۾ پناھ ورتي پوءِ چيائون: ”اي اسان جا پروردگار! اسان کي پاڻ وٽان رحمت عطا ڪر ۽ اسان جي ڪم ۾ اسان لاءِ سڌي رستي تي هلڻ جي آساني ڪر“.
فَضَرَبْنَا عَلٰۤى اٰذَانِهِمْ فِی الْكَهْفِ سِنِیْنَ عَدَدًاۙ۱۱
پوءِ اسان غار ۾ انهن جي ڪنن تي (گھري ننڊ جي) ٿڦڪي ڏني ڪيترائي سال. (آرامي رهيا)
ثُمَّ بَعَثْنٰهُمْ لِنَعْلَمَ اَیُّ الْحِزْبَیْنِ اَحْصٰى لِمَا لَبِثُوْۤا اَمَدًا۠۱۲
پوءِ اسان انهن کي اٿاريو ته ڏسون ته ٻنهين جماعتن مان ڪير ان (وقت) کي صحيح ڳڻڻ وارو آهي جيڪو (غار ۾) رهيا.
نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْكَ نَبَاَهُمْ بِالْحَقِّ١ؕ اِنَّهُمْ فِتْیَةٌ اٰمَنُوْا بِرَبِّهِمْ وَ زِدْنٰهُمْ هُدًىۗۖ۱۳
اسان تو کي انهن جي سچي خبر ٻڌايون ٿا. بيشڪ اُهي چند نوجوان هئا جن پنهنجي پروردگار تي ايمان آندو هيو ۽ اسان کين هدايت ۾ ترقي ڏني.
وَّ رَبَطْنَا عَلٰى قُلُوْبِهِمْ اِذْ قَامُوْا فَقَالُوْا رَبُّنَا رَبُّ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ لَنْ نَّدْعُوَاۡ مِنْ دُوْنِهٖۤ اِلٰهًا لَّقَدْ قُلْنَاۤ اِذًا شَطَطًا۱۴
۽ اسان انهن جون دليون ان وقت مضبوط ڪيون جڏهن اُهي اٿيا پوءِ چيائون: ”اسان جو پالڻهار ته آسمانن ۽ زمين جو پالڻهار آهي ان کان سواءِ اسان ڪنهن ٻئي معبود جي پوڄا نه ڪنداسين. (اگر ائين ڪيون ته) اسان نهايت غلط ڳالھ چئي“.
هٰۤؤُلَآءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوْا مِنْ دُوْنِهٖۤ اٰلِهَةً١ؕ لَوْ لَا یَاْتُوْنَ عَلَیْهِمْ بِسُلْطٰنٍۭ بَیِّنٍ١ؕ فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًاؕ۱۵
(پاڻ ۾ چوڻ لڳا ته) ”هي اسان جي قوم جا ماڻهو آهن جن الله کي ڇڏي ٻيا معبود بنايا آهن. اُهي سندن باري ۾ چٽو دليل ڇو نه ٿا آڻن؟ پوءِ ان کان وڌيڪ ظالم ڪير هوندو؟ جيڪو الله تي ڪوڙو بهتان مڙهي.
وَ اِذِ اعْتَزَلْتُمُوْهُمْ وَ مَا یَعْبُدُوْنَ اِلَّا اللّٰهَ فَاْوٗۤا اِلَى الْكَهْفِ یَنْشُرْ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِّنْ رَّحْمَتِهٖ وَ یُهَیِّئْ لَكُمْ مِّنْ اَمْرِكُمْ مِّرْفَقًا۱۶
۽ جڏهن اوهان ڪنارو ڪيو آهي انهن (مُشرڪن) کان ۽ انهن معبودن کان جن جي اُهي الله کي ڇڏي پُوڄا ڪن ٿا ته پوءِ هلي غار ۾ پناھ وٺو توهان جو پالڻهار توهان تي پنهنجي رحمت ڪشادي ڪندو ۽ اوهان لاءِ اوهان جي ڪم ۾ آساني مهيا فرمائيندو“.
وَ تَرَى الشَّمْسَ اِذَا طَلَعَتْ تَّزٰوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْیَمِیْنِ وَ اِذَا غَرَبَتْ تَّقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَ هُمْ فِیْ فَجْوَةٍ مِّنْهُ١ؕ ذٰلِكَ مِنْ اٰیٰتِ اللّٰهِ١ؕ مَنْ یَّهْدِ اللّٰهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ١ۚ وَ مَنْ یُّضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهٗ وَلِیًّا مُّرْشِدًا۠۱۷
۽ تون ڏسندين جڏهن سج اڀري ٿو ته انهن جي غار جي ساڄي پاسي هٽي وڃي ٿو ۽ جڏهن لهي ٿو ته انهن کان کاٻي طرف ڪترائي وڃي ٿو ۽ اُهي غار جي ڪشادگي ۾ آهن. اها الله جي نشانين مان آهي. جنهن کي الله هدايت ڪري اُهو ئي هدايت يافته آهي ۽ جنهن کي گمراھ ڪري ته تون ان لاءِ ڪو وليءُ مرشد نه لهندين (يعني مددگار ۽ رهبر نه لهندين).
وَ تَحْسَبُهُمْ اَیْقَاظًا وَّ هُمْ رُقُوْدٌ١ۖۗ وَّ نُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْیَمِیْنِ وَ ذَاتَ الشِّمَالِ١ۖۗ وَ كَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَیْهِ بِالْوَصِیْدِ١ؕ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَیْهِمْ لَوَلَّیْتَ مِنْهُمْ فِرَارًا وَّ لَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْبًا۱۸
۽ تون انهن کي جاڳيل سمجهندين حالانڪه اُهي ستل آهن. ۽ اسان ساڄي پاسي ۽ کاٻي پاسي انهن جا پاسا بدلايون ٿا ۽ انهن جو ڪتو چانئٺ تي پنهنجون (اڳيون) ٽنگون پکيڙيون پيو آهي. جيڪڏهن تون انهن کي جھاتي پائي ڏسين ها ته انهن کان پُٺِ ڦيري ڀڄين ها ۽ انهن کان دهشت ۾ ڀرجي وڃين ها.
وَ كَذٰلِكَ بَعَثْنٰهُمْ لِیَتَسَآءَلُوْا بَیْنَهُمْ١ؕ قَالَ قَآىِٕلٌ مِّنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ١ؕ قَالُوْا لَبِثْنَا یَوْمًا اَوْ بَعْضَ یَوْمٍ١ؕ قَالُوْا رَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ١ؕ فَابْعَثُوْۤا اَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هٰذِهٖۤ اِلَى الْمَدِیْنَةِ فَلْیَنْظُرْ اَیُّهَاۤ اَزْكٰى طَعَامًا فَلْیَاْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِّنْهُ وَ لْیَتَؔلَطَّفْ وَ لَا یُشْعِرَنَّ بِكُمْ اَحَدًا۱۹
۽ اهڙي طرح اسان انهن کي (جاڳائي) اٿاريو ته پاڻ ۾ هڪ ٻئي کان پڇن. انهن مان هڪ چوڻ واري چيو: (هتي) ”ڪيترو رهيا آهيو“؟ چيائون: ”اسان هڪ ڏينهن يا ان جو ڪجھ حصو رهيا آهيون“. چيائون: ”جيترو رهيا آهيو توهان جو پالڻهار بهتر ڄاڻندڙ آهي. پوءِ پاڻ مان هڪڙي کي پنهنجو هي سڪو ڏئي شهر ڏانهن موڪليو پوءِ اُهي ڏسي ته ڪهڙو کاڌو زور پاڪيزه آهي؟ ان مان اوهان لاءِ ڪجھ کاڌو وٺي اچي ۽ ان کي گهرجي ته (ايندي ويندي) آهستگي ۽ نرمي کان ڪم وٺي ۽ ڪنهن هڪڙي کي به توهان جي خبر نه ڏئي.
اِنَّهُمْ اِنْ یَّظْهَرُوْا عَلَیْكُمْ یَرْجُمُوْكُمْ اَوْ یُعِیْدُوْكُمْ فِیْ مِلَّتِهِمْ وَ لَنْ تُفْلِحُوْۤا اِذًا اَبَدًا۲۰
بيشڪ جيڪڏهن اهي اوهان تي غالب ٿي ويا ته توهان کي سنگسار ڪندا يا توهان کي پنهنجي مذهب ۾ موٽائيندا (جي ائين ڪيُوَ) ته پوءِ توهان ڪڏهن به ڪامياب نه ٿيندا“.
وَ كَذٰلِكَ اَعْثَرْنَا عَلَیْهِمْ لِیَعْلَمُوْۤا اَنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَّ اَنَّ السَّاعَةَ لَا رَیْبَ فِیْهَا١ۗۚ اِذْ یَتَنَازَعُوْنَ بَیْنَهُمْ اَمْرَهُمْ فَقَالُوا ابْنُوْا عَلَیْهِمْ بُنْیَانًا١ؕ رَبُّهُمْ اَعْلَمُ بِهِمْ١ؕ قَالَ الَّذِیْنَ غَلَبُوْا عَلٰۤى اَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَیْهِمْ مَّسْجِدًا۲۱
۽ اهڙي طرح اسان انهن جي خبر (صدين بعد) ظاهر ڪئي جيئن ماڻهو ڄاڻن ته بلاشڪ الله جو وعدو سچو آهي ۽ قيامت ۾ ڪو شڪ نه آهي. ۽ (اُهو وقت ياد ڪر) جڏهن (شهر وارا سندن وفات جي صدين بعد) پاڻ ۾ انهن بابت جهڳڙو ڪرڻ لڳا. پوءِ چيائون ته ”انهن (جي غار) تي هڪ عمارت ٺاهيو. سندن پروردگار انهن جي حال بابت بهتر ڄاڻي ٿو“. جن ماڻهن انهن جي معاملي تي غلبو حاصل ڪيو انهن چيو ته: ”اسان ضرور انهن (جي غار جي دروازي) تي هڪ مسجد ٺاهينداسين“.
سَیَقُوْلُوْنَ ثَلٰثَةٌ رَّابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ١ۚ وَ یَقُوْلُوْنَ خَمْسَةٌ سَادِسُهُمْ كَلْبُهُمْ رَجْمًۢا بِالْغَیْبِ١ۚ وَ یَقُوْلُوْنَ سَبْعَةٌ وَّ ثَامِنُهُمْ كَلْبُهُمْ١ؕ قُلْ رَّبِّیْۤ اَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مَّا یَعْلَمُهُمْ اِلَّا قَلِیْلٌ١۫۬ فَلَا تُمَارِ فِیْهِمْ اِلَّا مِرَآءً ظَاهِرًا١۪ وَّ لَا تَسْتَفْتِ فِیْهِمْ مِّنْهُمْ اَحَدًا۠۲۲
سگھوئي ڪي چوندا ته اُهي ٽي هئا چوٿون سندن ڪتو هيو ۽ ڪي چوندا ته پنج هئا ڇهون سندن ڪتو هيو اهي اڻ ڏٺا اندازا آهن ۽ ڪي چوندا ست هئا ۽ اٺون سندن ڪتو هيو. تون چؤ ته منهنجو پروردگار سندن ڳاڻيٽي کي وڌيڪ ڄاڻندڙ آهي. سواءِ چند ماڻهن جي انهن (جي تعداد) جو علم ڪنهن کي ناهي. سو تون انهن جي باري ۾ ڪنهن سان بحث نه ڪر سواءِ ان قدر جي جيڪو ظاهر ٿي چڪو آهي. ۽ انهن مان ڪنهن کان به سندن حال بابت نه پڇ.
وَ لَا تَقُوْلَنَّ لِشَایْءٍ اِنِّیْ فَاعِلٌ ذٰلِكَ غَدًاۙ۲۳
۽ ڪنهن به ڪم لاءِ هرگز ائين نه چؤ ته (يقينًا) آءٌ سڀاڻي اِهو ڪم ڪرڻ وارو آهيان.
اِلَّاۤ اَنْ یَّشَآءَ اللّٰهُ١٘ وَ اذْكُرْ رَّبَّكَ اِذَا نَسِیْتَ وَ قُلْ عَسٰۤى اَنْ یَّهْدِیَنِ رَبِّیْ لِاَقْرَبَ مِنْ هٰذَا رَشَدًا۲۴
پر (ائين چؤ ته) جي الله گهريو. (يعني انشاءَ الله چؤ) ۽ پنهنجي پالڻهار ياد ڪر جنهن وقت وسارين ۽ چؤ ته: ”اميد آهي ته منهنجو پروردگار مون کي ان کان (به) وڌيڪ ويجهي هدايت جي راھ ڏيکاريندو“.
وَ لَبِثُوْا فِیْ كَهْفِهِمْ ثَلٰثَ مِائَةٍ سِنِیْنَ وَ ازْدَادُوْا تِسْعًا۲۵
۽ اُهي (اصحابِ ڪهف) پنهنجي غار ۾ ٽي سو سال رهيا ۽ انهن نَوَ (سال) ٻيا وڌايا.
قُلِ اللّٰهُ اَعْلَمُ بِمَا لَبِثُوْا١ۚ لَهٗ غَیْبُ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ١ؕ اَبْصِرْ بِهٖ وَ اَسْمِعْ١ؕ مَا لَهُمْ مِّنْ دُوْنِهٖ مِنْ وَّلِیٍّ١٘ وَّ لَا یُشْرِكُ فِیْ حُكْمِهٖۤ اَحَدًا۲۶
چؤ الله وڌيڪ ڄاڻندڙ آهي جيترو رهيا. آسمانن ۽ زمين جا سڀ ڳُجھ ان جي علم ۾ آهن. اهو ڇا خوب ڏسڻ وارو! ڇا خوب ٻڌڻ وارو آهي! انهن (آسمانن ۽ زمين وارن) لاءِ ان کان سواءِ ڪوبه ڪارساز ڪونهي ۽ نه اُهو پنهجي حڪم ۾ ڪنهن کي شريڪ ڪري ٿو.
وَ اتْلُ مَاۤ اُوْحِیَ اِلَیْكَ مِنْ كِتَابِ رَبِّكَ١ؕۚ لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمٰتِهٖ١۫ۚ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُوْنِهٖ مُلْتَحَدًا۲۷
۽ پڙھ جيڪو تنهنجي پالڻهار جي ڪتاب مان تو ڏانهن وحي ڪيو ويو آهي ان جي ڪلام کي ڪو بدلائڻ وارو ڪونهي. ۽ تون ان کان سواءِ ڪا پناھ جي جاءِ نه لهندين.
وَ اصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِیْنَ یَدْعُوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰوةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیْدُوْنَ وَجْهَهٗ وَ لَا تَعْدُ عَیْنٰكَ عَنْهُمْ١ۚ تُرِیْدُ زِیْنَةَ الْحَیٰوةِ الدُّنْیَا١ۚ وَ لَا تُطِعْ مَنْ اَغْفَلْنَا قَلْبَهٗ عَنْ ذِكْرِنَا وَ اتَّبَعَ هَوٰىهُ وَ كَانَ اَمْرُهٗ فُرُطًا۲۸
۽ پنهنجو پاڻ کي انهن ماڻهن سان گڏ ٽڪائي رک جيڪي صبح شام پنهنجي پالڻهار کي سڏن ٿا ان جي رضا چاهن ٿا ۽ پنهنجون اکيون انهن کان نه ڦيراءِ، ڇا تون دنياوي حياتي جو سينگار چاهين ٿو ۽ ان ماڻهو جي فرمانبرداري نه ڪر جنهن جي دل اسان پنهنجي ياد کان غافل ڪئي آهي اُهو پنهنجي خواهش جو تابع ٿيو ۽ ان جو معاملو حد کان ٽَپِيلُ آهي.
وَ قُلِ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّكُمْ١۫ فَمَنْ شَآءَ فَلْیُؤْمِنْ وَّ مَنْ شَآءَ فَلْیَكْفُرْ١ۙ اِنَّاۤ اَعْتَدْنَا لِلظّٰلِمِیْنَ نَارًا١ۙ اَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا١ؕ وَ اِنْ یَّسْتَغِیْثُوْا یُغَاثُوْا بِمَآءٍ كَالْمُهْلِ یَشْوِی الْوُجُوْهَ١ؕ بِئْسَ الشَّرَابُ١ؕ وَ سَآءَتْ مُرْتَفَقًا۲۹
۽ چؤ ته حق اوهان جي پالڻهار جي طرفان آهي. پوءِ جو چاهي ايمان آڻي ۽ جو چاهي ڪفر ڪري بيشڪ اسان ظالمن لاءِ باھ تيار ڪئي آهي. جنهن جون قناتون انهن کي گهيري وٺنديون. ۽ جيڪڏهن اُهي (پاڻي لاءِ) پڪاريندا ته انهن جي فرياد رسي پگهريل ٽامي جهڙي پاڻي سان ڪئي ويندي جيڪو چهرن کي ڀُڃي ڇڏيندو. ڪهڙي نه بڇڙي پيئڻ جي شيءِ آهي! ۽ ڪهڙي نه بڇڙي آرام گاھ آهي.
اِنَّ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا وَ عَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ اِنَّا لَا نُضِیْعُ اَجْرَ مَنْ اَحْسَنَ عَمَلًاۚ۳۰
بيشڪ اُهي ماڻهو جن ايمان آندو ۽ چڱا عمل ڪيائون بيشڪ اسان ان ماڻهو جو اجر نه ٿا وڃايون جيڪو چڱا عمل ڪري ٿو.
اُولٰٓىِٕكَ لَهُمْ جَنّٰتُ عَدْنٍ تَجْرِیْ مِنْ تَحْتِهِمُ الْاَنْهٰرُ یُحَلَّوْنَ فِیْهَا مِنْ اَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَّ یَلْبَسُوْنَ ثِیَابًا خُضْرًا مِّنْ سُنْدُسٍ وَّ اِسْتَبْرَقٍ مُّتَّكِـِٕیْنَ فِیْهَا عَلَى الْاَرَآىِٕكِ١ؕ نِعْمَ الثَّوَابُ١ؕ وَ حَسُنَتْ مُرْتَفَقًا۠۳۱
انهن ماڻهن لاءِ سدا بهار باغَ آهن انهن جي (ماڙين جي) هيٺان کان نهرون وهن ٿيون. اتي انهن کي سون جا ڪنگڻ پارايا ويندا ۽ اُهي سائي رنگ جي نرم ۽ باريڪ ۽ ٿُلهي ريشم جا لباس پائيندا. اتي تختن مٿان ٽيڪ لڳائي ويٺل هوندا. ڪهڙو نه ڀلو بدلو آهي. ۽ ڪيڏي حسين آرامگاھ آهي.
وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَّثَلًا رَّجُلَیْنِ جَعَلْنَا لِاَحَدِهِمَا جَنَّتَیْنِ مِنْ اَعْنَابٍ وَّ حَفَفْنٰهُمَا بِنَخْلٍ وَّ جَعَلْنَا بَیْنَهُمَا زَرْعًاؕ۳۲
۽ انهن لاءِ انهن ٻن ماڻهن جو مثال بيان ڪر جن ٻنهين مان هڪ لاءِ اسان انگورن جا ٻه باغ ڪيا ۽ ٻنهين (باغن) کي چوڌاري کجين جي وڻن سان ڍڪيو سين ۽ ٻنهين جي وچ ۾ پوک (آباد) ڪئي سين.
كِلْتَا الْجَنَّتَیْنِ اٰتَتْ اُكُلَهَا وَ لَمْ تَظْلِمْ مِّنْهُ شَیْـًٔا١ۙ وَّ فَجَّرْنَا خِلٰلَهُمَا نَهَرًاۙ۳۳
ٻنهين باغن پنهنجا ميوا ڏنا ۽ انهن ۾ ڪا ڪمي نه رهي ۽ ٻنهين جي وچ ۾ هڪ نهر وهائي سين.
وَّ كَانَ لَهٗ ثَمَرٌ١ۚ فَقَالَ لِصَاحِبِهٖ وَ هُوَ یُحَاوِرُهٗۤ اَنَا اَكْثَرُ مِنْكَ مَالًا وَّ اَعَزُّ نَفَرًا۳۴
۽ ان وٽ ميوا (يعني ٻيا به وسائل) هئا. پوءِ پنهنجي ساٿي کي چيائين ۽ اُهو ان سان بحث ڪري رهيو هيو ته: ”آءٌ تو کان مال ۾ وڌيڪ آهيان ۽ خاندان جي لحاظ کان وڌيڪ با عزت آهيان“.
وَ دَخَلَ جَنَّتَهٗ وَ هُوَ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهٖ١ۚ قَالَ مَاۤ اَظُنُّ اَنْ تَبِیْدَ هٰذِهٖۤ اَبَدًاۙ۳۵
۽ اُهو پنهنجي باغ ۾ داخل ٿيو ۽ پنهنجي جان سان ظلم ڪندي چيائين: ”آءٌ نه ٿو سمجهان ته هي باغ ڪڏهن تباھ ٿيندو!!
وَّ مَاۤ اَظُنُّ السَّاعَةَ قَآىِٕمَةً١ۙ وَّ لَىِٕنْ رُّدِدْتُّ اِلٰى رَبِّیْ لَاَجِدَنَّ خَیْرًا مِّنْهَا مُنْقَلَبًا۳۶
۽ نه ئي سمجهان ٿو ته قيامت قائم ٿيندي ۽ جي آءٌ پنهنجي پالڻهار ڏانهن موٽايو به ويس ته به يقيناً آءٌ هنن باغن کان بهتر موٽڻ جي جاءِ لهندس“.
قَالَ لَهٗ صَاحِبُهٗ وَ هُوَ یُحَاوِرُهٗۤ اَكَفَرْتَ بِالَّذِیْ خَلَقَكَ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُّطْفَةٍ ثُمَّ سَوّٰىكَ رَجُلًاؕ۳۷
ان جي ساٿي کيس چيو ۽ اُهو ساڻس گفتگو ڪري رهيو هيو: ”ڇا تو ان ذات سان ڪفر ڪيو! جنهن تو کي (اول) مٽيءَ مان پوءِ نطفي مان پيدا ڪيو. پوءِ تو کي پورو مرد بنايائين.
لٰكِنَّاۡ هُوَ اللّٰهُ رَبِّیْ وَ لَاۤ اُشْرِكُ بِرَبِّیْۤ اَحَدًا۳۸
پر (آءٌ چوان ٿو) اُهو الله منهنجو پالڻهار آهي ۽ آءٌ پنهنجي پالڻهار سان ڪنهن کي شريڪ نه ٿو ڪيان“.
وَ لَوْ لَاۤ اِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَآءَ اللّٰهُ١ۙ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ١ۚ اِنْ تَرَنِ اَنَا اَقَلَّ مِنْكَ مَالًا وَّ وَلَدًاۚ۳۹
۽ جڏهن تون پنهنجي باغ ۾ داخل ٿئين ته تو ائين ڇونه چيو: ”مَا شَآءَ اللهُ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللهِ (يعني جيڪي الله گهريو سو ٿيڻو آهي ۽ ڪنهن کي ڪا طاقت نه آهي مگر الله جي مدد سان) جيڪڏهن تون مون کي پاڻ کان مال ۽ اولاد ۾ گهٽ ڏسين ٿو (ته ڇا ٿيو؟)
فَعَسٰى رَبِّیْۤ اَنْ یُّؤْتِیَنِ خَیْرًا مِّنْ جَنَّتِكَ وَ یُرْسِلَ عَلَیْهَا حُسْبَانًا مِّنَ السَّمَآءِ فَتُصْبِحَ صَعِیْدًا زَلَقًاۙ۴۰
پوءِ اميد آهي ته منهنجو پروردگار مون کي تنهنجي باغ کان بهتر ڏئي ۽ ان (باغ) مٿان آسمان کان ڪا آفت موڪلي پوءِ اهو صاف ميدان ٿي پوي.
اَوْ یُصْبِحَ مَآؤُهَا غَوْرًا فَلَنْ تَسْتَطِیْعَ لَهٗ طَلَبًا۴۱
يا ان جو پاڻي هيٺاهين ۾ هليو وڃي پوءِ تون ان کي حاصل ڪرڻ جي طاقت به نه لهين“.
وَ اُحِیْطَ بِثَمَرِهٖ فَاَصْبَحَ یُقَلِّبُ كَفَّیْهِ عَلٰى مَاۤ اَنْفَقَ فِیْهَا وَ هِیَ خَاوِیَةٌ عَلٰى عُرُوْشِهَا وَ یَقُوْلُ یٰلَیْتَنِیْ لَمْ اُشْرِكْ بِرَبِّیْۤ اَحَدًا۴۲
۽ (آخر ڪار) ان جي ميوي مٿان آفت پئجي وئي پوءِ جيڪو ان (باغ) تي خرچ ڪيو هئائين تنهن تي (ارمان ڪندي) پنهنجا ٻئي هٿ مَليندو رهيو ۽ اهو (باغ) پنهنجي ڇپرن سميت ڪِريل هيو ۽ چوي پيو ته: ”هاءِ افسوس جو آءٌ پنهنجي پالڻهار سان ڪنهن کي شريڪ نه ڪيان ها“.
وَ لَمْ تَكُنْ لَّهٗ فِئَةٌ یَّنْصُرُوْنَهٗ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ وَ مَا كَانَ مُنْتَصِرًاؕ۴۳
۽ نه ان جي ڪا جماعت هئي جا الله جي مقابلي ۾ سندس مدد ڪري ۽ نه اُهو خود بدلي وٺڻ جي قابل هيو.
هُنَالِكَ الْوَلَایَةُ لِلّٰهِ الْحَقِّ١ؕ هُوَ خَیْرٌ ثَوَابًا وَّ خَیْرٌ عُقْبًا۠۴۴
هتي (ثابت ٿيو) جو سڀ اختيار الله جو آهي جيڪو برحق آهي. اُ هو بهتر آهي انعام ڏيڻ ۾ اُهو بهتر آهي انجام ڪرڻ ۾.
وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَّثَلَ الْحَیٰوةِ الدُّنْیَا كَمَآءٍ اَنْزَلْنٰهُ مِنَ السَّمَآءِ فَاخْتَلَطَ بِهٖ نَبَاتُ الْاَرْضِ فَاَصْبَحَ هَشِیْمًا تَذْرُوْهُ الرِّیٰحُ١ؕ وَ كَانَ اللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَیْءٍ مُّقْتَدِرًا۴۵
۽ انهن لاءِ دنياوي زندگي جو مثال بيان ڪر جا ان پاڻيءَ وانگر آهي جنهن کي اسان آسمان کان لاٿو. پوءِ ان جي ڪري زمين مان رل وچڙ ساوڪ ڄائي پوءِ اها سُڪلَ ڪَکَ بنجي وئي جنهن کي هوائون اڏائن ٿيون. ۽ الله هر شيءِ تي پوري طاقت رکندڙ آهي.
اَلْمَالُ وَ الْبَنُوْنَ زِیْنَةُ الْحَیٰوةِ الدُّنْیَا١ۚ وَ الْبٰقِیٰتُ الصّٰلِحٰتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَّ خَیْرٌ اَمَلًا۴۶
مال ۽ پُٽ دنياوي حياتي جو سينگار آهن. ۽ باقي رهڻ واريون (ته) نيڪيون آهن جي تنهنجي پروردگار وٽ ثواب جي لحاظ کان بهتر آهن ۽ آرزو جي لحاظ کان (به) بهتر آهن.
وَ یَوْمَ نُسَیِّرُ الْجِبَالَ وَ تَرَى الْاَرْضَ بَارِزَةً١ۙ وَّ حَشَرْنٰهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ اَحَدًاۚ۴۷
۽ جنهن ڏينهن اسان جبلن کي هلائينداسين ۽ تون زمين کي صاف ميدان ڏسندين ۽ انهن (سڀني) کي گڏ ڪنداسين ۽ انهن مان ڪنهن هڪ کي به نه ڇڏينداسين.
وَ عُرِضُوْا عَلٰى رَبِّكَ صَفًّا١ؕ لَقَدْ جِئْتُمُوْنَا كَمَا خَلَقْنٰكُمْ اَوَّلَ مَرَّةٍۭ١٘ بَلْ زَعَمْتُمْ اَلَّنْ نَّجْعَلَ لَكُمْ مَّوْعِدًا۴۸
۽ (سڀئي) تنهنجي پالڻهارجي اڳيان قطار ۾ پيش ڪيا ويندا. (چيو ويندو ته) بيشڪ اوهان اسان وٽ ائين آيا آهيو جيئن اسان اوهان کي پهريون ڀيرو پيدا ڪيو هيو. بلڪه اوهان گمان ڪندا هئا ته اسان اوهان لاءِ هرگز ڪو وعدي جو وقت مقرر نه ڪنداسين.
وَ وُضِعَ الْكِتٰبُ فَتَرَى الْمُجْرِمِیْنَ مُشْفِقِیْنَ مِمَّا فِیْهِ وَ یَقُوْلُوْنَ یٰوَیْلَتَنَا مَالِ هٰذَا الْكِتٰبِ لَا یُغَادِرُ صَغِیْرَةً وَّ لَا كَبِیْرَةً اِلَّاۤ اَحْصٰىهَا١ۚ وَ وَجَدُوْا مَا عَمِلُوْا حَاضِرًا١ؕ وَ لَا یَظْلِمُ رَبُّكَ اَحَدًا۠۴۹
۽ (هر انسان اڳيان) اعمال نامو رکيو ويندو پوءِ تون ڏوهارين کي ڏسندين ته (اُهي) انهن (ڏوهن) کان ڏرندڙ هوندا جيڪي ان ۾ (لکيل) هوندا ۽ چوندا: ”هاءِ اسان جي بربادي هن اعمال نامي کي ڇا ٿيو آهي؟ جو ان نه ڪا ننڍي (شيءِ) ڇڏي آهي ۽ نه وڏي مگر ان کي شمار ڪيو اٿس“. ۽ اُنهن جو ڪجھ ڪيو هيو سو سڀ پنهنجي اڳيان حاضر لهندا ۽ تنهنجو پالڻهار ڪنهن هڪ تي به ظلم نه ڪندو.
وَ اِذْ قُلْنَا لِلْمَلٰٓىِٕكَةِ اسْجُدُوْا لِاٰدَمَ فَسَجَدُوْۤا اِلَّاۤ اِبْلِیْسَ١ؕ كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ اَمْرِ رَبِّهٖ١ؕ اَفَتَتَّخِذُوْنَهٗ وَ ذُرِّیَّتَهٗۤ اَوْلِیَآءَ مِنْ دُوْنِیْ وَ هُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ١ؕ بِئْسَ لِلظّٰلِمِیْنَ بَدَلًا۵۰
۽ (ياد ڪر) جڏهن اسان ملائڪن کي چيو ته آدم کي سجدو ڪيو پوءِ سجدو ڪيائون سواءِ ابليس جي. اُهو جِنَن مان هيو پوءِ ان پنهنجي پالڻهار جي حڪم جي نافرماني ڪئي. ڇا پوءِ اوهان مون کي ڇڏي ان کي ۽ ان جي اولاد کي دوست بنايو ٿا؟ حالانڪه اُهي اوهان جا دشمن آهن. ظالمن جي لاءِ نهايت برو بدلو آهي.
مَاۤ اَشْهَدْتُّهُمْ خَلْقَ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ وَ لَا خَلْقَ اَنْفُسِهِمْ١۪ وَ مَا كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّیْنَ عَضُدًا۵۱
نه مون انهن کي آسمانن ۽ زمين جي پيدائش جي وقت موجود رکيو هيو ۽ نه انهن جي جانين جي پيدائش مهل ۽ نه ئي مون گمراھ ڪندڙن کي مددگار بنايو.
وَ یَوْمَ یَقُوْلُ نَادُوْا شُرَكَآءِیَ الَّذِیْنَ زَعَمْتُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ یَسْتَجِیْبُوْا لَهُمْ وَ جَعَلْنَا بَیْنَهُمْ مَّوْبِقًا۵۲
۽ اُن ڏينهن الله انهن کي فرمائيندو ته: ”انهن کي سڏيو جن کي اوهان منهنجو شريڪ گمان ڪندا هئا“. پوءِ انهن کي سڏيندا پر اُهي کين جواب نه ڏيندا ۽ اسان انهن جي وچ ۾ هڪ هلاڪت جي جاءِ (مشترڪ) بنائينداسين.
وَ رَاَ الْمُجْرِمُوْنَ النَّارَ فَظَنُّوْۤا اَنَّهُمْ مُّوَاقِعُوْهَا وَ لَمْ یَجِدُوْا عَنْهَا مَصْرِفًا۠۵۳
۽ ڏوهاري باھ کي ڏسندا پوءِ پڪ سمجهندا ته اُهي ان ۾ پَوَڻَ وارا آهن ۽ اُهي ان کان بچڻ جي جاءِ نه لهندا.
وَ لَقَدْ صَرَّفْنَا فِیْ هٰذَا الْقُرْاٰنِ لِلنَّاسِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ١ؕ وَ كَانَ الْاِنْسَانُ اَكْثَرَ شَیْءٍ جَدَلًا۵۴
۽ بيشڪ اسان هن قرآن ۾ ماڻهن جي لاءِ هر طرح جي مثال کي (انداز مٽائي) بار بار بيان ڪيو آهي. ۽ انسان سڀ شيءِ کان وڏو جهيڙيڪار آهي.
وَ مَا مَنَعَ النَّاسَ اَنْ یُّؤْمِنُوْۤا اِذْ جَآءَهُمُ الْهُدٰى وَ یَسْتَغْفِرُوْا رَبَّهُمْ اِلَّاۤ اَنْ تَاْتِیَهُمْ سُنَّةُ الْاَوَّلِیْنَ اَوْ یَاْتِیَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلًا۵۵
۽ ماڻهن کي ان کان ڪنهن ڪونه روڪيو آهي جو ايمان آڻن جڏهن انهن وٽ هدايت اچي وئي ۽ پنهنجي پروردگار کان بخشش گهرن سواءِ هن جي جو انهن تي اڳين ماڻهن وارو (بربادي جو) طريقو اچي وڃي ۽ يا عذاب انهن جي سامهون اچي.
وَ مَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِیْنَ اِلَّا مُبَشِّرِیْنَ وَ مُنْذِرِیْنَ١ۚ وَ یُجَادِلُ الَّذِیْنَ كَفَرُوْا بِالْبَاطِلِ لِیُدْحِضُوْا بِهِ الْحَقَّ وَ اتَّخَذُوْۤا اٰیٰتِیْ وَ مَاۤ اُنْذِرُوْا هُزُوًا۵۶
۽ اسان رسولن کي نه موڪليندا آهيون مگر خوشخبري ڏيندڙ ۽ ڊيڄاريندڙ بنائي، ۽ ڪافر ماڻهو بيهوده ڳالهين جي سهاري جهڳڙو ڪن ٿا تان جو ان (باطل) جي ذريعي حق کي زائل ڪن ۽ منهنجي آيتن ۽ جنهن (عذاب) کان ڊيڄاريا وڃن ٿا ان کي کل ڀوڳ ڪري وٺن ٿا.
وَ مَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِاٰیٰتِ رَبِّهٖ فَاَعْرَضَ عَنْهَا وَ نَسِیَ مَا قَدَّمَتْ یَدٰهُ١ؕ اِنَّا جَعَلْنَا عَلٰى قُلُوْبِهِمْ اَكِنَّةً اَنْ یَّفْقَهُوْهُ وَ فِیْۤ اٰذَانِهِمْ وَقْرًا١ؕ وَ اِنْ تَدْعُهُمْ اِلَى الْهُدٰى فَلَنْ یَّهْتَدُوْۤا اِذًا اَبَدًا۵۷
۽ ان کان وڌيڪ ظالم ٻيو ڪير آهي؟ جنهن کي سندس پالڻهار جون آيتون ٻڌائي نصيحت ڪئي وڃي ته پوءِ انهن کان منهن ڦيري ڇڏي ۽ وساري ڇڏي ان کي جيڪي سندس هٿن اڳي ڪري موڪليو. بيشڪ اسان انهن جي دلين تي پردا وڌا آهن جو ان (حق) کي سمجهي سگهن ۽ انهن جي ڪنن ۾ ٻوڙائي آهي. ۽ جيڪڏهن تون انهن کي هدايت ڏانهن سڏيندين ته اُهي ڪڏهن به هدايت نه حاصل ڪندا.
وَ رَبُّكَ الْغَفُوْرُ ذُو الرَّحْمَةِ١ؕ لَوْ یُؤَاخِذُهُمْ بِمَا كَسَبُوْا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ١ؕ بَلْ لَّهُمْ مَّوْعِدٌ لَّنْ یَّجِدُوْا مِنْ دُوْنِهٖ مَوْىِٕلًا۵۸
۽ تنهنجو پالڻهاروڏو بخشيندڙ رحمت جو ڌڻي آهي. اگر اُهو انهن جي ڪئي تي انهن کي پڪڙي ها ته انهن تي جلد عذاب موڪلي ڇڏي ها. بلڪه انهن لاءِ وعدي جو هڪ وقت مقرر آهي (جڏهن اهو ايندو) ته ان کان (بچڻ لاءِ) هرگز ڪا پناھ جي جاءِ نه لهندا.
وَ تِلْكَ الْقُرٰۤى اَهْلَكْنٰهُمْ لَمَّا ظَلَمُوْا وَ جَعَلْنَا لِمَهْلِكِهِمْ مَّوْعِدًا۠۵۹
۽ اهي ڳوٺ آهن جڏهن انهن ظلم ڪيو ته اسان انهن کي هلاڪ ڪري ڇڏيو ۽ اسان انهن مان هرهڪ جي هلاڪت لاءِ وعدي جو هڪ وقت مقرر ڪيو هيو.
وَ اِذْ قَالَ مُوْسٰى لِفَتٰىهُ لَاۤ اَبْرَحُ حَتّٰۤى اَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَیْنِ اَوْ اَمْضِیَ حُقُبًا۶۰
(ياد ڪر) جڏهن موسيٰ پنهنجي جوان (ساٿيءَ) کي چيو ته: ”آءٌ تيستائين (پوئتي) نه هٽندس جيستائين ٻن دريائن جي ملڻ واري هنڌ نه پهچان يا گهڻو وقت هلندو رهان“.
فَلَمَّا بَلَغَا مَجْمَعَ بَیْنِهِمَا نَسِیَا حُوْتَهُمَا فَاتَّخَذَ سَبِیْلَهٗ فِی الْبَحْرِ سَرَبًا۶۱
پوءِ جڏهن ٻن دريائن جي گڏجڻ واري هنڌ تي پهتا ته پنهنجي مڇي وساريائون پوءِ ان (مڇيءَ زنده ٿي) درياءَ ۾ سُرنگ وانگر رستو بنايو.
فَلَمَّا جَاوَزَا قَالَ لِفَتٰىهُ اٰتِنَا غَدَآءَنَا١٘ لَقَدْ لَقِیْنَا مِنْ سَفَرِنَا هٰذَا نَصَبًا۶۲
پوءِ جڏهن ٻئي اڳتي هليا ته (موسيٰ) پنهنجي جوان کي چيو ته: ”اسان کي اسان جي منجهند جي ماني ڏي بيشڪ اسان کي اسان جي هن سفر ۾ ٿَڪ رسيو آهي“.
قَالَ اَرَءَیْتَ اِذْ اَوَیْنَاۤ اِلَى الصَّخْرَةِ فَاِنِّیْ نَسِیْتُ الْحُوْتَ١٘ وَ مَاۤ اَنْسٰىنِیْهُ اِلَّا الشَّیْطٰنُ اَنْ اَذْكُرَهٗ١ۚ وَ اتَّخَذَ سَبِیْلَهٗ فِی الْبَحْرِ١ۖۗ عَجَبًا۶۳
(ساٿي چيو:) ”ڇا تو نه ڏٺو؟ جنهن وقت اسان پٿر وٽ آرام ڪيو هيو ته پوءِ بيشڪ آءٌ مڇيءَ کي وساري ويٺس ۽ مون کي اُهو شيطان کان سواءِ ٻيو ڪنهن نه وسارايو جو آءٌ تو سان ان جو ذڪر ڪيان ها ۽ ان (مڇي) ته عجيب طرح سان درياءَ ۾ پنهنجو رستو ورتو“.
قَالَ ذٰلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ١ۖۗ فَارْتَدَّا عَلٰۤى اٰثَارِهِمَا قَصَصًاۙ۶۴
(موسيٰ) چيو: ”اُها ئي ته (جاءِ) آهي جنهن کي اسان ڳوليو پئي“. پوءِ اُهي ٻئي پنهنجي پيرن جي نشانن تي پوئتي موٽيا.
فَوَجَدَا عَبْدًا مِّنْ عِبَادِنَاۤ اٰتَیْنٰهُ رَحْمَةً مِّنْ عِنْدِنَا وَ عَلَّمْنٰهُ مِنْ لَّدُنَّا عِلْمًا۶۵
پوءِ اسان جي ٻانهن مان هڪ ٻانهي (يعني خضر) کي لڌائون جنهن کي اسان پاڻ وٽان رحمت عطا ڪئي هئي ۽ اسان ان کي پاڻ وٽان هڪ علم (يعني لدني علم) سيکاريو هيو.
قَالَ لَهٗ مُوْسٰى هَلْ اَتَّبِعُكَ عَلٰۤى اَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا۶۶
موسيٰ ان کي چيو ته: ”ڇا آءٌ تنهنجي پيروي ڪيان هن شرط تي ته مون کي ان علم مان ڪجھ سيکارين جيڪو تو کي رُشد و هدايت لاءِ سيکاريو ويو آهي“.
قَالَ اِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِیْعَ مَعِیَ صَبْرًا۶۷
(خضر) چيو ته: ”بيشڪ تون مون سان رهي هرگز صبر ڪري نه سگهندين.
وَ كَیْفَ تَصْبِرُ عَلٰى مَا لَمْ تُحِطْ بِهٖ خُبْرًا۶۸
۽ تون ان تي ڪيئن صبر ڪري سگهندين؟ جنهن کي تو پنهنجي علم جي احاطي ۾ نه ورتو هجي“.
قَالَ سَتَجِدُنِیْۤ اِنْ شَآءَ اللّٰهُ صَابِرًا وَّ لَاۤ اَعْصِیْ لَكَ اَمْرًا۶۹
(موسيٰ) چيو: ”انشاءالله جلد تون مون کي صبر وارو لهندين آءٌ تنهنجي حڪم جي ڀڃڪڙي ڪونه ڪندس“.
قَالَ فَاِنِ اتَّبَعْتَنِیْ فَلَا تَسْـَٔلْنِیْ عَنْ شَیْءٍ حَتّٰۤى اُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا۠۷۰
چيائين: ”پوءِ جي منهنجي پيروي ڪرين ٿو ته مون کان ڪنهن شيءِ بابت نه پڇجانءِ جيستائين آءٌ پاڻ تو سان ان جو ذڪر نه ڪيان“.
فَانْطَلَقَا١ٙ حَتّٰۤى اِذَا رَكِبَا فِی السَّفِیْنَةِ خَرَقَهَا١ؕ قَالَ اَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ اَهْلَهَا١ۚ لَقَدْ جِئْتَ شَیْـًٔا اِمْرًا۷۱
پوءِ ٻئي هليا. تانجو جڏهن ٻيڙيءَ ۾ چڙهيا ته (خضر) ان (ٻيڙيءَ) کي سوراخ ڪيو. (موسيٰ) چيو ته: ”ڇا تو ان لاءِ ان (ٻيڙي) ۾ سوارخ ڪيو آهي ته ٻيڙي وارن کي ٻوڙين؟ بيشڪ تو وڏو اڻ وڻندڙ ڪم ڪيو آهي“.
قَالَ اَلَمْ اَقُلْ اِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِیْعَ مَعِیَ صَبْرًا۷۲
چيائين ته: ”ڇا مون تو کي نه چيو هو ته تون مون سان گڏ رهي صبر ڪري نه سگهندين“.
قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِیْ بِمَا نَسِیْتُ وَ لَا تُرْهِقْنِیْ مِنْ اَمْرِیْ عُسْرًا۷۳
(موسيٰ) چيو: ”جيڪا مون کان ڀُل ٿي ان تي مون کي نه پڪڙ ۽ مون تي منهنجي ڪم ۾ سختي نه ڪر“.
فَانْطَلَقَا١ٙ حَتّٰۤى اِذَا لَقِیَا غُلٰمًا فَقَتَلَهٗ١ۙ قَالَ اَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِیَّةًۢ بِغَیْرِ نَفْسٍ١ؕ لَقَدْ جِئْتَ شَیْـًٔا نُّكْرًا۷۴
پوءِ ٻئي هليا. تانجو جڏهن هڪ ڇوڪري سان مليا ته ان کي قتل ڪري ڇڏيائين. (موسيٰ) چيو: ”ڇا تو هڪ بي گناھ جان کي بغير ڪنهن جان (جي بدلي) جي قتل ڪري ڇڏيو؟ بيشڪ تو ڏاڍو سخت ڪم ڪيو آهي“.