قرآن پاڪ عربي متن، سنڌي ترجمو، اردو ترجمو ۽ تلاوت سان
Juz 2 starts at Surah Al-Baqarah ayah 142 and ends at Surah 2 ayah 252. Read this part of the Quran with Arabic text, Sindhi translation, and audio Tilawat from the local database.
سَیَقُوْلُ السُّفَهَآءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلّٰىهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِیْ كَانُوْا عَلَیْهَا١ؕ قُلْ لِّلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ١ؕ یَهْدِیْ مَنْ یَّشَآءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِیْمٍ۱۴۲
هاڻي بي وقوف ماڻهو چوندا ته: ”انهن (مسلمانن) کي پنهنجي قبلي (بيت المقدس) کان ڪنهن ڦيرايو؟ جنهن تي اڳ (نماز پڙهندا) هئا“. چؤ ته: ”اوڀر ۽ اولھ الله لاءِ آهي. اُهو جنهن کي چاهي ٿو سڌي رستي تي هلائي ٿو“.
وَ كَذٰلِكَ جَعَلْنٰكُمْ اُمَّةً وَّسَطًا لِّتَكُوْنُوْا شُهَدَآءَ عَلَى النَّاسِ وَ یَكُوْنَ الرَّسُوْلُ عَلَیْكُمْ شَهِیْدًا١ؕ وَ مَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِیْ كُنْتَ عَلَیْهَاۤ اِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ یَّتَّبِعُ الرَّسُوْلَ مِمَّنْ یَّنْقَلِبُ عَلٰى عَقِبَیْهِ١ؕ وَ اِنْ كَانَتْ لَكَبِیْرَةً اِلَّا عَلَى الَّذِیْنَ هَدَى اللّٰهُ١ؕ وَ مَا كَانَ اللّٰهُ لِیُضِیْعَ اِیْمَانَكُمْ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوْفٌ رَّحِیْمٌ۱۴۳
۽ اهڙي طرح اسان اوهان کي وچولي (۽ بهترين) امت بنايو آهي ته جيئن توهان ماڻهن تي شاهد ٿيو ۽ رسولِ (ڪريم) اوهان تي شاهد ٿئي. ۽ (اي نبي!) تون جنهن قبلي تي پهريان هئين اسان ان کي صرف هن لاءِ مقرر ڪيو هيو ته اسان (پرکا وٺي) پڌرو ڪيون ته ڪير رسول (ﷺ) جي پيروي ڪري ٿو (۽) ڪير اُبتي پيرِ ڦِري ٿو. ۽ بيشڪ اها (قبلي مَٽِجَڻَ واري) ڳالھ ضرور ڳَـــرِي هئي مگر انهن تي (ڳري نه هئي) جن کي الله هدايت ڪئي. ۽ الله جو شان ناهي جو اوهان جا ايمان ضايع ڪري. بيشڪ الله ماڻهن سان ضرور وڏو مهربان ٻاجهارو آهي.
قَدْ نَرٰى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِی السَّمَآءِ١ۚ فَلَنُوَلِّیَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضٰىهَا١۪ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ١ؕ وَ حَیْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ شَطْرَهٗ١ؕ وَ اِنَّ الَّذِیْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ لَیَعْلَمُوْنَ اَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّهِمْ١ؕ وَ مَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا یَعْمَلُوْنَ۱۴۴
(اي نبي!) بيشڪ اسان تنهنجي مُنهن (مبارڪ) جو آسمان ڏانهن (بار بار) کڄڻُ ڏسي رهيا آهيون، سو اسان ضرور تو کي ان قبلي طرف ڦيرينداسين جنهن کي تون پسند ڪرين ٿو. سو پنهنجو منهن (مبارڪ هاڻي ئي) عزت واري مسجد ڏانهن ڦيراءِ. ۽ (اي مسلمانو) اوهان جتي به هجو پنهنجا چهرا ان ڏانهن ڦيرايو. ۽ بيشڪ اُهي ماڻهو جن کي ڪتاب ڏنو ويو آهي سي پڪ ڄاڻن ٿا ته اهو (قبلي جي تبديلي جو حڪم) انهن جي پالڻهار پاران حق آهي. ۽ الله ان کان بي خبر نه آهي جيڪي اهي عمل ڪن ٿا.
وَ لَىِٕنْ اَتَیْتَ الَّذِیْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ بِكُلِّ اٰیَةٍ مَّا تَبِعُوْا قِبْلَتَكَ١ۚ وَ مَاۤ اَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ١ۚ وَ مَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ١ؕ وَ لَىِٕنِ اتَّبَعْتَ اَهْوَآءَهُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا جَآءَكَ مِنَ الْعِلْمِ١ۙ اِنَّكَ اِذًا لَّمِنَ الظّٰلِمِیْنَۘ۱۴۵
۽ جي تون ڪتاب وارن وٽ هر نشاني آڻين ته به اُهي تنهنجي قبلي جي پيروي ڪونه ڪندا ۽ نه ئي تون انهن جي قبلي جي پيروي ڪرڻ وارو آهين ۽ نه ئي اُهي پاڻ ۾ هڪ ٻئي جي قبلي جي پيروي ڪندڙ آهن. ۽ اگر (بفرضِ محال) تو وٽ علم اچڻ بعد به تو انهن جي سَڌُن جي پيروي ڪئي ته بيشڪ ان وقت تون (پنهنجي جان سان) زيادتي ڪرڻ وارن مان ٿي پوندين.
اَلَّذِیْنَ اٰتَیْنٰهُمُ الْكِتٰبَ یَعْرِفُوْنَهٗ كَمَا یَعْرِفُوْنَ اَبْنَآءَهُمْ١ؕ وَ اِنَّ فَرِیْقًا مِّنْهُمْ لَیَكْتُمُوْنَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُوْنَؔ۱۴۶
اهي ماڻهو جن کي اسان ڪتاب ڏنو آهي اُهي هن (نبي ڪريم ﷺ) کي ائين سڃاڻن ٿا جيئن پنهنجي پُٽن کي سُڃاڻن ٿا. ۽ بيشڪ انهن مان هڪ ٽولو اهڙو به آهي جيڪي ڄاڻي واڻي حق کي لڪائن ٿا.
اَلْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ فَلَا تَكُوْنَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِیْنَ۠۱۴۷
(اي مخاطب!) هي (قطعي) حق آهي تنهنجي پالڻهار جي طرفان ته پوءِ تون شڪ ڪندڙن مان نه ٿيءُ.
وَ لِكُلٍّ وِّجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّیْهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرٰتِ١ؐؕ اَیْنَ مَا تَكُوْنُوْا یَاْتِ بِكُمُ اللّٰهُ جَمِیْعًا١ؕ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَیْءٍ قَدِیْرٌ۱۴۸
۽ هر هڪ لاءِ هڪ رُخُ آهي جيڏانهن اهو مُڙي ٿو پوءِ نيڪين ۾ اڳرائي ڪيو. اوهان جتي به هجو الله اوهان سڀني کي گڏ ڪندو. بيشڪ الله هر شيءِ تي سگھ رکڻ وارو آهي.
وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ١ؕ وَ اِنَّهٗ لَلْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ١ؕ وَ مَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ۱۴۹
۽ تون جتان (سفر تي) نڪرين ته (نماز جي وقت) پنهنجو چهرو مسجد الحرام ڏانهن ڦيراءِ. ۽ بيشڪ اهو ئي تنهنجي پالڻهار پاران حق آهي ۽ الله اوهان جي عملن کان بي خبر نه آهي.
وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ١ؕ وَ حَیْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ شَطْرَهٗ١ۙ لِئَلَّا یَكُوْنَ لِلنَّاسِ عَلَیْكُمْ حُجَّةٌ١ۙۗ اِلَّا الَّذِیْنَ ظَلَمُوْا مِنْهُمْ١ۗ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِیْ١ۗ وَ لِاُتِمَّ نِعْمَتِیْ عَلَیْكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَۙۛ۱۵۰
۽ تون جتان (سفر تي) نڪرين ته (نماز جي وقت) پنهنجو چهرو مسجد الحرام ڏينهن ڦيراءِ. ۽ (اي مسلمانو!) اوهان جتي به هجو پنهنجا چهرا ان ڏانهن ڦيرايو تان ته ماڻهن کي توهان تي اعتراض جي گنجائش نه رهي، سواءِ انهن مان تن ماڻهن جي جن ظلم ڪيو، پوءِ اوهان انهن کان (هرگز) نه ڊڄو ۽ مون کان (ئي) ڊڄو ۽ هي ان لاءِ ته آءُ اوهان تي پنهنجي نعمت پوري ڪيان ۽ هن لاءِ ته جيئن اوهان هدايت وارا ٿي وڃو.
كَمَاۤ اَرْسَلْنَا فِیْكُمْ رَسُوْلًا مِّنْكُمْ یَتْلُوْا عَلَیْكُمْ اٰیٰتِنَا وَ یُزَكِّیْكُمْ وَ یُعَلِّمُكُمُ الْكِتٰبَ وَ الْحِكْمَةَ وَ یُعَلِّمُكُمْ مَّا لَمْ تَكُوْنُوْا تَعْلَمُوْنَؕۛ۱۵۱
جهڙي طرح اسان اوهان ۾ خود اوهان مان هڪ رسول موڪليو آهي جيڪو اوهان تي اسان جون آيتون تلاوت ڪري ٿو ۽ اوهان کي پاڪ ڪري ٿو ۽ اوهان کي ڪتاب ۽ دانائي سيکاري ٿو ۽ اوهان کي (اُهي ڳجها ڳُوڙها راز) سيکاري ٿو جيڪي اوهان نه ڄاڻندا هئا.
فَاذْكُرُوْنِیْۤ اَذْكُرْكُمْ وَ اشْكُرُوْا لِیْ وَ لَا تَكْفُرُوْنِ۠۱۵۲
سو اوهان مون کي ياد ڪيو ته آءُ اوهان کي ياد ڪيان ۽ منهنجو شڪر ادا ڪيو ۽ منهنجي ناشڪري نه ڪيو.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوا اسْتَعِیْنُوْا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلٰوةِ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّٰبِرِیْنَ۱۵۳
اي ايمان وارؤ! (الله کان) مدد وٺو صبر ۽ نماز سان. بيشڪ الله صبر وارن سان گڏ آهي.
وَ لَا تَقُوْلُوْا لِمَنْ یُّقْتَلُ فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ اَمْوَاتٌ١ؕ بَلْ اَحْیَآءٌ وَّ لٰكِنْ لَّا تَشْعُرُوْنَ۱۵۴
۽ جيڪي الله جي واٽ ۾ قتل ڪيا وڃن ته انهن کي نه چئو ته: ”مُردا آهن“. بلڪه (حقيقت ۾) اُهي زنده آهن ۽ پر اوهان (انهن جي زندگي جي) سمجھ نه ٿا رکو.
وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَیْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوْعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ الْاَمْوَالِ وَ الْاَنْفُسِ وَ الثَّمَرٰتِ١ؕ وَ بَشِّرِ الصّٰبِرِیْنَۙ۱۵۵
۽ ضرور اسان اوهان کي آزمائينداسين ڪجھ شين سان (يعني) ڪجھ خوف ۽ بک ۽ ڪجھ مالن ۽ جانين ۽ پوکن جي نقصان سان ۽ (اي نبي) صبر وارن کي مبارڪ ڏي.
الَّذِیْنَ اِذَاۤ اَصَابَتْهُمْ مُّصِیْبَةٌ١ۙ قَالُوْۤا اِنَّا لِلّٰهِ وَ اِنَّاۤ اِلَیْهِ رٰجِعُوْنَؕ۱۵۶
اهي (صابر) جن تي جڏهن ڪا مصيبت پهچي ٿي ته چون ٿا: ”بيشڪ اسان الله جي مِلڪ آهيون ۽ بيشڪ اسان ان ڏانهن موٽڻ وارا آهيون“.
اُولٰٓىِٕكَ عَلَیْهِمْ صَلَوٰتٌ مِّنْ رَّبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ١۫ وَ اُولٰٓىِٕكَ هُمُ الْمُهْتَدُوْنَ۱۵۷
اهي ماڻهو آهن جن تي انهن جي پالڻهار پاران عنايتون ۽ رحمت آهي ۽ اهي ئي هدايت وارا آهن.
اِنَّ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعَآىِٕرِ اللّٰهِ١ۚ فَمَنْ حَجَّ الْبَیْتَ اَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْهِ اَنْ یَّطَّوَّفَ بِهِمَا١ؕ وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَیْرًا١ۙ فَاِنَّ اللّٰهَ شَاكِرٌ عَلِیْمٌ۱۵۸
بيشڪ صفا ۽ مروه (مڪي جون ٻئي پهاڙيون) الله جي نشانين مان آهن، پوءِ جيڪو ماڻهو بيت الله جو حج ڪري يا عمرو ادا ڪري ته ان تي ڪو گناھ نه آهي جو انهن ٻنهين جي وچ ۾ (سعي جا) چڪر لڳائي. ۽ جيڪو ماڻهو نفلي نيڪي ڪري ٿو ته پوءِ بيشڪ الله (وڏو) قدردان، ڄاڻــــڻـــــهار آهي.
اِنَّ الَّذِیْنَ یَكْتُمُوْنَ مَاۤ اَنْزَلْنَا مِنَ الْبَیِّنٰتِ وَ الْهُدٰى مِنْۢ بَعْدِ مَا بَیَّنّٰهُ لِلنَّاسِ فِی الْكِتٰبِ١ۙ اُولٰٓىِٕكَ یَلْعَنُهُمُ اللّٰهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللّٰعِنُوْنَۙ۱۵۹
بيشڪ جيڪي ماڻهو لِڪائن ٿا انهن چِٽِيُن نشانيُن ۽ هدايت کي جي اسان نازل ڪيون آهن، ان کان پوءِ جو اسان ان کي ڪتاب ۾ ماڻهن لاءِ پڌرو (به) ڪري ڇڏيو آهي (ته) اهي اهڙا ماڻهو آهن جن تي الله لعنت ڪري ٿو ۽ لعنت ڪرڻ وارا به انهن تي لعنت ڪن ٿا.
اِلَّا الَّذِیْنَ تَابُوْا وَ اَصْلَحُوْا وَ بَیَّنُوْا فَاُولٰٓىِٕكَ اَتُوْبُ عَلَیْهِمْ١ۚ وَ اَنَا التَّوَّابُ الرَّحِیْمُ۱۶۰
سواءِ انهن ماڻهن جي جن توبه ڪئي ۽ (پنهنجو) اصلاح ڪيائون ۽) حق کي (ظاهر ڪيائون ته پوءِ اهي ماڻهو آهن جن جي آءُ توبه قبول ڪندس ۽ آءُ وڏو توبه قبول ڪندڙ ٻاجهارو آهيان.
اِنَّ الَّذِیْنَ كَفَرُوْا وَ مَاتُوْا وَ هُمْ كُفَّارٌ اُولٰٓىِٕكَ عَلَیْهِمْ لَعْنَةُ اللّٰهِ وَ الْمَلٰٓىِٕكَةِ وَ النَّاسِ اَجْمَعِیْنَۙ۱۶۱
بيشڪ اُهي ماڻهو جن ڪفر (اختيار) ڪيو ۽ ڪفر جي حال ۾ مري ويا ته اهي ماڻهو آهن جن تي الله جي لعنت آهي ۽ ملائڪن جي ۽ سڀ ماڻهن جي (لعنت آهي).
خٰلِدِیْنَ فِیْهَا١ۚ لَا یُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَ لَا هُمْ یُنْظَرُوْنَ۱۶۲
(اهي) هميشه ان (لعنت) ۾ رهندا ۽ نه انهن تان عذاب هلڪو ڪيو ويندو نه انهن کي مُهلت ڏني ويندي.
وَ اِلٰهُكُمْ اِلٰهٌ وَّاحِدٌ١ۚ لَاۤ اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّحِیْمُ۠۱۶۳
۽ اوهان جو معبود، ”هڪ معبود“ آهي. ڪو به عبادت جي لائق نه آهي سواءِ ان جي، اهو وڏو مهربان، ٻاجهارو آهي.
اِنَّ فِیْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ وَ اخْتِلَافِ الَّیْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْفُلْكِ الَّتِیْ تَجْرِیْ فِی الْبَحْرِ بِمَا یَنْفَعُ النَّاسَ وَ مَاۤ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَآءِ مِنْ مَّآءٍ فَاَحْیَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَ بَثَّ فِیْهَا مِنْ كُلِّ دَآبَّةٍ١۪ وَّ تَصْرِیْفِ الرِّیٰحِ وَ السَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَیْنَ السَّمَآءِ وَ الْاَرْضِ لَاٰیٰتٍ لِّقَوْمٍ یَّعْقِلُوْنَ۱۶۴
بيشڪ آسمانن ۽ زمين جي پيدائش ۾ ۽ رات ۽ ڏينهن جي مٽجڻ ۾، ۽ انهن ٻيڙين ۾ جيڪي سمنڊن ۾ ماڻهن جي نفعي جي سامان سميت هلن ٿيون ۽ ان (مينهن جي) پاڻي ۾ جيڪو الله آسمان کان لاهي ٿو، جنهن سان زمين کي مرده ٿي وڃڻ بعد زنده ڪري ٿو، ۽ ان (زمين ۾) هر قسم جي جانورن کي پکيڙي ٿو ۽ هوائن جا رخ مٽائڻ ۾ ۽ ڪڪر ۾ جيڪو آسمان ۽ زمين جي وچ ۾ (الله جي حڪم جو) پائبند آهي (انهن سڀني ڳالهين ۾) عقل وارن لاءِ ضرور نشانيون آهن.
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَّتَّخِذُ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ اَنْدَادًا یُّحِبُّوْنَهُمْ كَحُبِّ اللّٰهِ١ؕ وَ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْۤا اَشَدُّ حُبًّا لِّلّٰهِ١ؕ وَ لَوْ یَرَى الَّذِیْنَ ظَلَمُوْۤا اِذْ یَرَوْنَ الْعَذَابَ١ۙ اَنَّ الْقُوَّةَ لِلّٰهِ جَمِیْعًا١ۙ وَّ اَنَّ اللّٰهَ شَدِیْدُ الْعَذَابِ۱۶۵
۽ ماڻهن مان ڪي اهڙا آهن جيڪي الله جي غيرن کي الله جو همسر ڪري وٺن ٿا. انهن سان الله جي محبت جهڙي محبت رکن ٿا. ۽ اهي ماڻهو جن ايمان آندو سي الله سان محبت ۾ زور پُختا هوندا آهن ۽ جيڪڏهن اُهي ظالم (اڄ ئي) ان وقت کي ڏسن جڏهن عذاب کي سامهون ڏسندا ته پڪ (سمجهندا ته) سڀ طاقتن جو مالڪ الله آهي ۽ بيشڪ الله سزا ڏيڻ ۾ زور سخت آهي.
اِذْ تَبَرَّاَ الَّذِیْنَ اتُّبِعُوْا مِنَ الَّذِیْنَ اتَّبَعُوْا وَ رَاَوُا الْعَذَابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْاَسْبَابُ۱۶۶
جڏهن بيزار ٿيندا (اڳواڻ) جن جي پيروي ڪئي وئي سي پنهنجي پيروڪارن کان ۽ (سڀ) عذابِ الاهي ڏسندا ۽ انهن جا سڀ سبب ٽٽي پوندا.
وَ قَالَ الَّذِیْنَ اتَّبَعُوْا لَوْ اَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّاَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوْا مِنَّا١ؕ كَذٰلِكَ یُرِیْهِمُ اللّٰهُ اَعْمَالَهُمْ حَسَرٰتٍ عَلَیْهِمْ١ؕ وَ مَا هُمْ بِخٰرِجِیْنَ مِنَ النَّارِ۠۱۶۷
۽ پيروڪار چوندا ته: ”هائو جي اسان کي (دنيا ۾) موٽڻ هجي ها ته اسان به انهن کان ائين بيزار ٿيون ها جيئن (اهي اڄ) اسان کان بيزار ٿيا آهن“. ائين الله انهن کي سندن اعمال مٿن حسرت بنائي ڏيکاريندو، ۽ اُهي (هر صورت) جهنم مان نڪري نه سگهندا.
یٰۤاَیُّهَا النَّاسُ كُلُوْا مِمَّا فِی الْاَرْضِ حَلٰلًا طَیِّبًا١ۖ٘ وَّ لَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّیْطٰنِ١ؕ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِیْنٌ۱۶۸
اي انسانو! زمين (جي شين) مان جي حلال ۽ پاڪ آهن سي کائو ۽ شيطان جي وِکُن جي تابعداري نه ڪيو. بيشڪ اُهو اوهان جو چِٽو دشمن آهي.
اِنَّمَا یَاْمُرُكُمْ بِالسُّوْٓءِ وَ الْفَحْشَآءِ وَ اَنْ تَقُوْلُوْا عَلَى اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ۱۶۹
اُهو ته رڳو اوهان کي برائي ۽ بي حيائي جو حڪم ڪري ٿو ۽ هي (به) ته الله بابت اهو چؤ جنهن جو اوهان وٽ علم ئي نه هجي.
وَ اِذَا قِیْلَ لَهُمُ اتَّبِعُوْا مَاۤ اَنْزَلَ اللّٰهُ قَالُوْا بَلْ نَتَّبِعُ مَاۤ اَلْفَیْنَا عَلَیْهِ اٰبَآءَنَا١ؕ اَوَ لَوْ كَانَ اٰبَآؤُهُمْ لَا یَعْقِلُوْنَ شَیْـًٔا وَّ لَا یَهْتَدُوْنَ۱۷۰
۽ جڏهن انهن (ڪافرن) کي چيو وڃي ٿو ته جو الله نازل ڪيو آهي ان جي پيروي ڪيوته چون ٿا: ”بلڪه اسان ته ان (طريقي) تي هلنداسين جنهن تي اسان پنهنجي ابن ڏاڏن کي ڏٺو“. توڙي جو انهن جا ابا ڏاڏا نه ڪو عقل رکندا هئا ۽ نه سڌي واٽ تي هئا.
وَ مَثَلُ الَّذِیْنَ كَفَرُوْا كَمَثَلِ الَّذِیْ یَنْعِقُ بِمَا لَا یَسْمَعُ اِلَّا دُعَآءً وَّ نِدَآءً١ؕ صُمٌّۢ بُكْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لَا یَعْقِلُوْنَ۱۷۱
۽ انهن ڪافرن (کي هدايت ڏانهن سڏڻ) جو مثال ان (ڌنار) وانگر آهي جيڪو اهڙي (جانور) کي سڏي جيڪو رڙ ۽ واڪي بنا ٻڌي ئي نه ٿو. اُهي ٻوڙا، گونگا، انڌا آهن پوءِ اُهي نه ٿا سمجهن.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا كُلُوْا مِنْ طَیِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰكُمْ وَ اشْكُرُوْا لِلّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ اِیَّاهُ تَعْبُدُوْنَ۱۷۲
اي ايمان وارؤ! انهن پاڪيزه (شين) مان کائو جيڪي اسان اوهان کي رزق ڪري ڏنيون آهن ۽ الله جو شڪر ادا ڪيو اگر اوهان صرف ان جي ئي عبادت ڪيو ٿا!!
اِنَّمَا حَرَّمَ عَلَیْكُمُ الْمَیْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیْرِ وَ مَاۤ اُهِلَّ بِهٖ لِغَیْرِ اللّٰهِ١ۚ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ بَاغٍ وَّ لَا عَادٍ فَلَاۤ اِثْمَ عَلَیْهِ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِیْمٌ۱۷۳
ان اوهان تي صرف مُردار ۽ رت ۽ سوئر جو گوشت ئي حرام ڪيا آهن ۽ اهو جانور (به) جنهن تي ذبح جي وقت غير الله جو نالو وتو ويو هجي، پر جو سخت مجبور ٿي پوي، نه بي فرماني ڪندڙ هجي، نه حد کان وڌندڙ هجي ته پوءِ ان تي ڪو گناھ ناهي بيشڪ الله بخشڻهار ٻاجهارو آهي.
اِنَّ الَّذِیْنَ یَكْتُمُوْنَ مَاۤ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْكِتٰبِ وَ یَشْتَرُوْنَ بِهٖ ثَمَنًا قَلِیْلًا١ۙ اُولٰٓىِٕكَ مَا یَاْكُلُوْنَ فِیْ بُطُوْنِهِمْ اِلَّا النَّارَ وَ لَا یُكَلِّمُهُمُ اللّٰهُ یَوْمَ الْقِیٰمَةِ وَ لَا یُزَكِّیْهِمْ١ۖۚ وَ لَهُمْ عَذَابٌ اَلِیْمٌ۱۷۴
بيشڪ اُهي ماڻهو جيڪي الله جي نازل ڪيل ڪتاب مان (آيتون) لڪائن ٿا ۽ انهن جي عيوض ۾ ٿورڙو مُلھ وٺن ٿا ته اُهي پنهنجي پيٽن ۾ (جهنم جِي) باھ ئي کائن ٿا. ۽ قيامت واري ڏينهن الله انهن سان نه ڳالهائيندو ۽ نه انهن کي پاڪ ڪندو ۽ انهن لاءِ دردناڪ عذاب آهي.
اُولٰٓىِٕكَ الَّذِیْنَ اشْتَرَوُا الضَّلٰلَةَ بِالْهُدٰى وَ الْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ١ۚ فَمَاۤ اَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ۱۷۵
هي اُهي ماڻهو آهن جن هدايت جي بدلي گمراهي خريد ڪئي ۽ معافيءَ جي عيوض عذاب وِهايو. پوءِ ڪهڙي شيءِ انهن کي جهنم جي باھ تي صبر ڪرڻ وارو بنايو آهي.
ذٰلِكَ بِاَنَّ اللّٰهَ نَزَّلَ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ١ؕ وَ اِنَّ الَّذِیْنَ اخْتَلَفُوْا فِی الْكِتٰبِ لَفِیْ شِقَاقٍۭ بَعِیْدٍ۠۱۷۶
اُهو هن ڪري جو الله ته ڪتاب حق سان نازل ڪيو هيو ۽ پر بيشڪ اُهي ماڻهو جن ڪتاب ۾ اختلاف ڪيو سي پڪ سان بدبختيءَ ۾ (حق کان) پري پئجي ويا.
لَیْسَ الْبِرَّ اَنْ تُوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْاٰخِرِ وَ الْمَلٰٓىِٕكَةِ وَ الْكِتٰبِ وَ النَّبِیّٖنَ١ۚ وَ اٰتَى الْمَالَ عَلٰى حُبِّهٖ ذَوِی الْقُرْبٰى وَ الْیَتٰمٰى وَ الْمَسٰكِیْنَ وَ ابْنَ السَّبِیْلِ١ۙ وَ السَّآىِٕلِیْنَ وَ فِی الرِّقَابِ١ۚ وَ اَقَامَ الصَّلٰوةَ وَ اٰتَى الزَّكٰوةَ١ۚ وَ الْمُوْفُوْنَ بِعَهْدِهِمْ اِذَا عٰهَدُوْا١ۚ وَ الصّٰبِرِیْنَ فِی الْبَاْسَآءِ وَ الضَّرَّآءِ وَ حِیْنَ الْبَاْسِ١ؕ اُولٰٓىِٕكَ الَّذِیْنَ صَدَقُوْا١ؕ وَ اُولٰٓىِٕكَ هُمُ الْمُتَّقُوْنَ۱۷۷
نيڪي صرف اها ناهي جو پنهنجا منهن اوڀر يا اولھ ڏانهن ڦيرايو بلڪه اصل نيڪي هي آهي ته ڪو ماڻهو الله تي ۽ قيامت واري ڏينهن ۽ ملائڪن ۽ ڪتابن ۽ نبين تي ايمان آڻي ۽ الله جي محبت ۾ (پنهنجو) مال مائٽن ۽ يتيمن ۽ مسڪينن ۽ مسافرن ۽ سائلن ۽ (غلامن جي) ڪنڌن (کي آزاد ڪرڻ) ۾ خرچ ڪري ۽ نماز قائم رکي ۽ زڪواة ڏيندو رهي ۽ (اهي سچا آهن جي) وعدو ڪن ته پورو ڪندڙ هجن ۽ سختي ۽ مصيبت ۽ جنگ (جهاد) جي وقت صبر ڪرڻ وارا هجن، اهي سچا ماڻهو آهن ۽ اهي ئي پرهيزگار آهن.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا كُتِبَ عَلَیْكُمُ الْقِصَاصُ فِی الْقَتْلٰى١ؕ اَلْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْاُنْثٰى بِالْاُنْثٰى١ؕ فَمَنْ عُفِیَ لَهٗ مِنْ اَخِیْهِ شَیْءٌ فَاتِّبَاعٌۢ بِالْمَعْرُوْفِ وَ اَدَآءٌ اِلَیْهِ بِاِحْسَانٍ١ؕ ذٰلِكَ تَخْفِیْفٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَ رَحْمَةٌ١ؕ فَمَنِ اعْتَدٰى بَعْدَ ذٰلِكَ فَلَهٗ عَذَابٌ اَلِیْمٌ۱۷۸
اي ايمان وارؤ! اوهان تي (ناحق) قتل ٿي وِيلن جي خون جو بدلو وٺڻ فرض ڪيو ويو آهي. آزاد جي بدلي آزاد ۽ ٻانهي جي بدلي ٻانهو ۽ عورت جي بدلي عورت. پوءِ اگر ڪنهن (قاتل) کي ان جو ڀاءُ (يعني مقتول جو وارثُ، خون بها مان) ڪا شيءِ معاف ڪري ته (مقتول جو وارث) خون بها دستور شرعي مطابق طلب ڪري ۽ (قاتل کي گھرجي) چڱائي سان ادا ڪري. اها توهان جي پالڻهار پاران رعايت ۽ رحمت آهي، سو ان کان بعد اگر ڪو زيادتي ڪري ته پوءِ ان لاءِ دردناڪ عذاب آهي.
وَ لَكُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیٰوةٌ یّٰۤاُولِی الْاَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ۱۷۹
۽ اوهان لاءِ قصاص (يعني خون جو بدلو وٺڻ) ۾ جياپو آهي. اي عقل وارؤ تان ته توهان (خونريزي کان) بچو.
كُتِبَ عَلَیْكُمْ اِذَا حَضَرَ اَحَدَكُمُ الْمَوْتُ اِنْ تَرَكَ خَیْرَا١ۖۚ اِ۟لْوَصِیَّةُ لِلْوَالِدَیْنِ وَ الْاَقْرَبِیْنَ بِالْمَعْرُوْفِ١ۚ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِیْنَؕ۱۸۰
توهان مٿان فرض ڪيو ويو آهي جو جڏهن توهان مان ڪنهن جي مٿان موت اچي پهچي ته جيڪڏهن مال ڇڏيو اٿس ته ماءُ پيءُ ۽ رشتيدارن بابت سٺي طريقي سان وصيت ڪري اهو پرهيزگارن تي لازم آهي.
فَمَنْۢ بَدَّلَهٗ بَعْدَ مَا سَمِعَهٗ فَاِنَّمَاۤ اِثْمُهٗ عَلَى الَّذِیْنَ یُبَدِّلُوْنَهٗ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ سَمِیْعٌ عَلِیْمٌؕ۱۸۱
پوءِ جنهن ان (وصيت) کي ٻڌڻ بعد بدلايو ته ان جو گناھ صرف انهن تي آهي جيڪي ان کي بدلائن ٿا. بيشڪ الله ٻڌندڙ، ڄاڻندڙ آهي.
فَمَنْ خَافَ مِنْ مُّوْصٍ جَنَفًا اَوْ اِثْمًا فَاَصْلَحَ بَیْنَهُمْ فَلَاۤ اِثْمَ عَلَیْهِ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِیْمٌ۠۱۸۲
پوءِ جنهن کي انديشو آهي ته وصيت ڪندڙ پاران (ڪنهن جي) طرفداري يا (ڪنهن سان) زيادتي ڪئي وئي آهي ته پوءِ انهن (وارثن) جي وچ ۾ صلح ڪرائي ته ان تي ڪو گناھ ناهي. بيشڪ الله بخشڻهار ٻاجهارو آهي.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِّیَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِیْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَۙ۱۸۳
اي ايمان وارؤ! اوهان تي روزا (ائين) فرض ڪيا ويا آهن جيئن اوهان کان اڳين تي فرض ڪيا ويا هئا تان ته توهان پرهيزگار ٿي وڃو.
اَیَّامًا مَّعْدُوْدٰتٍ١ؕ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِیْضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ اَیَّامٍ اُخَرَ١ؕ وَ عَلَى الَّذِیْنَ یُطِیْقُوْنَهٗ فِدْیَةٌ طَعَامُ مِسْكِیْنٍ١ؕ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَیْرًا فَهُوَ خَیْرٌ لَّهٗ١ؕ وَ اَنْ تَصُوْمُوْا خَیْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ۱۸۴
اهي ڳاڻيٽي جا ڏينهن آهن. پوءِ اگر اوهان مان ڪو بيمار هجي يا سفر ۾ هجي ته ٻين ڏينهن (جي روزن سان) ڳاڻيٽو پورو ڪري. ۽ جيڪي (مسڪين کي کاڌي ڏيڻ جي) سگھ رکن ٿا اهي هڪ مسڪين جو کاڌو فديو ڏين. پوءِ جيڪو خوشيءَ سان وڌيڪ نيڪي ڪري ته اهو ان لاءِ بهتر آهي ۽ جي روزو رکو ته توهان لاءِ (سڀ کان) بهتر آهي جي توهان سمجهو.
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیْۤ اُنْزِلَ فِیْهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَ بَیِّنٰتٍ مِّنَ الْهُدٰى وَ الْفُرْقَانِ١ۚ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ١ؕ وَ مَنْ كَانَ مَرِیْضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ اَیَّامٍ اُخَرَ١ؕ یُرِیْدُ اللّٰهُ بِكُمُ الْیُسْرَ وَ لَا یُرِیْدُ بِكُمُ الْعُسْرَ١٘ وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلٰى مَا هَدٰىكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ۱۸۵
رمضان جو مهينو (اُهو آهي) جنهن ۾ قرآن لاٿو ويو. جيڪو ماڻهن لاءِ هدايت آهي ۽ هدايت ۽ (حق ۽ ناحق ۾) فرق ڪرڻ واريون چٽيون نشانيون آهي، پوءِ توهان مان جيڪو هن مهيني کي لهي ته ان جا روزا رکي. ۽ جو بيمار هجي يا سفر تي هجي ته ٻين ڏينهن (جي روزن) سان ڳاڻيٽو پورو ڪري. الله اوهان سان آساني چاهي ٿو ۽ اوهان سان اهنجائي نه ٿو چاهي ۽ هن لاءِ ته اوهان ڳاڻيٽو پورو ڪيو ۽ هن لاءِ ته ان جيڪا اوهان کي هدايت عطا ڪئي آهي ان تي الله جي وڏائي بيان ڪيو ۽ ان لاءِ ته توهان شڪر گذار ٿيو.
وَ اِذَا سَاَلَكَ عِبَادِیْ عَنِّیْ فَاِنِّیْ قَرِیْبٌ١ؕ اُجِیْبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِ١ۙ فَلْیَسْتَجِیْبُوْا لِیْ وَ لْیُؤْمِنُوْا بِیْ لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُوْنَ۱۸۶
۽ (اي نبي!) جڏهن منهنجا ٻانها منهنجي باري ۾ تو کان پڇن (ته انهن کي ٻڌاءِ) ته بيشڪ آءُ تمام ويجهو آهيان. سڏيندڙ جو سڏ قبول ڪيان ٿو جڏهن مون کي سڏي ٿو، پوءِ گهرجي ته منهنجي فرمانبرداري ڪن ۽ مون تي يقين رکن ته جيئن اُهي سڌي واٽ لهن.
اُحِلَّ لَكُمْ لَیْلَةَ الصِّیَامِ الرَّفَثُ اِلٰى نِسَآىِٕكُمْ١ؕ هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَ اَنْتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ١ؕ عَلِمَ اللّٰهُ اَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُوْنَ اَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَیْكُمْ وَ عَفَا عَنْكُمْ١ۚ فَالْـٰٔنَ بَاشِرُوْهُنَّ وَ ابْتَغُوْا مَا كَتَبَ اللّٰهُ لَكُمْ١۪ وَ كُلُوْا وَ اشْرَبُوْا حَتّٰى یَتَبَیَّنَ لَكُمُ الْخَیْطُ الْاَبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الْاَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ١۪ ثُمَّ اَتِمُّوا الصِّیَامَ اِلَى الَّیْلِ١ۚ وَ لَا تُبَاشِرُوْهُنَّ وَ اَنْتُمْ عٰكِفُوْنَ١ۙ فِی الْمَسٰجِدِ١ؕ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ فَلَا تَقْرَبُوْهَا١ؕ كَذٰلِكَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ اٰیٰتِهٖ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُوْنَ۱۸۷
روزن جي راتين ۾ پنهنجي گهر وارين وٽ وڃڻ اوهان لاءِ حلال ڪيو ويو آهي. اُهي اوهان جولباس آهن ۽ اوهان انهن جو لباس آهيو. الله ڄاتو ته اوهان پنهنجي پاڻ سان خيانت پئي ڪئي، سو اوهان کي معاف ڪيائين ۽ اوهان کان درگذر ڪيائين. پوءِ هاڻي (روزن جي راتين ۾) ڀلي انهن سان صحبت ڪيو ۽ جو (لطف ۽ اولاد) الله اوهان لاءِ لکيو آهي سو طلب ڪيو ۽ کائيندا پيئندا رهو جيستائين صبح جو سفيد ڌاڳو (رات جي) ڪاري ڌاڳي کان (جدا ٿي) پڌرو ٿي وڃي. پوءِ روزو رات تائين پورو ڪيو ۽ گهروارين سان صحبت نه ڪيو جڏهن توهان مسجدن ۾ اعتڪاف ۾ هجو. اهي الله جون حدون آهن پوءِ انهن جي (ڀڃڻ جي) ويجهو نه وڃو. اهڙي طرح الله پنهنجون نشانيون ماڻهن لاءِ پڌريون ڪري ٿو تان ته اُهي پرهيزگار ٿين.
وَ لَا تَاْكُلُوْۤا اَمْوَالَكُمْ بَیْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَ تُدْلُوْا بِهَاۤ اِلَى الْحُكَّامِ لِتَاْكُلُوْا فَرِیْقًا مِّنْ اَمْوَالِ النَّاسِ بِالْاِثْمِ وَ اَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ۠۱۸۸
۽ پاڻ ۾ هڪ ٻئي جا مال ناحق طريقي سان نه کائو ۽ نه مال کي (ناجائز طريقي سان) حاڪمن وٽ پهچايو هن لاءِ جو ماڻهن جي مال جو ڪجھ حصو اوهان به ناجائز طريقي سان کائي سگهو حالانڪه (اها ڳالھ) اوهان ڄاڻو (به) ٿا.
یَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْاَهِلَّةِ١ؕ قُلْ هِیَ مَوَاقِیْتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِّ١ؕ وَ لَیْسَ الْبِرُّ بِاَنْ تَاْتُوا الْبُیُوْتَ مِنْ ظُهُوْرِهَا وَ لٰكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقٰى١ۚ وَ اْتُوا الْبُیُوْتَ مِنْ اَبْوَابِهَا١۪ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ۱۸۹
(اي نبي!) ماڻهو توکان نَوَن چنڊن بابت پڇن ٿا؟ چؤ ته اهي ماڻهن لاءِ ۽ حج (جي مهيني جي تعين) لاءِ وقت جون نشانيون آهن. ۽ اها نيڪي ناهي جو گهرن ۾ انهن جي پٺيان کان اچو ۽ پر نيڪي هي آهي جيڪو پرهيزگاري اختيار ڪري ۽ گهرن ۾ انهن جي دروازن کان ئي اچو ۽ الله کان ڊڄندا رهو جيئن اوهان ڇوٽڪارو حاصل ڪيو.
وَ قَاتِلُوْا فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ الَّذِیْنَ یُقَاتِلُوْنَكُمْ وَ لَا تَعْتَدُوْا١ؕ اِنَّ اللّٰهَ لَا یُحِبُّ الْمُعْتَدِیْنَ۱۹۰
۽ الله جي واٽ ۾ انهن سان جنگ ڪيو جيڪي اوهان سان جنگ ڪن ٿا ۽ (پر) حد کان نه لنگهو. بيشڪ الله حد کان لنگهڻ وارن کي پسند نه ٿو ڪري.
وَ اقْتُلُوْهُمْ حَیْثُ ثَقِفْتُمُوْهُمْ وَ اَخْرِجُوْهُمْ مِّنْ حَیْثُ اَخْرَجُوْكُمْ وَ الْفِتْنَةُ اَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ١ۚ وَ لَا تُقٰتِلُوْهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتّٰى یُقٰتِلُوْكُمْ فِیْهِ١ۚ فَاِنْ قٰتَلُوْكُمْ فَاقْتُلُوْهُمْ١ؕ كَذٰلِكَ جَزَآءُ الْكٰفِرِیْنَ۱۹۱
۽ (جنگ دوران) انهن کي جتي به لهو قتل ڪيو ۽ انهن کي اتان ٻاهر ڪڍو جتان انهن اوهان کي ڪڍيو هيو، ۽ فتنو قتل کان به سخت (ڏوھ) آهي ۽ مسجد الحرام وٽ انهن سان جنگ نه ڪيو جيستائين اُهي ان ۾ اوهان سان جنگ نه ڪن. پوءِ اگر اهي اوهان سان جنگ ڪن ته اوهان به انهن سان جنگ ڪيو. اهڙي طرح ڪافرن جي سزا آهي.
فَاِنِ انْتَهَوْا فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِیْمٌ۱۹۲
پوءِ جيڪڏهن اهي رُڪجي وڃن ته پوءِ بيشڪ الله بخشڻهار ٻاجهارو آهي.
وَ قٰتِلُوْهُمْ حَتّٰى لَا تَكُوْنَ فِتْنَةٌ وَّ یَكُوْنَ الدِّیْنُ لِلّٰهِ١ؕ فَاِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ اِلَّا عَلَى الظّٰلِمِیْنَ۱۹۳
۽ انهن سان جنگ ڪندا رهو ايستائين جو ڪو فتنو (باقي) نه رهي ۽ دين (يعني نظامِ زندگي) الله لاءِ ٿي وڃي. پوءِ جي رڪجي وڃن ته ظالمن کان سواءِ ڪنهن تي زيادتي (ڪرڻي) ناهي.
اَلشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَ الْحُرُمٰتُ قِصَاصٌ١ؕ فَمَنِ اعْتَدٰى عَلَیْكُمْ فَاعْتَدُوْا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدٰى عَلَیْكُمْ١۪ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ وَ اعْلَمُوْۤا اَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِیْنَ۱۹۴
عزت واري مهيني جي بدلي عزت وارو مهينو آهي ۽ ٻيون عزت واريون شيون هڪ ٻئي جو بدل آهن. پوءِ جيڪو اوهان مٿان زيادتي ڪري اوهان به ان جيتري ان تي زيادتي ڪيو، ۽ الله کان ڊڄندا رهو ۽ پڪ ڄاڻو ته الله پرهيزگارن سان گڏ آهي.
وَ اَنْفِقُوْا فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ وَ لَا تُلْقُوْا بِاَیْدِیْكُمْ اِلَى التَّهْلُكَةِ١ۛۖۚ وَ اَحْسِنُوْا١ۛۚ اِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِیْنَ۱۹۵
۽ الله جي راھ ۾ خرچ ڪيو ۽ پنهنجي هٿن سان پنهنجو پاڻ کي هلاڪت ۾ نه وجھو .. ۽ نيڪي ڪيو.. بيشڪ الله نيڪوڪارن سان محبت رکي ٿو.
وَ اَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلّٰهِ١ؕ فَاِنْ اُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ١ۚ وَ لَا تَحْلِقُوْا رُءُوْسَكُمْ حَتّٰى یَبْلُغَ الْهَدْیُ مَحِلَّهٗ١ؕ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِیْضًا اَوْ بِهٖۤ اَذًى مِّنْ رَّاْسِهٖ فَفِدْیَةٌ مِّنْ صِیَامٍ اَوْ صَدَقَةٍ اَوْ نُسُكٍ١ۚ فَاِذَاۤ اَمِنْتُمْ١ٙ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ اِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ١ۚ فَمَنْ لَّمْ یَجِدْ فَصِیَامُ ثَلٰثَةِ اَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ اِذَا رَجَعْتُمْ١ؕ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ١ؕ ذٰلِكَ لِمَنْ لَّمْ یَكُنْ اَهْلُهٗ حَاضِرِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ١ؕ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ وَ اعْلَمُوْۤا اَنَّ اللّٰهَ شَدِیْدُ الْعِقَابِ۠۱۹۶
۽ حج ۽ عمرو الله خاطر مڪمل ڪيو. پر جي اوهان (رستي) ۾ روڪيا وڃو ته قرباني (موڪليو) جيڪا ميسر ٿي سگهي. ۽ پنهنجا مٿا تيسين نه ڪوڙايو جيسين قرباني (جو جانور) پنهنجي جاءِ تي پهچي نه وڃي. پوءِ اوهان مان ڪو بيمار هجي يا ان جي مٿي ۾ ڪا تڪليف هجي (۽ اڳ ۾ ئي مٿو ڪوڙائي) ته بدلي ۾ روزا رکي يا خيرات ڏئي يا قرباني ڪري. پوءِ جڏهن اوهان امن وارا ٿيو ته پوءِ جيڪو عمري کي حج سان ملائڻ جو فائدو وٺي ته جيڪا قرباني ملي سگهي (ڪري) پر جنهن کي اهو ميسر نه هجي ته ٽن ڏينهن جا روزا حج دوران رکي ۽ ست جڏهن واپس موٽو. اهي ڏھ (روزا) پورا ٿيا. اها (رعايت) ان لاءِ آهي جنهن جا گهر وارا مسجد الحرام (يعني شهرِ مڪه ۾) نه هجن ۽ الله کان ڊڄندا رهو ۽ ڄاڻي وٺو ته بيشڪ الله سخت عذاب ڪندڙ آهي.
اَلْحَجُّ اَشْهُرٌ مَّعْلُوْمٰتٌ١ۚ فَمَنْ فَرَضَ فِیْهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَ لَا فُسُوْقَ١ۙ وَ لَا جِدَالَ فِی الْحَجِّ١ؕ وَ مَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَیْرٍ یَّعْلَمْهُ اللّٰهُ١ؔؕ وَ تَزَوَّدُوْا فَاِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوٰى١٘ وَ اتَّقُوْنِ یٰۤاُولِی الْاَلْبَابِ۱۹۷
حج جا ڄَاتَلَ سُڃاتل مهينا آهن. پوءِ جنهن انهن ۾ (نيت ڪري پاڻ تي) حج فرض ڪيو ته حج (جي ڏينهن) ۾ نه زالن سان صحبت آهي نه ڪا بدعملي آهي نه ڪو جهيڙو جڳهڙو. ۽ جيڪا نيڪي اوهان ڪيو ٿا الله ان کي ڄاڻي ٿو ۽ سفر جو سامان ٺاهيو پوءِ بيشڪ ڀلو سامانِ سفر پرهيزگاري آهي. ۽ (خاص) مون کان ڊڄو اي عقل وارئو!
لَیْسَ عَلَیْكُمْ جُنَاحٌ اَنْ تَبْتَغُوْا فَضْلًا مِّنْ رَّبِّكُمْ١ؕ فَاِذَاۤ اَفَضْتُمْ مِّنْ عَرَفٰتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ١۪ وَ اذْكُرُوْهُ كَمَا هَدٰىكُمْ١ۚ وَ اِنْ كُنْتُمْ مِّنْ قَبْلِهٖ لَمِنَ الضَّآلِّیْنَ۱۹۸
اوهان تي ڪو ڏوھ ناهي جو (دورانِ حج ڪاروبار ذريعي) پنهنجي پالڻهار جو فضل (يعني حلال روزي) تلاش ڪيو. پوءِ جڏهن اوهان عرفات کان واپس ورو ته پوءِ مشعر الحرام (يعني مزدلفه) وٽ الله جو ذڪر ڪيو ۽ ان جو ذڪر ائين ڪيو جيئن ان اوهان کي هدايت ڏني.توڙي جو اڳ اوهان گمراهن مان هيا.
ثُمَّ اَفِیْضُوْا مِنْ حَیْثُ اَفَاضَ النَّاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللّٰهَ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِیْمٌ۱۹۹
پوءِ اتان واپس موٽو جتان عام ماڻهو موٽن ٿا ۽ الله کان بخشش گهرو. بيشڪ الله بخشڻهار ٻاجهارو آهي.
فَاِذَا قَضَیْتُمْ مَّنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ اٰبَآءَكُمْ اَوْ اَشَدَّ ذِكْرًا١ؕ فَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَّقُوْلُ رَبَّنَاۤ اٰتِنَا فِی الدُّنْیَا وَ مَا لَهٗ فِی الْاٰخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ۲۰۰
پوءِ جڏهن اوهان پنهنجي حج جا احڪام پورا ڪري چڪا ته (منيٰ ۾) الله جو ذڪر ڪيو جيئن پنهنجي ابن ڏاڏن جو ذڪر ڪندا هُيَئو يا ان کان به زياده (ذوق سان) ذڪر ڪيو. پوءِ ماڻهن مان ڪو چوي ٿو: ”اي اسان جا پالڻهار اسان کي دنيا ۾ ئي ڏئي ڇڏ“. ان لاءِ آخرت ۾ ڪو حصو نه آهي.
وَ مِنْهُمْ مَّنْ یَّقُوْلُ رَبَّنَاۤ اٰتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَّ فِی الْاٰخِرَةِ حَسَنَةً وَّ قِنَا عَذَابَ النَّارِ۲۰۱
۽ انهن مان ڪو چوي ٿو ته: ”اي اسان جا پالڻهار! اسان کي دنيا ۾ به نيڪي عطا ڪر ۽ آخرت ۾ به نيڪي عطا ڪر ۽ اسان کي دوزخ جي عذاب کان بچاءِ“.
اُولٰٓىِٕكَ لَهُمْ نَصِیْبٌ مِّمَّا كَسَبُوْا١ؕ وَ اللّٰهُ سَرِیْعُ الْحِسَابِ۲۰۲
اهي ماڻهو آهن جن لاءِ انهن جي ڪمائي مان (ٻنهين جهانن ۾) حصو آهي ۽ الله تڪڙو حساب ڪرڻ وارو آهي.
وَ اذْكُرُوا اللّٰهَ فِیْۤ اَیَّامٍ مَّعْدُوْدٰتٍ١ؕ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِیْ یَوْمَیْنِ فَلَاۤ اِثْمَ عَلَیْهِ١ۚ وَ مَنْ تَاَخَّرَ فَلَاۤ اِثْمَ عَلَیْهِ١ۙ لِمَنِ اتَّقٰى١ؕ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ وَ اعْلَمُوْۤا اَنَّكُمْ اِلَیْهِ تُحْشَرُوْنَ۲۰۳
۽ الله کي ياد ڪيو (حج وارن) ڳاڻيٽي جي ڏينهن ۾. پوءِ جيڪو (منيٰ کان موٽڻ ۾) ٻن ڏينهن ۾ جلدي ڪري ته ان تي ڪو گناھ ناهي ۽ جيڪو (ٽئين ڏينهن تائين) تاخير ڪري ته ان تي (به) ڪو گناھ ناهي هي ان لاءِ آهي جيڪو تقويٰ اختيار ڪري. ۽ الله کان ڊڄو ۽ پڪ ڄاڻو ته بلاشڪ اوهان اُن وٽ گڏ ڪيا ويندا.
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یُّعْجِبُكَ قَوْلُهٗ فِی الْحَیٰوةِ الدُّنْیَا وَ یُشْهِدُ اللّٰهَ عَلٰى مَا فِیْ قَلْبِهٖ١ۙ وَ هُوَ اَلَدُّ الْخِصَامِ۲۰۴
۽ ماڻهن مان ڪو اهڙو به آهي جنهن جو ڳالهائڻ دنيا جي زندگي ۾ تو کي سٺو لڳي ٿو ۽ جيڪي سندس دل ۾ آهي ان تي الله کي شاهد بنائي ٿو حالانڪ اهو وڏو جهيڙاڪ آهي.
وَ اِذَا تَوَلّٰى سَعٰى فِی الْاَرْضِ لِیُفْسِدَ فِیْهَا وَ یُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ١ؕ وَ اللّٰهُ لَا یُحِبُّ الْفَسَادَ۲۰۵
۽ جڏهن (تو کان) موٽي ٿو ته زمين ۾ فساد وجهڻ لاءِ ڊڪ ڊوڙ ڪري ٿو ۽ پوک ۽ نسل تباھ ڪري ٿو. ۽ الله فساد کي پسند نه ٿو ڪري.
وَ اِذَا قِیْلَ لَهُ اتَّقِ اللّٰهَ اَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْاِثْمِ فَحَسْبُهٗ جَهَنَّمُ١ؕ وَ لَبِئْسَ الْمِهَادُ۲۰۶
۽ جڏهن ان کي چيو وڃي ته الله کان ڊڄ (فتنا انگيزي نه ڪر) ته ان کي غرورُ گناھ تي اڀاري ٿو پوءِ ان لاءِ جهنم ڪافي آهي. ۽ اهو نهايت برو ٽِڪاڻو آهي.
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَّشْرِیْ نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللّٰهِ١ؕ وَ اللّٰهُ رَءُوْفٌۢ بِالْعِبَادِ۲۰۷
۽ ماڻهن مان ڪو (وري) اهڙو به آهي جيڪو الله کي راضي ڪرڻ لاءِ پنهنجي جان به وڪڻي ڇڏي ٿو. ۽ الله ٻانهن مٿان وڏي مهرباني ڪرڻ وارو آهي.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوا ادْخُلُوْا فِی السِّلْمِ كَآفَّةً١۪ وَّ لَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّیْطٰنِ١ؕ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِیْنٌ۲۰۸
اي ايمان وارؤ! اسلام ۾ پوري طرح داخل ٿي وڃو ۽ شيطان جي وکن جي تابعداري نه ڪيو. (ڇو ته) بيشڪ اُهو اوهان جو کليو دشمن آهي.
فَاِنْ زَلَلْتُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْكُمُ الْبَیِّنٰتُ فَاعْلَمُوْۤا اَنَّ اللّٰهَ عَزِیْزٌ حَكِیْمٌ۲۰۹
پوءِ جي چِٽا دليل اچڻ کان پوءِ به ٿِڙَندئو ته پڪ ڄاڻو الله غالب حڪمت وارو آهي.
هَلْ یَنْظُرُوْنَ اِلَّاۤ اَنْ یَّاْتِیَهُمُ اللّٰهُ فِیْ ظُلَلٍ مِّنَ الْغَمَامِ وَ الْمَلٰٓىِٕكَةُ وَ قُضِیَ الْاَمْرُ١ؕ وَ اِلَى اللّٰهِ تُرْجَعُ الْاُمُوْرُ۠۲۱۰
اُهي ته صرف ان ڳالھ جو انتظار ٿا ڪن ته ڪڪرن جي ڇانوَ مان الله (جو عذاب) اچي ۽ ملائڪ (لهن) ۽ حڪم جو فيصلو ٿي وڃي ۽ سڀ ڪم الله ڏانهن موٽايا ويندا.
سَلْ بَنِیْۤ اِسْرَآءِیْلَ كَمْ اٰتَیْنٰهُمْ مِّنْ اٰیَةٍۭ بَیِّنَةٍ١ؕ وَ مَنْ یُّبَدِّلْ نِعْمَةَ اللّٰهِ مِنْۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْهُ فَاِنَّ اللّٰهَ شَدِیْدُ الْعِقَابِ۲۱۱
بني اسرائيلن کان پڇ ته اسان انهن کي ڪيتريون کُليون نشانيون ڏنيون. ۽ جيڪو الله جي نعمت کي وٽس اچڻ کان پوءِ مٽائي ڇڏي ته پوءِ بيشڪ الله سخت عذاب ڪندڙ آهي.
زُیِّنَ لِلَّذِیْنَ كَفَرُوا الْحَیٰوةُ الدُّنْیَا وَ یَسْخَرُوْنَ مِنَ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا١ۘ وَ الَّذِیْنَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ یَوْمَ الْقِیٰمَةِ١ؕ وَ اللّٰهُ یَرْزُقُ مَنْ یَّشَآءُ بِغَیْرِ حِسَابٍ۲۱۲
ڪافرن لاءِ دنيا واري زندگي سينگاري وئي آهي ۽ اُهي مؤمنن سان مسخريون ڪن ٿا. ۽ پرهيزگار قيامت واري ڏينهن انهن کان مٿي (عالي مقام) هوندا ۽ الله جنهن کي چاهي اڻ ڳڻي روزي ڏئي ٿو.
كَانَ النَّاسُ اُمَّةً وَّاحِدَةً١۫ فَبَعَثَ اللّٰهُ النَّبِیّٖنَ مُبَشِّرِیْنَ وَ مُنْذِرِیْنَ١۪ وَ اَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ لِیَحْكُمَ بَیْنَ النَّاسِ فِیْمَا اخْتَلَفُوْا فِیْهِ١ؕ وَ مَا اخْتَلَفَ فِیْهِ اِلَّا الَّذِیْنَ اُوْتُوْهُ مِنْۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْهُمُ الْبَیِّنٰتُ بَغْیًۢا بَیْنَهُمْ١ۚ فَهَدَى اللّٰهُ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا لِمَا اخْتَلَفُوْا فِیْهِ مِنَ الْحَقِّ بِاِذْنِهٖ١ؕ وَ اللّٰهُ یَهْدِیْ مَنْ یَّشَآءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِیْمٍ۲۱۳
ماڻهو سڀ هڪ دين تي هئا. (جڏهن اختلاف ۾ پيا ته) پوءِ الله نبين کي موڪليو خوشخبري ڏيندڙ ۽ ڊيڄاريندڙ بنائي ۽ انهن سان گڏ حق وارو ڪتاب لاٿائين تان ته ماڻهن جي وچ ۾ فيصلو ڪن ان ڳالهين جو جن ۾ اختلاف ڪيائون ۽ ان (ڪتاب) ۾ اختلاف به صرف انهن ماڻهن ئي وڌو جن کي اهو (ڪتاب) ڏنو ويو هيو هن کان پوءِ جو انهن وٽ پڌرا حڪم (به) اچي چڪا (اختلاف به) هڪ ٻئي ۾ حسد سبب (وڌائون) پوءِ الله ايمان وارن کي حق ڳالھ پنهنجي حڪم سان سمجهائي جنهن ۾ اختلاف ڪري رهيا هئا. ۽ الله جنهن کي چاهي سڌي واٽ جي هدايت ڏئي ٿو.
اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا یَاْتِكُمْ مَّثَلُ الَّذِیْنَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ١ؕ مَسَّتْهُمُ الْبَاْسَآءُ وَ الضَّرَّآءُ وَ زُلْزِلُوْا حَتّٰى یَقُوْلَ الرَّسُوْلُ وَ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗ مَتٰى نَصْرُ اللّٰهِ١ؕ اَلَاۤ اِنَّ نَصْرَ اللّٰهِ قَرِیْبٌ۲۱۴
ڇا اوهان ان گمان ۾ آهيو ته (ائين بنا پرکا جي) جنت ۾ داخل ٿي ويندا؟ حالانڪه اوهان تي ته اوهان کان اڳين جهڙي (حالت) اڃا نه آئي آهي. جو انهن کي سختيون ۽ تڪليفون پهتيون ۽ دُونڌَاڙيا ويا. ايستائين جو (خود) رسول ۽ جن ان سان گڏ ايمان آندو چيائون ”الله جي مدد ڪڏهن ايندي“؟ خبردار! بيشڪ الله جي مدد ويجهي آهي.
یَسْـَٔلُوْنَكَ مَا ذَا یُنْفِقُوْنَ١ؕ۬ قُلْ مَاۤ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ خَیْرٍ فَلِلْوَالِدَیْنِ وَ الْاَقْرَبِیْنَ وَ الْیَتٰمٰى وَ الْمَسٰكِیْنِ وَ ابْنِ السَّبِیْلِ١ؕ وَ مَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَیْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ بِهٖ عَلِیْمٌ۲۱۵
۽ توکان پڇن ٿا ته (الله جي راھ ۾) ڇا خرچ ڪن؟ چؤ ته اوهان مال مان جو ڪجھ خرچ ڪيو ٿا ان جا حقدار ماءُ پيءُ ۽ ويجها عزيزَ ۽ يتيمَ ۽ مسڪينَ ۽ مسافرَ آهن. ۽ اوهان جا به نيڪي ڪيو ٿا ته بيشڪ الله ان کي ڄاڻڻ وارو آهي.
كُتِبَ عَلَیْكُمُ الْقِتَالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ١ۚ وَ عَسٰۤى اَنْ تَكْرَهُوْا شَیْـًٔا وَّ هُوَ خَیْرٌ لَّكُمْ١ۚ وَ عَسٰۤى اَنْ تُحِبُّوْا شَیْـًٔا وَّ هُوَ شَرٌّ لَّكُمْ١ؕ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ وَ اَنْتُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ۠۲۱۶
اوهان مٿان قتال (الله جي راھ ۾ جهاد) فرض ڪيو ويو حالانڪه اُهو اوهان کي ڏکيو لڳي ٿو. ممڪن آهي اوهان ڪنهن شيءِ کي ناپسند ڪندا هجو ۽ اها اوهان جي حق ۾ ڀلي هجي ۽ ممڪن آهي اوهان ڪنهن شيءِ کي پسند ڪندا هجو ۽ اها اوهان لاءِ بري هجي. ۽ الله ڄاڻي ٿو ۽ اوهان نه ٿا ڄاڻو.
یَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِیْهِ١ؕ قُلْ قِتَالٌ فِیْهِ كَبِیْرٌ١ؕ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِیْلِ اللّٰهِ وَ كُفْرٌۢ بِهٖ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ١ۗ وَ اِخْرَاجُ اَهْلِهٖ مِنْهُ اَكْبَرُ عِنْدَ اللّٰهِ١ۚ وَ الْفِتْنَةُ اَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ١ؕ وَ لَا یَزَالُوْنَ یُقَاتِلُوْنَكُمْ حَتّٰى یَرُدُّوْكُمْ عَنْ دِیْنِكُمْ اِنِ اسْتَطَاعُوْا١ؕ وَ مَنْ یَّرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِیْنِهٖ فَیَمُتْ وَ هُوَ كَافِرٌ فَاُولٰٓىِٕكَ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْ فِی الدُّنْیَا وَ الْاٰخِرَةِ١ۚ وَ اُولٰٓىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ١ۚ هُمْ فِیْهَا خٰلِدُوْنَ۲۱۷
توکان عزت واري مهيني ۾ جنگ (جوحڪم) پڇن ٿا. چؤ ته ان ۾ جنگ وڏو ڏوھ آهي. ۽ الله جي راھ کان روڪڻ ۽ ان سان ڪفر ڪرڻ ۽ مسجدِ حرام کان روڪڻ ۽ اتان جي رهواسين کي ان مان ڪڍڻ الله وٽ (ان کان به) وڏا گناھ آهن. ۽ فتنه انگيزي قتل کان به وڏي آهي. جي طاقت هجينِ ته توهان کي توهان جي دين کان ڦيرائڻ تائين توهان سان وڙهندا رهن. ۽ اوهان مان جيڪو پنهنجي دين کان ڦري ۽ ڪافر ٿي مري وڃي ته اهڙن ماڻهن جا دنيا ۽ آخرت ۾ عمل چٽ ٿي ويا ۽ اهي جهنمي آهن اهي ان ۾ هميشه رهندا.
اِنَّ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا وَ الَّذِیْنَ هَاجَرُوْا وَ جٰهَدُوْا فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ١ۙ اُولٰٓىِٕكَ یَرْجُوْنَ رَحْمَتَ اللّٰهِ١ؕ وَ اللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِیْمٌ۲۱۸
بيشڪ جن ماڻهن ايمان آندو ۽ جن ماڻهن وطن ڇڏيو ۽ الله جي راھ ۾ جهاد ڪيائون ته اُهي ئي الله جي رحمت جا اميدوار آهن. ۽ الله بخشڻهار ٻاجهارو آهي.
یَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ١ؕ قُلْ فِیْهِمَاۤ اِثْمٌ كَبِیْرٌ وَّ مَنَافِعُ لِلنَّاسِ١٘ وَ اِثْمُهُمَاۤ اَكْبَرُ مِنْ نَّفْعِهِمَا١ؕ وَ یَسْـَٔلُوْنَكَ مَا ذَا یُنْفِقُوْنَ١ؕ۬ قُلِ الْعَفْوَ١ؕ كَذٰلِكَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَكُمُ الْاٰیٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُوْنَۙ۲۱۹
تو کان شراب ۽ جُوا بابت پڇن ٿا؟ چؤ ته: ”انهن ٻنهين ۾ وڏو گناھ آهي ۽ ماڻهن لاءِ (ڪجھ دنياوي) فائدا (به) آهن. پر انهن جو گناھ انهن جي نفعي کان وڏو آهي“. ۽ توکان هي به پڇن ٿا ته ڇا خرچ ڪن؟ چؤ ته: ”جيڪو ضرورت کان واڌو هجي (خرچ ڪن) “اهڙي طرح الله توهان لاءِ کولي کولي احڪام بيان ڪري ٿو تان ته توهان غور فڪر ڪيو.
فِی الدُّنْیَا وَ الْاٰخِرَةِ١ؕ وَ یَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْیَتٰمٰى١ؕ قُلْ اِصْلَاحٌ لَّهُمْ خَیْرٌ١ؕ وَ اِنْ تُخَالِطُوْهُمْ فَاِخْوَانُكُمْ١ؕ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ١ؕ وَ لَوْ شَآءَ اللّٰهُ لَاَعْنَتَكُمْ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ عَزِیْزٌ حَكِیْمٌ۲۲۰
دنيا ۽ آخرت (جي ڳالهين) ۾ (غور ڪيو). ۽ تو کان يتيمن جي (مسائل) بابت پڇن ٿا چؤ ته انهن جا ڪم سڌارڻ چڱو ڪم آهي ۽ جيڪڏهن (خرچ پکي ۾) انهن کي پاڻ سان ملايو ته اوهان جا ڀائر آهن. ۽ الله ڄاڻي ٿو ته اصلاح ڪرڻ واري بجاءِ فسادي ڪير آهي؟ ۽ جي الله چاهي ها ته اوهان کي سختي ۾ وجهي ها. بيشڪ الله غالب حڪمت وارو آهي.
وَ لَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكٰتِ حَتّٰى یُؤْمِنَّ١ؕ وَ لَاَمَةٌ مُّؤْمِنَةٌ خَیْرٌ مِّنْ مُّشْرِكَةٍ وَّ لَوْ اَعْجَبَتْكُمْ١ۚ وَ لَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِیْنَ حَتّٰى یُؤْمِنُوْا١ؕ وَ لَعَبْدٌ مُّؤْمِنٌ خَیْرٌ مِّنْ مُّشْرِكٍ وَّ لَوْ اَعْجَبَكُمْ١ؕ اُولٰٓىِٕكَ یَدْعُوْنَ اِلَى النَّارِ١ۖۚ وَ اللّٰهُ یَدْعُوْۤا اِلَى الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ بِاِذْنِهٖ١ۚ وَ یُبَیِّنُ اٰیٰتِهٖ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَذَكَّرُوْنَ۠۲۲۱
۽ مشرڪ عورتن سان نڪاح نه ڪيو جيستائين ايمان آڻن. بيشڪ مؤمنياڻي ٻانهي مشرڪياڻي (آزاد عورت) کان ڀلي آهي ۽ توڙي جو توهان کي پسند هجي ۽ (مؤمنياڻين) جو نڪاح مشرڪ مردن سان به نه ڪيو جيستائين ايمان آڻن. ۽ مؤمن ٻانهو مشرڪ (آزاد مرد) کان ڀلو آهي توڙي جو توهان کي پسند هجي. اُهي جهنم ڏانهن سڏن ٿا ۽ الله پنهنجي حڪم سان جنت ۽ بخشش ڏانهن سڏي ٿو ۽ پنهنجون نشانيون ماڻهن لاءِ کولي کولي بيان ڪري ٿو ته جيئن اُهي نصيحت حاصل ڪن.
وَ یَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْمَحِیْضِ١ؕ قُلْ هُوَ اَذًى١ۙ فَاعْتَزِلُوا النِّسَآءَ فِی الْمَحِیْضِ١ۙ وَ لَا تَقْرَبُوْهُنَّ حَتّٰى یَطْهُرْنَ١ۚ فَاِذَا تَطَهَّرْنَ فَاْتُوْهُنَّ مِنْ حَیْثُ اَمَرَكُمُ اللّٰهُ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ التَّوَّابِیْنَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِیْنَ۲۲۲
۽ تو کان حيض (ماهواري) جو حڪم پڇن ٿا؟ چؤ ته اها تڪليف ده (ناپاڪائي) آهي. سو حيض دوران زالن کان جدا رهو ۽ انهن سان قربت نه ڪيو جيستائين پاڪ ٿين. پوءِ جڏهن اهي خوب پاڪ ٿي وڃن ته پوءِ جنهن راھ کان الله اوهان کي اجازت ڏني آهي انهن وٽ وڃو. بيشڪ الله گهڻي توبه ڪرڻ وارن سان محبت رکي ٿو ۽ گهڻي پاڪائي ڪرڻ وارن سان محبت رکي ٿو.
نِسَآؤُكُمْ حَرْثٌ لَّكُمْ١۪ فَاْتُوْا حَرْثَكُمْ اَنّٰى شِئْتُمْ١٘ وَ قَدِّمُوْا لِاَنْفُسِكُمْ١ؕ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ وَ اعْلَمُوْۤا اَنَّكُمْ مُّلٰقُوْهُ١ؕ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِیْنَ۲۲۳
توهان جون زالون توهان لاءِ پوک آهن پوءِ پنهنجي پوک تي جيئن وڻيوَ اچو ۽ پنهنجي لاءِ ڪجھ اڳتي موڪليو. ۽ الله کان ڊڄندا رهو ۽ ڄاڻو ته يقينًا اوهان کي ان سان ملڻو آهي. ۽ (اي نبي) مؤمنن کي (ڇوٽڪاري جي) خوشخبري ٻڌاءِ!
وَ لَا تَجْعَلُوا اللّٰهَ عُرْضَةً لِّاَیْمَانِكُمْ اَنْ تَبَرُّوْا وَ تَتَّقُوْا وَ تُصْلِحُوْا بَیْنَ النَّاسِ١ؕ وَ اللّٰهُ سَمِیْعٌ عَلِیْمٌ۲۲۴
۽ الله (جي نالي) کي پنهنجي اهڙن قَسمن جي لاءِ استعمال نه ڪيو جن جو مقصد نيڪي ۽ پرهيزگاري ۽ ماڻهن جي وچ ۾ صلح ڪرائڻ کان روڪڻ هجي ۽ الله ٻڌندڙ ڄاڻندڙ آهي.
لَا یُؤَاخِذُكُمُ اللّٰهُ بِاللَّغْوِ فِیْۤ اَیْمَانِكُمْ وَ لٰكِنْ یُّؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوْبُكُمْ١ؕ وَ اللّٰهُ غَفُوْرٌ حَلِیْمٌ۲۲۵
الله اوهان کان بنا ارادي زبان مان نڪتل قسمن جي پڪڙ نه ٿو ڪري ۽ پر انهن (قسمن تي) ضرور پڪڙ ڪندو جن جو توهان جي دلين ارادو ڪيو. ۽ الله بخشڻهار بُردبار آهي.
لِلَّذِیْنَ یُؤْلُوْنَ مِنْ نِّسَآىِٕهِمْ تَرَبُّصُ اَرْبَعَةِ اَشْهُرٍ١ۚ فَاِنْ فَآءُوْ فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِیْمٌ۲۲۶
انهن ماڻهن لاءِ جي پنهنجي زالن وٽ نه وڃڻ جو قسم کڻي ويهن ٿا چئن مهينن جي مهلت آهي. پوءِ جي (ان مدت ۾) موٽيا ته پوءِ بيشڪ الله بخشڻهار ٻاجهارو آهي.
وَ اِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَاِنَّ اللّٰهَ سَمِیْعٌ عَلِیْمٌ۲۲۷
۽ جيڪڏهن طلاق جو پڪو ارادو ڪيائون ته پوءِ بيشڪ الله ٻڌندڙ ڄاڻندڙ آهي.
وَ الْمُطَلَّقٰتُ یَتَرَبَّصْنَ بِاَنْفُسِهِنَّ ثَلٰثَةَ قُرُوْٓءٍ١ؕ وَ لَا یَحِلُّ لَهُنَّ اَنْ یَّكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللّٰهُ فِیْۤ اَرْحَامِهِنَّ اِنْ كُنَّ یُؤْمِنَّ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْاٰخِرِ١ؕ وَ بُعُوْلَتُهُنَّ اَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِیْ ذٰلِكَ اِنْ اَرَادُوْۤا اِصْلَاحًا١ؕ وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذِیْ عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوْفِ١۪ وَ لِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ١ؕ وَ اللّٰهُ عَزِیْزٌ حَكِیْمٌ۠۲۲۸
طلاق يافته عورتون پنهنجو پاڻ کي روڪن ٽن حيضن تائين. ۽ انهن لاءِ حلال ناهي جو ان کي لڪائن جيڪو الله انهن جي پيٽن ۾ پيدا ڪيو آهي اگر اُهي الله تي ۽ قيامت واري ڏينهن تي ايمان رکن ٿيون. ۽ انهن جا مڙس وڌيڪ حقدار آهن جو ان مدت ۾ انهن کي واپس موٽائن جي انهن اصلاح جو ارادو ڪيو آهي. ۽ دستور مطابق عورتن جا به مردن مٿان ائين حق آهن جيئن مردن جا عورتن تي آهن ۽ البته مردن کي عورتن تي فضيلت آهي ۽ الله غالب حڪمت وارو آهي.
اَلطَّلَاقُ مَرَّتٰنِ١۪ فَاِمْسَاكٌۢ بِمَعْرُوْفٍ اَوْ تَسْرِیْحٌۢ بِاِحْسَانٍ١ؕ وَ لَا یَحِلُّ لَكُمْ اَنْ تَاْخُذُوْا مِمَّاۤ اٰتَیْتُمُوْهُنَّ شَیْـًٔا اِلَّاۤ اَنْ یَّخَافَاۤ اَلَّا یُقِیْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ١ؕ فَاِنْ خِفْتُمْ اَلَّا یُقِیْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ١ۙ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا فِیْمَا افْتَدَتْ بِهٖ١ؕ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ فَلَا تَعْتَدُوْهَا١ۚ وَ مَنْ یَّتَعَدَّ حُدُوْدَ اللّٰهِ فَاُولٰٓىِٕكَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ۲۲۹
طلاق (رجعي) ٻه ڀيرا آهي پوءِ ڀلائي سان رکڻ يا احسان سان ڇڏي ڏيڻ آهي. ۽ اوهان لاءِ جائز ناهي جو جي شيون انهن کي ڏئي چڪا آهيو انهن مان ڪجھ واپس وٺو، سواءِ هن جي جو ٻنهين کي ڊپ ٿئي جو الله جون حدون قائم رکي نه سگهندا. پوءِ جي اوهان کي ڊپ هجي ته ٻئي الله جي حدن کي قائم رکي نه سگهندا ته (ان حال ۾) انهن ٻنهين تي ڪو گناھ ناهي جو زال ڪجھ بدلو ڏئي پاڻُ آزاد ڪرائي. اهي الله جون (مقرر ڪيل) حدون آهن پوءِ اوهان اُهي نه اورانگهيو. ۽ جيڪو الله جون حدون اورانگهي ته پوءِ اُهي ئي ظالم آهن.
فَاِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهٗ مِنْۢ بَعْدُ حَتّٰى تَنْكِحَ زَوْجًا غَیْرَهٗ١ؕ فَاِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَیْهِمَاۤ اَنْ یَّتَرَاجَعَاۤ اِنْ ظَنَّاۤ اَنْ یُّقِیْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ١ؕ وَ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ یُبَیِّنُهَا لِقَوْمٍ یَّعْلَمُوْنَ۲۳۰
پوءِ جيڪڏهن زال کي (ٽئين ڀيري) طلاق ڏنائين ته ان کان پوءِ اها ان تي حلال نه ٿيندي ايستائين جو ان جو نڪاح ڪنهن ٻئي مرد سان ٿئي. پوءِ جي اهو (ٻيو مڙس به) ان کي طلاق ڏئي ڇڏي ته پوءِ ٻنهين (يعني پهريون مڙس ۽ ساڳي زال) تي گناھ ناهي جو (دوباره) هڪ ٻئي ڏانهن موٽن جي سمجهن ٿا ته الله جون حدون قائم رکي سگهندا. ۽ اهي الله جون حدون آهن، جيڪي علم وارن لاءِ پڌريون ڪري ٿو.
وَ اِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَآءَ فَبَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَاَمْسِكُوْهُنَّ بِمَعْرُوْفٍ اَوْ سَرِّحُوْهُنَّ بِمَعْرُوْفٍ١۪ وَّ لَا تُمْسِكُوْهُنَّ ضِرَارًا لِّتَعْتَدُوْا١ۚ وَ مَنْ یَّفْعَلْ ذٰلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهٗ١ؕ وَ لَا تَتَّخِذُوْۤا اٰیٰتِ اللّٰهِ هُزُوًا١٘ وَّ اذْكُرُوْا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَیْكُمْ وَ مَاۤ اَنْزَلَ عَلَیْكُمْ مِّنَ الْكِتٰبِ وَ الْحِكْمَةِ یَعِظُكُمْ بِهٖ١ؕ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ وَ اعْلَمُوْۤا اَنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَیْءٍ عَلِیْمٌ۠۲۳۱
۽ جڏهن توهان پنهنجي زالن کي (رجعي) طلاق ڏيو پوءِ پنهنجي عدت کي پهچن ته (هاڻي) کين چڱي نموني سان (زوجيت ۾) رکو يا چڱي نموني سان ڇڏي ڏيو ۽ انهن کي تڪليف ڏيڻ لاءِ روڪي نه رکو. جو (انهن سان) زيادتي ڪندا رهو ۽ جيڪو ائين ڪري ٿو ته ان پنهنجي جان تي ظلم ڪيو. ۽ الله جي آيتن کي ڀوڳ نه بنايو. ۽ الله جي نعمت کي ياد ڪيو جا اوهان تي ڪيائين ۽ جيڪو اوهان تي ڪتاب ۽ حڪمت لاٿائين جن سان توهان کي نصيحت ڪري ٿو. ۽ الله کان ڊڄو ۽ پڪ ڄاڻو ته الله هر شيءِ کي ڄاڻڻ وارو آهي.
وَ اِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَآءَ فَبَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوْهُنَّ اَنْ یَّنْكِحْنَ اَزْوَاجَهُنَّ اِذَا تَرَاضَوْا بَیْنَهُمْ بِالْمَعْرُوْفِ١ؕ ذٰلِكَ یُوْعَظُ بِهٖ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْاٰخِرِ١ؕ ذٰلِكُمْ اَزْكٰى لَكُمْ وَ اَطْهَرُ١ؕ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ وَ اَنْتُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ۲۳۲
۽ جڏهن اوهان زالن کي طلاق ڏني پوءِ پنهنجي مدت پوري ڪيائون ته (اي وارثو) انهن کي پنهنجي (زيرِ تجويز) مڙسن سان نڪاح ڪرڻ کان نه روڪيو جڏهن اُهي پاڻ ۾ (نڪاح ڪرڻ لاءِ) دستور مطابق راضي ٿي وڃن. هي نصيحت ان کي ڪئي وڃي ٿي اوهان مان جيڪو الله تي ۽ قيامت واري ڏينهن تي ايمان رکي ٿو. هي اوهان لاءِ شائسته ۽ پاڪيزه ڳالھ آهي ۽ الله ڄاڻي ٿو ۽ اوهان نه ٿا ڄاڻو.
وَ الْوَالِدٰتُ یُرْضِعْنَ اَوْلَادَهُنَّ حَوْلَیْنِ كَامِلَیْنِ لِمَنْ اَرَادَ اَنْ یُّتِمَّ الرَّضَاعَةَ١ؕ وَ عَلَى الْمَوْلُوْدِ لَهٗ رِزْقُهُنَّ وَ كِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوْفِ١ؕ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ اِلَّا وُسْعَهَا١ۚ لَا تُضَآرَّ وَالِدَةٌۢ بِوَلَدِهَا وَ لَا مَوْلُوْدٌ لَّهٗ بِوَلَدِهٖ١ۗ وَ عَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذٰلِكَ١ۚ فَاِنْ اَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِّنْهُمَا وَ تَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا١ؕ وَ اِنْ اَرَدْتُّمْ اَنْ تَسْتَرْضِعُوْۤا اَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْكُمْ اِذَا سَلَّمْتُمْ مَّاۤ اٰتَیْتُمْ بِالْمَعْرُوْفِ١ؕ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ وَ اعْلَمُوْۤا اَنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِیْرٌ۲۳۳
۽ مائرون پنهنجي اولادن کي پورا ٻه سال کير پيارن هي (حڪم) ان لاءِ آهي جيڪو کير پيارڻ جي مدت پوري ڪرڻ چاهي ٿو. ۽ جنهن جو ٻار آهي ان تي دستور مطابق انهن (کير پياريندڙ مائرن) جي خوراڪ ۽ پوشاڪ آهي. (مگر) ڪنهن جان کي ان جي سهپ کان مٿي تڪليف نه ڏني وڃي. ماءُ کي سندس ٻار جي ڪري تڪليف نه ڏني وڃي ۽ نه پيءُ کي سندس ٻار جي ڪري، ۽ وارثن مٿان به ائين ئي (حڪم) آهي. پر جي ٻئي (ماءُ ۽ پيءُ) هڪ ٻئي جي رضا ۽ مشوري سان کير ڇڏائڻ چاهن ته پوءِ انهن تي ڪو گناھ نه آهي. ۽ جي اوهان پنهنجي اولاد کي (دائي کان) کير پيارڻ جو ارادو ڪيو ته پوءِ اوهان تي ڪو گناھ نه آهي جڏهن اوهان جو ڪجھ دستور مطابق ڏيندا آهيو سو ڏيو. ۽ الله کان ڊڄندا رهو ۽ ڄاڻو ته جو ڪجھ توهان ڪيو ٿا الله ان کي ڏسڻ وارو آهي.
وَ الَّذِیْنَ یُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ یَذَرُوْنَ اَزْوَاجًا یَّتَرَبَّصْنَ بِاَنْفُسِهِنَّ اَرْبَعَةَ اَشْهُرٍ وَّ عَشْرًا١ۚ فَاِذَا بَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْكُمْ فِیْمَا فَعَلْنَ فِیْۤ اَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوْفِ١ؕ وَ اللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِیْرٌ۲۳۴
۽ جيڪي توهان مان وفات ڪن ۽ زالون ڇڏي وڃن ته اُهي زالون پاڻ کي چار مهينا ڏھ ڏينهن انتظار ۾ رکن، پوءِ جڏهن پنهنجي عدت پوري ڪن ته (اي وارثو!) اوهان تي ڪو گناھ ناهي جو اُهي پنهنجي باري ۾ دستور مطابق جو به فيصلو ڪن. ۽ اوهان جو ڪجھ ڪيو ٿا الله ان کان خبر وار آهي.
وَ لَا جُنَاحَ عَلَیْكُمْ فِیْمَا عَرَّضْتُمْ بِهٖ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَآءِ اَوْ اَكْنَنْتُمْ فِیْۤ اَنْفُسِكُمْ١ؕ عَلِمَ اللّٰهُ اَنَّكُمْ سَتَذْكُرُوْنَهُنَّ وَ لٰكِنْ لَّا تُوَاعِدُوْهُنَّ سِرًّا اِلَّاۤ اَنْ تَقُوْلُوْا قَوْلًا مَّعْرُوْفًا١ؕ۬ وَ لَا تَعْزِمُوْا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتّٰى یَبْلُغَ الْكِتٰبُ اَجَلَهٗ١ؕ وَ اعْلَمُوْۤا اَنَّ اللّٰهَ یَعْلَمُ مَا فِیْۤ اَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوْهُ١ۚ وَ اعْلَمُوْۤا اَنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ حَلِیْمٌ۠۲۳۵
۽ اوهان تي ڪو گناھ ناهي هن ڳالھ ۾ جو (دورانِ عدت) اوهان (بيوه) زالن کي اشاري ۾ نڪاح جو پيغام موڪليو يا اهو (خيال) پنهنجي دلين ۾ لڪايو. الله ڄاڻي ٿو ته اوهان جلد انهن سان ذڪر ڪندؤ ۽ پر انهن سان ڳجهي طرح اهڙو ڪو وعدو نه ڪيو سواءِ هن جي جو دستور مطابق انهن سان ڳالھ ڪيو. ۽ نڪاح جو معاملو پڪو نه ڪيو جيستائين مقرر عدت پنهنجي پڄاڻي تي نه پهچي. ۽ ڄاڻو ته بيشڪ الله اوهان جي دلين جي ڳالهين کي ڄاڻي ٿو پوءِ ان کان ڊڄندا رهو ۽ ڄاڻو ته بيشڪ الله بخشڻهار بردبار آهي.
لَا جُنَاحَ عَلَیْكُمْ اِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَآءَ مَا لَمْ تَمَسُّوْهُنَّ اَوْ تَفْرِضُوْا لَهُنَّ فَرِیْضَةً١ۖۚ وَّ مَتِّعُوْهُنَّ١ۚ عَلَى الْمُوْسِعِ قَدَرُهٗ وَ عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهٗ١ۚ مَتَاعًۢا بِالْمَعْرُوْفِ١ۚ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِیْنَ۲۳۶
اوهان تي ڪو گناھ نه آهي جي اوهان زالن کي هٿ لائڻ کان اڳ طلاق ڏئي ڇڏي آهي يا انهن لاءِ ڪو مهر مقرر نه ڪيو آهي. انهن کي خرچ پکي لاءِ ڪجھ ڏيو. ڪشادگي واري تي ان جي حيثيت مطابق ۽ تنگدست تي ان جي حيثيت مطابق گذر سفر لاءِ ڪجھ ڏيڻ دستور مطابق آهي. اهو ڀلائي ڪرڻ وارن مٿان حق آهي.
وَ اِنْ طَلَّقْتُمُوْهُنَّ مِنْ قَبْلِ اَنْ تَمَسُّوْهُنَّ وَ قَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِیْضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ اِلَّاۤ اَنْ یَّعْفُوْنَ اَوْ یَعْفُوَا الَّذِیْ بِیَدِهٖ عُقْدَةُ النِّكَاحِ١ؕ وَ اَنْ تَعْفُوْۤا اَقْرَبُ لِلتَّقْوٰى١ؕ وَ لَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَیْنَكُمْ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِیْرٌ۲۳۷
۽ جي اوهان انهن (زالن) کي هٿ لائڻ کان اڳ طلاق ڏئي ڇڏي آهي ۽ اوهان انهن لاءِ حق مهر مقرر ڪري چڪا آهيو ته جيڪو مهر مقرر ڪري چڪا آهيو ان جو اڌ ڏيڻ ضروري آهي، سواءِ هن جي جو خود معاف ڪري ڇڏن يا اهو (مڙس) جنهن جي هٿ ۾ نڪاح جي ڳنڍ آهي سو معاف ڪري (يعني اڌ جي بجاءِ زياده يا پورو ڏئي) ۽ (اي مردؤ!) جي توهان معاف ڪيو ته اهو تقويٰ جي وڌيڪ ويجهو آهي. ۽ هڪ ٻئي ۾ احسان ڪرڻ نه وساريو. بيشڪ الله اوهان جا عمل ڏسندڙ آهي.
حٰفِظُوْا عَلَى الصَّلَوٰتِ وَ الصَّلٰوةِ الْوُسْطٰى١ۗ وَ قُوْمُوْا لِلّٰهِ قٰنِتِیْنَ۲۳۸
سڀ نمازن جي حفاظت ڪيو خاص طرح وچين نماز جي ۽ الله اڳيان فرمانبردار ٿي بيهو.
فَاِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا اَوْ رُكْبَانًا١ۚ فَاِذَاۤ اَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَّا لَمْ تَكُوْنُوْا تَعْلَمُوْنَ۲۳۹
پوءِ جيڪڏهن حالتِ خوف ۾ آهيو ته پيادل يا سوار (جيئن به ٿي سگهي نماز ادا ڪيو) وري جڏهن حالتِ امن ۾ اچو ته ان طريقي سان الله کي ياد ڪيو جيئن ان اوهان کي سيکاريو جنهن کي اوهان (اڳ) نه ڄاڻندا هئا.
وَ الَّذِیْنَ یُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ یَذَرُوْنَ اَزْوَاجًا١ۖۚ وَّصِیَّةً لِّاَزْوَاجِهِمْ مَّتَاعًا اِلَى الْحَوْلِ غَیْرَ اِخْرَاجٍ١ۚ فَاِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْكُمْ فِیْ مَا فَعَلْنَ فِیْۤ اَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَّعْرُوْفٍ١ؕ وَ اللّٰهُ عَزِیْزٌ حَكِیْمٌ۲۴۰
۽ اوهان مان جيڪي وفات ڪري وڃن ۽ زالون ڇڏي وڃن ته انهن تي لازم آهي ته زالن لاءِ هڪ سال جي خرچ پکي ڏيڻ ۽ گهر مان نه ڪڍڻ جي وصيت ڪري وڃن. پوءِ جي (پنهنجي مرضي سان) نڪرن ته دستور مطابق پنهنجي حق ۾ جيئن ڪن ته اوهان تي ڪو گناھ ناهي. ۽ الله غالب حڪمت وارو آهي.
وَ لِلْمُطَلَّقٰتِ مَتَاعٌۢ بِالْمَعْرُوْفِ١ؕ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِیْنَ۲۴۱
۽ طلاق ڏنل عورتن کي به مناسب طريقي سان خرچ ڏئي (رخصت ڪرڻ) پرهيزگارن مٿان حق آهي.
كَذٰلِكَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ اٰیٰتِهٖ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ۠۲۴۲
اهڙي طرح الله اوهان لاءِ پنهنجا احڪام کولي کولي بيان ڪري ٿو تان ته توهان سمجهو.
اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِیْنَ خَرَجُوْا مِنْ دِیَارِهِمْ وَ هُمْ اُلُوْفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ١۪ فَقَالَ لَهُمُ اللّٰهُ مُوْتُوْا١۫ ثُمَّ اَحْیَاهُمْ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ لَذُوْ فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَ لٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا یَشْكُرُوْنَ۲۴۳
(اي نبي!) ڇا انهن ماڻهن کي نه ڏٺئي! جيڪي پنهنجي گهرن مان موت جي ڊپ کان نڪتا هئا ۽ اهي هزارن (جي تعداد) ۾ هئا. پوءِ الله انهن کي چيو: ”مري پئو“ (ته مري ويا) پوءِ انهن کي جياريائين. بيشڪ الله ماڻهن مٿان فضل فرمائڻ وارو آهي ۽ پر اڪثر ماڻهو (سندس) شڪر نه ٿا ادا ڪن.
وَ قَاتِلُوْا فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ وَ اعْلَمُوْۤا اَنَّ اللّٰهَ سَمِیْعٌ عَلِیْمٌ۲۴۴
۽ الله جي راھ ۾ جنگ ڪيو ۽ (پڪ) ڄاڻو ته الله ٻڌندڙ ڄاڻندر آهي.
مَنْ ذَا الَّذِیْ یُقْرِضُ اللّٰهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضٰعِفَهٗ لَهٗۤ اَضْعَافًا كَثِیْرَةً١ؕ وَ اللّٰهُ یَقْبِضُ وَ یَبْصُۜطُ١۪ وَ اِلَیْهِ تُرْجَعُوْنَ۲۴۵
آهي ڪو جو الله کي قرضِ حسنه ڏئي! پوءِ ان کي ڪيئي دفعا ٻيڻو ڪري وڌائي واپس ڏئي. ۽ الله (رزقن ۾) تنگي ڪري ٿو ۽ ڪشادگي ڪري ٿو ۽ اوهان ان ڏانهن موٽايا ويندؤ.
اَلَمْ تَرَ اِلَى الْمَلَاِ مِنْۢ بَنِیْۤ اِسْرَآءِیْلَ مِنْۢ بَعْدِ مُوْسٰى١ۘ اِذْ قَالُوْا لِنَبِیٍّ لَّهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُّقَاتِلْ فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ١ؕ قَالَ هَلْ عَسَیْتُمْ اِنْ كُتِبَ عَلَیْكُمُ الْقِتَالُ اَلَّا تُقَاتِلُوْا١ؕ قَالُوْا وَ مَا لَنَاۤ اَلَّا نُقَاتِلَ فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ وَ قَدْ اُخْرِجْنَا مِنْ دِیَارِنَا وَ اَبْنَآىِٕنَا١ؕ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا اِلَّا قَلِیْلًا مِّنْهُمْ١ؕ وَ اللّٰهُ عَلِیْمٌۢ بِالظّٰلِمِیْنَ۲۴۶
(اي نبي!) ڇا تو بني اسرائيل جي هڪ جماعت کي نه ڏٺو! جيڪي موسيٰ کان پوءِ هيا. جڏهن انهن پنهنجي نبي کي چيو ته: ”اسان لاءِ ڪو بادشاھ مقرر ڪر ته اسان الله جي راھ ۾ جهاد ڪيون“. نبيءَ چيو: ”ڪٿي ائين نه ٿئي جو اوهان تي لڙائي فرض ڪئي وڃي ۽ اوهان نه لڙو“! چيائون: ”اسان کي ڇا ٿيو آهي جو الله جي راھ ۾ نه لڙون! حالانڪه اسان کي اسان جي گهرن مان ڪڍيو ويو ۽ اسان جي ٻچن کان جدا ڪيو ويو آهي“. پوءِ جڏهن انهن تي جهاد فرض ڪيو ويو ته انهن مان ٿورڙن کان سواءِ باقي سڀ ڦري ويا. ۽ الله ظالمن کي ڄاڻڻ وارو آهي.
وَ قَالَ لَهُمْ نَبِیُّهُمْ اِنَّ اللّٰهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوْتَ مَلِكًا١ؕ قَالُوْۤا اَنّٰى یَكُوْنُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَیْنَا وَ نَحْنُ اَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَ لَمْ یُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ١ؕ قَالَ اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰىهُ عَلَیْكُمْ وَ زَادَهٗ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ١ؕ وَ اللّٰهُ یُؤْتِیْ مُلْكَهٗ مَنْ یَّشَآءُ١ؕ وَ اللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِیْمٌ۲۴۷
۽ انهن کي سندن نبيءَ چيو ته: ”بيشڪ الله اوهان لاءِ طالوت کي بادشاھ مقرر ڪيو آهي“. چوڻ لڳا: ”ان کي وري اسان تي بادشاهي ڪيئن ملي وئي! حالانڪه اسان ان کان وڌيڪ بادشاهي جا حقدار آهيون ۽ ان کي ته مال جي گهڻائي به نه ڏني وئي آهي“. نبيءَ چيو ته: ”بيشڪ الله ان کي چونڊي توهان تي مقرر ڪيو آهي ۽ ان کي علم ۽ جسم ۾ وڌيڪ ڪشادگي ڏني آهي. ۽ الله پنهنجي بادشاهي جنهن کي چاهي عطا ڪري. ۽ الله ڪشادگي وارو علم وارو آهي“.
وَ قَالَ لَهُمْ نَبِیُّهُمْ اِنَّ اٰیَةَ مُلْكِهٖۤ اَنْ یَّاْتِیَكُمُ التَّابُوْتُ فِیْهِ سَكِیْنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَ بَقِیَّةٌ مِّمَّا تَرَكَ اٰلُ مُوْسٰى وَ اٰلُ هٰرُوْنَ تَحْمِلُهُ الْمَلٰٓىِٕكَةُ١ؕ اِنَّ فِیْ ذٰلِكَ لَاٰیَةً لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِیْنَ۠۲۴۸
۽ انهن کي سندن نبيءَ چيو ته: ”بيشڪ ان جي بادشاهت جي نشاني اها آهي جو اوهان وٽ (اها) صندوق ايندي جنهن ۾ اوهان جي پالڻهار پاران سڪونِ قلب آهي ۽ ڪجھ آلِ موسيٰ ۽ آلِ هارون جي تَرڪي مان بچيل (تبرڪات) آهن ان (صندوق) کي ملائڪ کڻي ايندا. اگر اوهين مؤمن آهيو ته ان ۾ اوهان لاءِ وڏي نشاني آهي“.
فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوْتُ بِالْجُنُوْدِ١ۙ قَالَ اِنَّ اللّٰهَ مُبْتَلِیْكُمْ بِنَهَرٍ١ۚ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَیْسَ مِنِّیْ١ۚ وَ مَنْ لَّمْ یَطْعَمْهُ فَاِنَّهٗ مِنِّیْۤ اِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةًۢ بِیَدِهٖ١ۚ فَشَرِبُوْا مِنْهُ اِلَّا قَلِیْلًا مِّنْهُمْ١ؕ فَلَمَّا جَاوَزَهٗ هُوَ وَ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗ١ۙ قَالُوْا لَا طَاقَةَ لَنَا الْیَوْمَ بِجَالُوْتَ وَ جُنُوْدِهٖ١ؕ قَالَ الَّذِیْنَ یَظُنُّوْنَ اَنَّهُمْ مُّلٰقُوا اللّٰهِ١ۙ كَمْ مِّنْ فِئَةٍ قَلِیْلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِیْرَةًۢ بِاِذْنِ اللّٰهِ١ؕ وَ اللّٰهُ مَعَ الصّٰبِرِیْنَ۲۴۹
پوءِ جڏهن طالوت (پنهنجي) لشڪرن کي وٺي شهر کان نڪتو ته چيائين: ”بيشڪ الله اوهان کي هڪ نهر ذريعي آزمائڻ وارو آهي پوءِ جنهن ان مان پاڻي پيتو سو منهنجي (ساٿين مان) نه هوندو ۽ جنهن نه پيتو سو منهنجي جماعت مان هوندو. سواءِ ان ماڻهوءَ جي جنهن جو پنهنجي هٿ سان هڪ لپ پيئي“ (ان تي گرفت ناهي). پوءِ انهن مان ٿورڙن ماڻهن کان سواءِ سڀني ان (نهر) مان (پاڻي) پيتو. پوءِ جڏهن اهو (طالوت) پاڻ ۽ ان جا ايمان وارا ساٿي نهر ٽپي هليا ته (پاڻي پيئڻ وارا) چوڻ لڳا: ”اڄ اسان ۾ جالوت ۽ ان جي لشڪرن سان مقابلي جي طاقت نه آهي“. (۽) اهي ماڻهو جن کي پڪ هئي ته (شهادت بعد) الله سان ملڻ وارا آهن تن چيو: ”ڪيترا ڀيرا ٿوري جماعت الله جي حڪم سان گهڻي جماعت تي غالب ٿي آهي ۽ الله صبر وارن سان گڏ آهي“.
وَ لَمَّا بَرَزُوْا لِجَالُوْتَ وَ جُنُوْدِهٖ قَالُوْا رَبَّنَاۤ اَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَّ ثَبِّتْ اَقْدَامَنَا وَ انْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكٰفِرِیْنَؕ۲۵۰
۽ جڏهن جالوت ۽ ان جي لشڪرن سان آمهون سامهون ٿيا ته چيائون:”اي اسان جا پالڻهار! اسان تي صبر جي پالوٽ ڪر ۽ اسان جي پيرن کي ثابت ڪر ۽ ڪافرن جي قوم مٿان اسان جي مدد ڪر“.
فَهَزَمُوْهُمْ بِاِذْنِ اللّٰهِ١ۙ۫ وَ قَتَلَ دَاوٗدُ جَالُوْتَ وَ اٰتٰىهُ اللّٰهُ الْمُلْكَ وَ الْحِكْمَةَ وَ عَلَّمَهٗ مِمَّا یَشَآءُ١ؕ وَ لَوْ لَا دَفْعُ اللّٰهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ١ۙ لَّفَسَدَتِ الْاَرْضُ وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ ذُوْ فَضْلٍ عَلَى الْعٰلَمِیْنَ۲۵۱
پوءِ الله جي حڪم سان انهن کي ڀڄائي ڪڍيائون ۽ دائود جالوت کي قتل ڪيو ۽ الله ان کي بادشاهي ۽ حڪمت عطا ڪئي ۽ جو چاهيائين ان جو کيس علم ڏنائين. ۽ جيڪڏهن الله ماڻهن جي هڪ گروھ جي ذريعي ٻئي گروه کي نه هٽائي ته زمين ۾ فساد پکڙجي وڃي ۽ پر الله جهانن مٿان فضل فرمائڻ وارو آهي.
تِلْكَ اٰیٰتُ اللّٰهِ نَتْلُوْهَا عَلَیْكَ بِالْحَقِّ١ؕ وَ اِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِیْنَ۲۵۲
اِهي الله جون آيتون آهن جيڪي اسان توتي سچائي سان پڙهون ٿا. ۽ (اي نبي) بيشڪ تون اسان جي رسولن مان آهين.