قرآن پاڪ عربي متن، سنڌي ترجمو، اردو ترجمو ۽ تلاوت سان
Juz 4 starts at Surah Al-Imran ayah 92 and ends at Surah 4 ayah 23. Read this part of the Quran with Arabic text, Sindhi translation, and audio Tilawat from the local database.
لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتّٰى تُنْفِقُوْا مِمَّا تُحِبُّوْنَ١ؕ۬ وَ مَا تُنْفِقُوْا مِنْ شَیْءٍ فَاِنَّ اللّٰهَ بِهٖ عَلِیْمٌ۹۲
توهان هرگز نيڪيءَ کي پهچي نه سگھندئو جيستائين پنهنجي پيارين شين مان (الله جي راھ ۾) خرچ نه ڪندئو، ۽ اوهان جا شيءِ خرچ ڪيو ٿا ته بيشڪ الله ان کي ڄاڻندڙ آهي.
كُلُّ الطَّعَامِ كَانَ حِلًّا لِّبَنِیْۤ اِسْرَآءِیْلَ اِلَّا مَا حَرَّمَ اِسْرَآءِیْلُ عَلٰى نَفْسِهٖ مِنْ قَبْلِ اَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرٰىةُ١ؕ قُلْ فَاْتُوْا بِالتَّوْرٰىةِ فَاتْلُوْهَاۤ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِیْنَ۹۳
هر کاڌو بني اسرائيل لاءِ حلال هيو سواءِ ان جي جيڪو اسرائيل (يعني يعقوب) پاڻ تي حرام ڪيو تورات جي نازل ٿيڻ کان اڳ. چؤ ته پوءِ تورات (جي ڪا عبارت) کڻي اچو پوءِ ان کي پڙهو اگر اوهان سچا آهيو!
فَمَنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَ مِنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ فَاُولٰٓىِٕكَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَؐ۹۴
پوءِ ان کان پوءِ جيڪو ماڻهو به الله تي ڪوڙي ڳالھ مڙهي ته پوءَ اُهي ئي ظالم آهن.
قُلْ صَدَقَ اللّٰهُ١۫ فَاتَّبِعُوْا مِلَّةَ اِبْرٰهِیْمَ حَنِیْفًا١ؕ وَ مَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِیْنَ۹۵
چؤ الله سچ فرمايو. پوءِ اوهان ابراهيم جي دين جي تابعداري ڪيو جيڪو حق پرست هيو. ۽ مشرڪن مان نه هيو.
اِنَّ اَوَّلَ بَیْتٍ وُّضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِیْ بِبَكَّةَ مُبٰرَكًا وَّ هُدًى لِّلْعٰلَمِیْنَۚ۹۶
بيشڪ سڀ کان پهريون گهر جيڪو ماڻهن لاءِ (الله جي عبادت) واسطي جوڙيو ويو سو اهو ئي آهي جيڪو مڪي ۾ آهي جو برڪتن وارو آهي ۽ جهانن لاءِ هدايت آهي.
فِیْهِ اٰیٰتٌۢ بَیِّنٰتٌ مَّقَامُ اِبْرٰهِیْمَ١ۚ۬ وَ مَنْ دَخَلَهٗ كَانَ اٰمِنًا١ؕ وَ لِلّٰهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ اِلَیْهِ سَبِیْلًا١ؕ وَ مَنْ كَفَرَ فَاِنَّ اللّٰهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعٰلَمِیْنَ۹۷
ان ۾ چِٽيون نشانيون آهن (جن مان هڪ) ابراهيم جي بيهڻ جي جاءِ (مقامِ عبادت) آهي ۽ جو به ان ۾ داخل ٿيو اهو امن وارو آهي. ۽ الله جي لاءِ ماڻهن مٿان (فرض آهي) هن گهر جو حج ادا ڪرڻ جنهن کي به ان ڏانهن واٽ وڃڻ جي سگھ آهي. ۽ جنهن به انڪار ڪيو ته بيشڪ الله جهانن کان بي پرواھ آهي.
قُلْ یٰۤاَهْلَ الْكِتٰبِ لِمَ تَكْفُرُوْنَ بِاٰیٰتِ اللّٰهِ١ۖۗ وَ اللّٰهُ شَهِیْدٌ عَلٰى مَا تَعْمَلُوْنَ۹۸
چؤ: اي ڪتاب وارؤ! اوهان الله جي آيتن جو ڇو ٿا انڪار ڪيو! ۽ الله اوهان جي عملن جو شاهد آهي.
قُلْ یٰۤاَهْلَ الْكِتٰبِ لِمَ تَصُدُّوْنَ عَنْ سَبِیْلِ اللّٰهِ مَنْ اٰمَنَ تَبْغُوْنَهَا عِوَجًا وَّ اَنْتُمْ شُهَدَآءُ١ؕ وَ مَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ۹۹
چؤ: اي ڪتاب وارؤ! اوهان الله جي راھ کان ڇو ٿا روڪيو؟ جنهن ايمان آندو توهان ان جي راھ ۾ ٽيڙاڻ ڳوليو ٿا حالانڪه (ان جي حق تي هجڻ جا) اوهان خود شاهد آهيو. ۽ الله انهن (عملن) کان بي خبر ناهي جيڪي اوهان ڪيو ٿا.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْۤا اِنْ تُطِیْعُوْا فَرِیْقًا مِّنَ الَّذِیْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ یَرُدُّوْكُمْ بَعْدَ اِیْمَانِكُمْ كٰفِرِیْنَ۱۰۰
اي ايمان وارؤ! اگر اوهان اهلِ ڪتاب جي ڪنهن به ٽولي جي فرمانبرداري ڪندؤ ته اُهي اوهان کي اوهان جي ايمان آڻڻ بعد ڪفر ڏانهن موٽائيندا.
وَ كَیْفَ تَكْفُرُوْنَ وَ اَنْتُمْ تُتْلٰى عَلَیْكُمْ اٰیٰتُ اللّٰهِ وَ فِیْكُمْ رَسُوْلُهٗ١ؕ وَ مَنْ یَّعْتَصِمْ بِاللّٰهِ فَقَدْ هُدِیَ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِیْمٍ۠۱۰۱
۽ اوهان ڪيئن ڪفر ڪندؤ؟ حالانڪه اوهان مٿان الله جون آيتون تلاوت ڪيون وڃن ٿيون ۽ اوهان ۾ ان جو رسول موجود آهي. ۽ جيڪو الله (جي دين) کي مضبوط پڪڙي ته بيشڪ ان کي ئي سڌي واٽ ڏانهن هدايت ڪئي ويندي.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ حَقَّ تُقٰتِهٖ وَ لَا تَمُوْتُنَّ اِلَّا وَ اَنْتُمْ مُّسْلِمُوْنَ۱۰۲
اي ايمان وارؤ! الله کان ڊڄو جيئن ان کان ڊڄڻ جو حق آهي، ۽ توهان نه مرو مگر ان حال ۾ جو اوهان مسلمان هجو.
وَ اعْتَصِمُوْا بِحَبْلِ اللّٰهِ جَمِیْعًا وَّ لَا تَفَرَّقُوْا١۪ وَ اذْكُرُوْا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَیْكُمْ اِذْ كُنْتُمْ اَعْدَآءً فَاَلَّفَ بَیْنَ قُلُوْبِكُمْ فَاَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهٖۤ اِخْوَانًا١ۚ وَ كُنْتُمْ عَلٰى شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَاَنْقَذَكُمْ مِّنْهَا١ؕ كَذٰلِكَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ اٰیٰتِهٖ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَ۱۰۳
۽ توهان سڀئي گڏجي الله جي رسيءَ کي مضبوطيءَ سان پڪڙيو ۽ ڇڙوڇڙ نه ٿيو، ۽ پاڻ مٿان الله جي ان نعمت کي ياد ڪيو جڏهن اوهان هڪ ٻئي جا دشمن هيا پوءِ اوهان جي دلين ۾ الفت پيدا ڪيائين پوءِ اوهان ان جي نعمت جي سبب هڪ ٻئي جا ڀاءُ بنجي پيئو، ۽ اوهان جهنم جي کڏ جي ڪناري تي (پهچي چڪا) هيئو پوءِ اوهان کي ان کان بچايائين. اهڙي طرح الله اوهان لاءِ پنهنجون نشانيون کولي بيان ڪري ٿو ته جيئن اوهان هدايت وارا ٿيو.
وَ لْتَكُنْ مِّنْكُمْ اُمَّةٌ یَّدْعُوْنَ اِلَى الْخَیْرِ وَ یَاْمُرُوْنَ بِالْمَعْرُوْفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ١ؕ وَ اُولٰٓىِٕكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ۱۰۴
۽ اوهان ۾ ضرور هڪ جماعت اهڙي هجڻ گهرجي جيڪي چڱائي ڏانهن سڏن ۽ نيڪين جو امر ڪن ۽ براين کان روڪن. ۽ (جي ائين ڪندا ته) اُهي ئي ڪامياب آهن.
وَ لَا تَكُوْنُوْا كَالَّذِیْنَ تَفَرَّقُوْا وَ اخْتَلَفُوْا مِنْۢ بَعْدِ مَا جَآءَهُمُ الْبَیِّنٰتُ١ؕ وَ اُولٰٓىِٕكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِیْمٌۙ۱۰۵
۽ اوهان انهن ماڻهن وانگر نه ٿيو جي ڇڙوڇڙ ٿي ويا ۽ چٽا دليل اچڻ بعد به اختلاف ۾ پئجي ويا. ۽ اُهي ماڻهو ئي آهن جن لاءِ تمام وڏو عذاب آهي.
یَّوْمَ تَبْیَضُّ وُجُوْهٌ وَّ تَسْوَدُّ وُجُوْهٌ١ۚ فَاَمَّا الَّذِیْنَ اسْوَدَّتْ وُجُوْهُهُمْ١۫ اَكَفَرْتُمْ بَعْدَ اِیْمَانِكُمْ فَذُوْقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُوْنَ۱۰۶
ان (قيامت واري) ڏينهن ڪي مُنهن سفيد (چمڪدار) ۽ ڪي مُنهن ڪارا هوندا، پوءِ اُهي ماڻهو جن جا مُنهن ڪارا ٿي ويندا (کين چيو ويندو) ڇا اوهان ايمان آڻڻ بعد ڪفر ڪيو هيو! ته پوءِ چکو عذاب (جو مزو) هن ڪري جو اوهان ڪفر ڪندا هيا.
وَ اَمَّا الَّذِیْنَ ابْیَضَّتْ وُجُوْهُهُمْ فَفِیْ رَحْمَةِ اللّٰهِ١ؕ هُمْ فِیْهَا خٰلِدُوْنَ۱۰۷
۽ اُهي ماڻهو جن جا چهرا سفيد (روشن) هوندا ته اُهي الله جي رحمت ۾ هوندا. اُهي ان (حال) ۾ هميشه رهندا.
تِلْكَ اٰیٰتُ اللّٰهِ نَتْلُوْهَا عَلَیْكَ بِالْحَقِّ١ؕ وَ مَا اللّٰهُ یُرِیْدُ ظُلْمًا لِّلْعٰلَمِیْنَ۱۰۸
اهي الله جون آيتون آهن جن کي اسان تو تي حق سان پڙهون ٿا. ۽ الله جهانن (وارن تي) ڪنهن به ظلم جو ارادو نه ٿو رکي.
وَ لِلّٰهِ مَا فِی السَّمٰوٰتِ وَ مَا فِی الْاَرْضِ١ؕ وَ اِلَى اللّٰهِ تُرْجَعُ الْاُمُوْرُ۠۱۰۹
۽ الله جي مِلڪ آهي جو ڪجھ آسمانن ۾ آهي. ۽ جو ڪجھ زمين ۾ آهي ۽ سڀ ڪم الله ڏانهن موٽايا وڃن ٿا.
كُنْتُمْ خَیْرَ اُمَّةٍ اُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَاْمُرُوْنَ بِالْمَعْرُوْفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ١ؕ وَ لَوْ اٰمَنَ اَهْلُ الْكِتٰبِ لَكَانَ خَیْرًا لَّهُمْ١ؕ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُوْنَ وَ اَكْثَرُهُمُ الْفٰسِقُوْنَ۱۱۰
اوهان ڀلي امت آهيو جا ماڻهن لاءِ ظاهر ڪئي وئي آهي جو اوهان نيڪين جو امر ڪيو ٿا ۽ براين کان منع ڪيو ٿا ۽ الله تي ايمان رکو ٿا. ۽ اگر ڪتاب وارا ايمان آڻن ها ته اهو انهن لاءِ ڀلو هيو. انهن مان ڪي ايمان وارا به آهن پر انهن مان گهڻا نافرمان آهن.
لَنْ یَّضُرُّوْكُمْ اِلَّاۤ اَذًى١ؕ وَ اِنْ یُّقَاتِلُوْكُمْ یُوَلُّوْكُمُ الْاَدْبَارَ١۫ ثُمَّ لَا یُنْصَرُوْنَ۱۱۱
اهي اوهان کي هرگز نقصان پهچائي نه سگھندا سواءِ (زباني) ايذائڻ جي. ۽ جي اوهان سان جنگ ڪندا ته توهان کي پٺي ڏئي (ڀڄي) ويندا پوءِ انهن جي مدد به نه ڪئي ويندي.
ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّةُ اَیْنَ مَا ثُقِفُوْۤا اِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ اللّٰهِ وَ حَبْلٍ مِّنَ النَّاسِ وَ بَآءُوْ بِغَضَبٍ مِّنَ اللّٰهِ وَ ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الْمَسْكَنَةُ١ؕ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ كَانُوْا یَكْفُرُوْنَ بِاٰیٰتِ اللّٰهِ وَ یَقْتُلُوْنَ الْاَنْۢبِیَآءَ بِغَیْرِ حَقٍّ١ؕ ذٰلِكَ بِمَا عَصَوْا وَّ كَانُوْا یَعْتَدُوْنَۗ۱۱۲
انهن مٿان ذلت مڙهي وئي (هر جاءِ تي) جِتي به اهي لڌا ويا سواءِ (ڪٿي) الله جي پناھ جي ۽ (ڪٿي) ماڻهن جي پناھ جي. ۽ اهي الله جي ڏمر ۾ گھيرجي ويا ۽ انهن تي محتاجي مڙهي وئي. اها (سزا) هن ڪري جو اهي الله جي آيتن جو انڪار ڪندا هئا ۽ نبين کي ناحق قتل ڪندا هئا. اهو هن ڪري (به) جو اهي بي فرمان ٿيا ۽ حدون اورانگهيندا هئا.
لَیْسُوْا سَوَآءً١ؕ مِنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ اُمَّةٌ قَآىِٕمَةٌ یَّتْلُوْنَ اٰیٰتِ اللّٰهِ اٰنَآءَ الَّیْلِ وَ هُمْ یَسْجُدُوْنَ۱۱۳
سڀ هڪ جهڙا نه آهن. اهلِ ڪتاب مان ڪا جماعت (حق تي) قائم آهي. اُهي رات جي گهڙين ۾ الله جي آيتن جي تلاوت ڪن ٿا ۽ اُهي سجدا ڪن ٿا.
یُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْاٰخِرِ وَ یَاْمُرُوْنَ بِالْمَعْرُوْفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ یُسَارِعُوْنَ فِی الْخَیْرٰتِ١ؕ وَ اُولٰٓىِٕكَ مِنَ الصّٰلِحِیْنَ۱۱۴
اهي الله تي ۽ قيامت واري ڏينهن تي ايمان آڻن ٿا ۽ نيڪين جو حڪم ڪن ٿا ۽ براين کان منع ڪن ٿا ۽ نيڪي جي ڪمن ۾ تڪڙ ڪن ٿا. ۽ اُهي نيڪوڪارن مان آهن.
وَ مَا یَفْعَلُوْا مِنْ خَیْرٍ فَلَنْ یُّكْفَرُوْهُ١ؕ وَ اللّٰهُ عَلِیْمٌۢ بِالْمُتَّقِیْنَ۱۱۵
۽ اُهي جا به نيڪي ڪندا ته هرگز ان جي ناقدري نه ڪئي ويندي. ۽ الله پرهيزگارن کي ڄاڻندڙ آهي.
اِنَّ الَّذِیْنَ كَفَرُوْا لَنْ تُغْنِیَ عَنْهُمْ اَمْوَالُهُمْ وَ لَاۤ اَوْلَادُهُمْ مِّنَ اللّٰهِ شَیْـًٔا١ؕ وَ اُولٰٓىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ١ۚ هُمْ فِیْهَا خٰلِدُوْنَ۱۱۶
بيشڪ اُهي ماڻهو جن ڪفر ڪيو ته انهن جا مال ۽ انهن جا اولاد انهن تان الله جي (عذاب مان) ڪا شيءِ به ٽاري نه سگھندا. ۽ اهي ئي جهنمي آهن، اهي ان ۾ هميشه رهندا.
مَثَلُ مَا یُنْفِقُوْنَ فِیْ هٰذِهِ الْحَیٰوةِ الدُّنْیَا كَمَثَلِ رِیْحٍ فِیْهَا صِرٌّ اَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوْۤا اَنْفُسَهُمْ فَاَهْلَكَتْهُ١ؕ وَ مَا ظَلَمَهُمُ اللّٰهُ وَ لٰكِنْ اَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُوْنَ۱۱۷
جيڪي هن دنيا جي زندگي ۾ (رياء ڪاري ۾) خرچ ڪن ٿا، انهن جو مثال هوا وانگر آهي جنهن ۾ پارو هجي اهڙي قوم جي پوک کي پهچي جن پنهنجي جانين سان ظلم ڪيو پوءِ ان کي برباد ڪري ڇڏي. ۽ الله انهن سان ڪو ظلم ڪونه ڪيو ۽ پر اُهي خود پنهنجو پاڻ مٿان ظلم ڪن ٿا.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا لَا تَتَّخِذُوْا بِطَانَةً مِّنْ دُوْنِكُمْ لَا یَاْلُوْنَكُمْ خَبَالًا١ؕ وَدُّوْا مَا عَنِتُّمْ١ۚ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَآءُ مِنْ اَفْوَاهِهِمْ١ۖۚ وَ مَا تُخْفِیْ صُدُوْرُهُمْ اَكْبَرُ١ؕ قَدْ بَیَّنَّا لَكُمُ الْاٰیٰتِ اِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُوْنَ۱۱۸
اي ايمان وارؤ! اوهان پنهنجن کان سواءِ ٻين کي رازدار نه بنايو اهي اوهان جي برباد ڪرڻ ۾ ڪا ڪمي ڪو نه ڇڏيندا. اهي اوهان کي سخت تڪليف پهچڻ جي خواهش رکن ٿا، بيشڪ انهن جي واتن (يعني زبانن) مان بُغض ظاهر ٿي چڪو آهي ۽ جيڪا (دشمني) انهن جي سينن ۾ لڪل آهي اها تمام وڏي آهي. بيشڪ اسان اوهان لاءِ نشانيون پڌريون ڪري ڇڏيون آهن اگر اوهان سمجھو ٿا.
هٰۤاَنْتُمْ اُولَآءِ تُحِبُّوْنَهُمْ وَ لَا یُحِبُّوْنَكُمْ وَ تُؤْمِنُوْنَ بِالْكِتٰبِ كُلِّهٖ١ۚ وَ اِذَا لَقُوْكُمْ قَالُوْۤا اٰمَنَّا١ۖۗۚ وَ اِذَا خَلَوْا عَضُّوْا عَلَیْكُمُ الْاَنَامِلَ مِنَ الْغَیْظِ١ؕ قُلْ مُوْتُوْا بِغَیْظِكُمْ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ عَلِیْمٌۢ بِذَاتِ الصُّدُوْرِ۱۱۹
اوهين اُهي آهيو جو انهن سان محبت رکو ٿا ۽ اُهي اوهان سان محبت نه ٿا رکن حالانڪه اوهان سڀ ڪتابن تي ايمان رکو ٿا، ۽ جڏهن اهي اوهان سان ملن ٿا ته چون ٿا: ”اسان ايمان آندو آهي“ ۽ جڏهن اڪيلا ٿين ٿا ته توهان تي ڪاوڙ ڪندي آڱريون چٻاڙن ٿا. چؤ ته: ”پنهنجي ڪاوڙ ۾ (سڙي) مرو“. بيشڪ الله سينن جي (ڳجهين) ڳالهين کي ڄاڻندڙ آهي.
اِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ١٘ وَ اِنْ تُصِبْكُمْ سَیِّئَةٌ یَّفْرَحُوْا بِهَا١ؕ وَ اِنْ تَصْبِرُوْا وَ تَتَّقُوْا لَا یَضُرُّكُمْ كَیْدُهُمْ شَیْـًٔا١ؕ اِنَّ اللّٰهَ بِمَا یَعْمَلُوْنَ مُحِیْطٌ۠۱۲۰
اگر اوهان کي ڪا ڀلائي پهچي ته انهن کي بُري لڳي ٿي ۽ جي اوهان کي رنج پهچي ته ان تي خوش ٿين ٿا. ۽ جي اوهان صبر ڪندا رهو ۽ تقويٰ اختيار ڪيو ته انهن جو فريب اوهان کي ڪنهن شيءِ جو به نقصان نه ڏيندو. بيشڪ جو ڪجھ اُهي ڪن ٿا الله ان کي گهيرو ڪندڙ آهي.
وَ اِذْ غَدَوْتَ مِنْ اَهْلِكَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِیْنَ مَقَاعِدَ لِلْقِتَالِ١ؕ وَ اللّٰهُ سَمِیْعٌ عَلِیْمٌۙ۱۲۱
۽ (ياد ڪر اي نبي!) جڏهن تون (غزوه احد وقت) صبح سوير گهر وارن وٽان نڪتين ته مؤمنن کي جنگ لاءِ مورچن تي ويهارين. ۽ الله ٻڌندڙ ڄاڻندڙ آهي.
اِذْ هَمَّتْ طَّآىِٕفَتٰنِ مِنْكُمْ اَنْ تَفْشَلَا١ۙ وَ اللّٰهُ وَلِیُّهُمَا١ؕ وَ عَلَى اللّٰهِ فَلْیَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُوْنَ۱۲۲
جڏهن اوهان مان ٻن ٽولن بي همتي ڏيکارڻ جو ارادو ڪيو حالانڪه الله انهن ٻنهين جو مددگار هيو. ۽ مؤمنن کي الله مٿان ڀروسو ڪرڻ گهرجي.
وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّٰهُ بِبَدْرٍ وَّ اَنْتُمْ اَذِلَّةٌ١ۚ فَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ۱۲۳
۽ بيشڪ الله بدر ۾ اوهان جي مدد ڪئي حالانڪه اوهان بي سرو سامان هئا پوءِ الله کان ڊڄو تان ته اوهان شڪر گذار ٿي وڃو.
اِذْ تَقُوْلُ لِلْمُؤْمِنِیْنَ اَلَنْ یَّكْفِیَكُمْ اَنْ یُّمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلٰثَةِ اٰلٰفٍ مِّنَ الْمَلٰٓىِٕكَةِ مُنْزَلِیْنَؕ۱۲۴
(اي نبي ياد ڪر) جنهن مهل تون ايمان وارن کي چئي رهيو هئين: ”ڇا اوهان لاءِ اهو ڪافي ناهي جو اوهان جو رب اوهان جي مدد ڪري ٽي هزار لاٿل ملائڪن جي ذريعي“.
بَلٰۤى١ۙ اِنْ تَصْبِرُوْا وَ تَتَّقُوْا وَ یَاْتُوْكُمْ مِّنْ فَوْرِهِمْ هٰذَا یُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ اٰلٰفٍ مِّنَ الْمَلٰٓىِٕكَةِ مُسَوِّمِیْنَ۱۲۵
هائو جي اوهان صبر ڪندا رهو ۽ پرهيزگاري ڪيو ۽ جيڪڏهن هڪدم اُهي (ڪافر) توهان تي اچي ڪڙڪن ته توهان جو رب توهان جي مدد ڪندو پنج هزار صاحبِ نشان ملائڪن جي ذريعي.
وَ مَا جَعَلَهُ اللّٰهُ اِلَّا بُشْرٰى لَكُمْ وَ لِتَطْمَىِٕنَّ قُلُوْبُكُمْ بِهٖ١ؕ وَ مَا النَّصْرُ اِلَّا مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ الْعَزِیْزِ الْحَكِیْمِۙ۱۲۶
۽ الله ان (مدد) کي اوهان لاءِ خوشخبري ئي بنايو آهي ۽ هن لاءِ ته اوهان جون دليون ان سان مطمئن ٿي وڃن. ۽ مدد ته صرف الله وٽان ئي هوندي آهي، جيڪو غالب حڪمت وارو آهي.
لِیَقْطَعَ طَرَفًا مِّنَ الَّذِیْنَ كَفَرُوْۤا اَوْ یَكْبِتَهُمْ فَیَنْقَلِبُوْا خَآىِٕبِیْنَ۱۲۷
هن لاءِ ته جيئن ڪافرن جي هڪ ٽولي کي هلاڪ ڪري يا انهن کي ذليل ڪري پوءِ اُهي ناڪام ٿي (پوئين پير) موٽن.
لَیْسَ لَكَ مِنَ الْاَمْرِ شَیْءٌ اَوْ یَتُوْبَ عَلَیْهِمْ اَوْ یُعَذِّبَهُمْ فَاِنَّهُمْ ظٰلِمُوْنَ۱۲۸
ان ڪم ۾ (اي نبي) تنهنجو ڪو واسطو نه آهي (الله) يا انهن کي توبه جي توفيق ڏئي يا انهن کي سزا ڏئي ڇو ته بيشڪ اُهي ظالم آهن.
وَ لِلّٰهِ مَا فِی السَّمٰوٰتِ وَ مَا فِی الْاَرْضِ١ؕ یَغْفِرُ لِمَنْ یَّشَآءُ وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَّشَآءُ١ؕ وَ اللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِیْمٌ۠۱۲۹
۽ الله جو ئي آهي جو ڪجھ آسمانن ۾ ۽ زمين ۾ آهي. اهو جنهن کي چاهي بخشي ڇڏي ۽ جنهن کي چاهي عذاب ڪري. ۽ الله بخشڻهار نهايت ٻاجھ وارو آهي.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا لَا تَاْكُلُوا الرِّبٰۤوا اَضْعَافًا مُّضٰعَفَةً١۪ وَّ اتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَۚ۱۳۰
اي ايمان وارؤ! وياج ٻيڻو چؤڻو ڪري نه کائو ۽ الله کان ڊڄو تان ته ڇوٽڪارو ماڻيو.
وَ اتَّقُوا النَّارَ الَّتِیْۤ اُعِدَّتْ لِلْكٰفِرِیْنَۚ۱۳۱
۽ ڊڄو ان باھ کان جا ڪافرن ڪاڻ تيار ڪئي وئي آهي.
وَ اَطِیْعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُوْلَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُوْنَۚ۱۳۲
۽ فرمانبرداري ڪيو الله جي ۽ رسول جي ته جيئن توهان تي رحم ڪيو وڃي.
وَ سَارِعُوْۤا اِلٰى مَغْفِرَةٍ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمٰوٰتُ وَ الْاَرْضُ١ۙ اُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِیْنَۙ۱۳۳
۽ تڪڙ ڪيو پنهنجي پالڻهار جي بخشش ڏانهن ۽ جنت ڏانهن جنهن جي ڪشادگي آسمانن ۽ زمين جيتري آهي، جيڪا پرهيزگارن لاءِ تيار ڪئي وئي آهي.
الَّذِیْنَ یُنْفِقُوْنَ فِی السَّرَّآءِ وَ الضَّرَّآءِ وَ الْكٰظِمِیْنَ الْغَیْظَ وَ الْعَافِیْنَ عَنِ النَّاسِ١ؕ وَ اللّٰهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِیْنَۚ۱۳۴
اهي ماڻهو آهن جيڪي خرچ ڪن ٿا ڪشادگي ۽ تنگي (ٻنهين حالتن ۾) ۽ ڪاوڙ کائيندڙ آهن ۽ ماڻهن کي معاف ڪندڙ آهن. ۽ الله نيڪي ڪرڻ وارن سان محبت رکي ٿو.
وَ الَّذِیْنَ اِذَا فَعَلُوْا فَاحِشَةً اَوْ ظَلَمُوْۤا اَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللّٰهَ فَاسْتَغْفَرُوْا لِذُنُوْبِهِمْ١۪ وَ مَنْ یَّغْفِرُ الذُّنُوْبَ اِلَّا اللّٰهُ١۪۫ وَ لَمْ یُصِرُّوْا عَلٰى مَا فَعَلُوْا وَ هُمْ یَعْلَمُوْنَ۱۳۵
۽ اُهي ماڻهو جيڪي جڏهن ڪا برائي ڪري ويهندا آهن يا پنهنجي جانين سان ظلم ڪري ويهندا آهن ته الله جو ذڪر ڪندا آهن پوءِ پنهنجي گناهن جي معافي طلب ڪندا آهن، ۽ ڪير آهي جو گناھ معاف ڪري سواءِ الله جي. ۽ جيڪا (خطا) ڪيائون ان تي ڄاڻي واڻي هميشگي نه ڪندا آهن.
اُولٰٓىِٕكَ جَزَآؤُهُمْ مَّغْفِرَةٌ مِّنْ رَّبِّهِمْ وَ جَنّٰتٌ تَجْرِیْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِیْنَ فِیْهَا١ؕ وَ نِعْمَ اَجْرُ الْعٰمِلِیْنَؕ۱۳۶
اهي ماڻهو آهن جن جو بدلو انهن جي پالڻهار پاران بخشش آهي ۽ باغ آهن جن جي هيٺان کان نهرون وهن ٿيون اُهي ان ۾ هميشه رهڻ وارا آهن. ۽ (نيڪ) عمل ڪرڻ وارن جو بهترين بدلو آهي.
قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ١ۙ فَسِیْرُوْا فِی الْاَرْضِ فَانْظُرُوْا كَیْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِیْنَ۱۳۷
بيشڪ اوهان کان اڳ ڪيترائي دور گذري چڪا آهن سو زمين ۾ سير ڪيو پوءِ ڏسو ته (احڪام الاهي کي) ڪوڙو چوڻ وارن جي پڇاڙي ڪيئن ٿي!
هٰذَا بَیَانٌ لِّلنَّاسِ وَ هُدًى وَّ مَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِیْنَ۱۳۸
هي (قرآن) ماڻهن لاءِ بيان آهي ۽ پرهيزگارن لاءِ هدايت ۽ نصيحت آهي.
وَ لَا تَهِنُوْا وَ لَا تَحْزَنُوْا وَ اَنْتُمُ الْاَعْلَوْنَ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِیْنَ۱۳۹
۽ نه سست ٿيو ۽ نه غمگين ٿيو اوهان ئي غالب آهيو اگر اوهان (سچا) مؤمن آهيو.
اِنْ یَّمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهٗ١ؕ وَ تِلْكَ الْاَیَّامُ نُدَاوِلُهَا بَیْنَ النَّاسِ١ۚ وَ لِیَعْلَمَ اللّٰهُ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا وَ یَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدَآءَ١ؕ وَ اللّٰهُ لَا یُحِبُّ الظّٰلِمِیْنَۙ۱۴۰
اگر اوهان کي ڪو زخم رسيو آهي ته بيشڪ ان جهڙو زخم انهن (ڪافرن) کي به پهچي چڪو آهي. ۽ اها ڏينهَنِ جي (وارا ڦيرِي آهي) جنهن کي اسين ماڻهن جي وچ ۾ واري سان بدلايون ٿا. ۽ اهو هن لاءِ ته جيئن الله ايمان وارن جي سُڃاڻ ڪرائي ۽ اوهان مان ڪن کي شهيد بنائي وٺي. ۽ الله ظالمن کي پسند نه ٿو ڪري.
وَ لِیُمَحِّصَ اللّٰهُ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا وَ یَمْحَقَ الْكٰفِرِیْنَ۱۴۱
۽ هن لاءِ ته (آزمائش جي ذريعي) الله مؤمنن کي نِروارُ ڪري ۽ ڪافرن کي ميٽائي ڇڏي.
اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا یَعْلَمِ اللّٰهُ الَّذِیْنَ جٰهَدُوْا مِنْكُمْ وَ یَعْلَمَ الصّٰبِرِیْنَ۱۴۲
ڇا توهان سمجهو ٿا ته (ائين ئي) بهشت ۾ داخل ٿي ويندؤ! حالانڪه الله اڃا اوهان مان انهن ماڻهن کي پرکيو ئي نه آهي جن جهاد ڪيو ۽ نه ئي صبر وارن کي آزمايو آهي.
وَ لَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ اَنْ تَلْقَوْهُ١۪ فَقَدْ رَاَیْتُمُوْهُ وَ اَنْتُمْ تَنْظُرُوْنَ۠۱۴۳
۽ بيشڪ اوهان موت سان ملاقي ٿيڻ کان اڳ ان جي تمنا پئي ڪئي، سو هاڻي اوهان ان کي پنهنجي اکين اڳيان ڏسي ورتو آهي.
وَ مَا مُحَمَّدٌ اِلَّا رَسُوْلٌ١ۚ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ١ؕ اَفَاۡىِٕنْ مَّاتَ اَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلٰۤى اَعْقَابِكُمْ١ؕ وَ مَنْ یَّنْقَلِبْ عَلٰى عَقِبَیْهِ فَلَنْ یَّضُرَّ اللّٰهَ شَیْـًٔا١ؕ وَ سَیَجْزِی اللّٰهُ الشّٰكِرِیْن۱۴۴
۽ محمد (ﷺ به ته) هڪ رسول ئي آهي. بيشڪ ان کان اڳ به رسولَ گذري چڪا آهن. ڇا پوءِ اگر اهو وفات ڪري وڃي يا شهادت ماڻي ته ڇا اوهان پوئين پير ڦِري ويندا؟ ۽ جيڪو پوئين پير ڦِري ويندو سو الله کي ڪنهن شيءِ جو نقصان نه پهچائيندو. ۽ الله سگھوئي شڪرگذارن کي اجر عطا ڪندو.
وَ مَا كَانَ لِنَفْسٍ اَنْ تَمُوْتَ اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِ كِتٰبًا مُّؤَجَّلًا١ؕ وَ مَنْ یُّرِدْ ثَوَابَ الدُّنْیَا نُؤْتِهٖ مِنْهَا١ۚ وَ مَنْ یُّرِدْ ثَوَابَ الْاٰخِرَةِ نُؤْتِهٖ مِنْهَا١ؕ وَ سَنَجْزِی الشّٰكِرِیْنَ۱۴۵
۽ ڪنهن جان کي مرڻو نه آهي سواءِ الله جي حڪم جي (هر ڪنهن جي موت جو) وقت لکيل آهي. ۽ جيڪو دنيا جو بدلو گهرندو ته ان کي ان مان ڏينداسين. ۽ جيڪو آخرت جو بدلو گهرندو ان کي ان مان ڏينداسين ۽ سگھوئي شڪرگذارن کي بدلو ڏينداسين.
وَ كَاَیِّنْ مِّنْ نَّبِیٍّ قٰتَلَ١ۙ مَعَهٗ رِبِّیُّوْنَ كَثِیْرٌ١ۚ فَمَا وَ هَنُوْا لِمَاۤ اَصَابَهُمْ فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ وَ مَا ضَعُفُوْا وَ مَا اسْتَكَانُوْا١ؕ وَ اللّٰهُ یُحِبُّ الصّٰبِرِیْنَ۱۴۶
۽ ڪيترائي نبيءَ اهڙا ٿيا جن سان گڏجي گهڻن ئي الله وارن جهاد ڪيو. پوءِ انهن همت نه هارِي انهن مصيبتن سبب جيڪي انهن کي الله جي راھ ۾ آيون ۽ نه ڪمزور ٿيا ۽ نه جُهڪيا. ۽ الله صبر ڪرڻ وارن سان محبت رکي ٿو.
وَ مَا كَانَ قَوْلَهُمْ اِلَّاۤ اَنْ قَالُوْا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوْبَنَا وَ اِسْرَافَنَا فِیْۤ اَمْرِنَا وَ ثَبِّتْ اَقْدَامَنَا وَ انْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكٰفِرِیْنَ۱۴۷
۽ انهن جو چوڻ ٻيو ڪجھ نه هيو سواءِ (هن التجا) جي جو چيائون: ”اي اسان جا مالڪ! اسان جا گناھ بخش ۽ اسان جي ڪمن ۾ اسان کان ٿيل زيادتين کي معاف ڪر ۽ اسان جا پير پختا ڪر ۽ ڪافرن جي قوم مٿان اسان جي مدد فرماءِ“.
فَاٰتٰىهُمُ اللّٰهُ ثَوَابَ الدُّنْیَا وَ حُسْنَ ثَوَابِ الْاٰخِرَةِ١ؕ وَ اللّٰهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِیْنَ۠۱۴۸
پوءِ الله انهن کي دنيا جو به ثواب ڏنو ۽ آخرت جو به ڀلو ثواب ڏنو ۽ الله نيڪي ڪندڙن سان محبت رکي ٿو.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْۤا اِنْ تُطِیْعُوا الَّذِیْنَ كَفَرُوْا یَرُدُّوْكُمْ عَلٰۤى اَعْقَابِكُمْ فَتَنْقَلِبُوْا خٰسِرِیْنَ۱۴۹
اي ايمان وارؤ! اگر اوهان انهن ماڻهن جي فرمانبرداري ڪندؤ جن ڪفر ڪيوته اهي اوهان کي کُـــڙين ڀر پوئتي (ڪفر طرف) موٽائيندا پوءِ اوهان نقصان وارن مان ٿي پوندا.
بَلِ اللّٰهُ مَوْلٰىكُمْ١ۚ وَ هُوَ خَیْرُ النّٰصِرِیْنَ۱۵۰
بلڪه (حقيقت هي آهي ته) الله اوهان جو ڪارساز آهي ۽ اهو ڀلو مددگار آهي.
سَنُلْقِیْ فِیْ قُلُوْبِ الَّذِیْنَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَاۤ اَشْرَكُوْا بِاللّٰهِ مَا لَمْ یُنَزِّلْ بِهٖ سُلْطٰنًا١ۚ وَ مَاْوٰىهُمُ النَّارُ١ؕ وَ بِئْسَ مَثْوَى الظّٰلِمِیْنَ۱۵۱
اسان جلدي انهن ماڻهن جي دلين ۾ رعب وجھنداسين جن ڪفر ڪيو اهو هن ڪري جو انهن الله سان اهڙي شيءِ کي شريڪ ڪيو جنهن تي الله ڪو دليل نه لاٿو آهي ۽ انهن جي جاءِ جهنم آهي. ۽ ظالمن جو ٽڪاڻو تمام بڇڙو آهي.
وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللّٰهُ وَعْدَهٗۤ اِذْ تَحُسُّوْنَهُمْ بِاِذْنِهٖ١ۚ حَتّٰۤى اِذَا فَشِلْتُمْ وَ تَنَازَعْتُمْ فِی الْاَمْرِ وَ عَصَیْتُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَاۤ اَرٰىكُمْ مَّا تُحِبُّوْنَ١ؕ مِنْكُمْ مَّنْ یُّرِیْدُ الدُّنْیَا وَ مِنْكُمْ مَّنْ یُّرِیْدُ الْاٰخِرَةَ١ۚ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِیَبْتَلِیَكُمْ١ۚ وَ لَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ١ؕ وَ اللّٰهُ ذُوْ فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِیْنَ۱۵۲
۽ بيشڪ الله اوهان کي پنهنجو وعدو سچو ڪري ڏيکاريو جڏهن اوهان ان جي حڪم سان انهن (ڪافرن) کي قتل پئي ڪيو، ايستائين جو جڏهن اوهان ڪمزوري ڏيکاري ۽ پاڻ ۾ (رسول الله ﷺ جي امر بابت) جهڳڙو ڪرڻ لڳا ۽ اوهان نافرماني ڪئي ان کان پوءِ جو اوهان کي اهو (مالِ غنيمت) ڏيکاريائين جيڪو اوهان چاهيو پيا. اوهان مان ڪو دنيا جو خواهشمند هيو ۽ اوهان مان ڪو آخرت جو خواهشمند هيو. پوءِ اوهان کي انهن کان (مغلوب بنائي) ڦيرايائين هن لاءِ جو اوهان کي آزمائي. ۽ بيشڪ (وري به الله) اوهان کي معاف ڪيو. ۽ الله مؤمنن مٿان فضل فرمائڻ وارو آهي.
اِذْ تُصْعِدُوْنَ وَ لَا تَلْوٗنَ عَلٰۤى اَحَدٍ وَّ الرَّسُوْلُ یَدْعُوْكُمْ فِیْۤ اُخْرٰىكُمْ فَاَثَابَكُمْ غَمًّۢا بِغَمٍّ لِّكَیْلَا تَحْزَنُوْا عَلٰى مَا فَاتَكُمْ وَ لَا مَاۤ اَصَابَكُمْ١ؕ وَ اللّٰهُ خَبِیْرٌۢ بِمَا تَعْمَلُوْنَ۱۵۳
جڏهن توهان ڊوڙندا پئي ويئو ۽ ڪنهن کي مُنهن ورائي نه ٿي ڏٺوَ ۽ رسول (ﷺ) اوهان کي پوئين (ثابت قدم بيٺل) جماعت ۾ سڏي رهيو هيو. پوءِ اوهان کي غم مٿان غم ڏنائين ته جيئن (سبق پرايو ته) ان تي ڏک نه ڪيو جا شيءِ هٿان هلي وئي ۽ نه ان تي جا (مصيبت) اوهان کي پهتي ۽ الله خبروار آهي اوهان جيڪي عمل ڪيو ٿا.
ثُمَّ اَنْزَلَ عَلَیْكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ الْغَمِّ اَمَنَةً نُّعَاسًا یَّغْشٰى طَآىِٕفَةً مِّنْكُمْ١ۙ وَ طَآىِٕفَةٌ قَدْ اَهَمَّتْهُمْ اَنْفُسُهُمْ یَظُنُّوْنَ بِاللّٰهِ غَیْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِیَّةِ١ؕ یَقُوْلُوْنَ هَلْ لَّنَا مِنَ الْاَمْرِ مِنْ شَیْءٍ١ؕ قُلْ اِنَّ الْاَمْرَ كُلَّهٗ لِلّٰهِ١ؕ یُخْفُوْنَ فِیْۤ اَنْفُسِهِمْ مَّا لَا یُبْدُوْنَ لَكَ١ؕ یَقُوْلُوْنَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْاَمْرِ شَیْءٌ مَّا قُتِلْنَا هٰهُنَا١ؕ قُلْ لَّوْ كُنْتُمْ فِیْ بُیُوْتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِیْنَ كُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقَتْلُ اِلٰى مَضَاجِعِهِمْ١ۚ وَ لِیَبْتَلِیَ اللّٰهُ مَا فِیْ صُدُوْرِكُمْ وَ لِیُمَحِّصَ مَا فِیْ قُلُوْبِكُمْ١ؕ وَ اللّٰهُ عَلِیْمٌۢ بِذَاتِ الصُّدُوْرِ۱۵۴
پوءِ غم بعد اوهان تي امن نازل ڪيائين (اها سڪون ڏياريندڙ) ڳهر (يعني هلڪي ننڊ) هئي، جا اوهان مان هڪ جماعت تي ڇانئجي وئي، ۽ هڪ جماعت (منافقن جي هئي) جن کي پنهنجي جانين جو فڪر لڳل هيو. جيڪي الله ۾ ناحق گمان ڪري رهيا هئا (جيڪي فقط) جاهليت جا گمان هئا. چوڻ لڳا: ”ڇا هن ڪم ۾ اسان جو ڪنهن شيءِ جو (وس اختيار) آهي“؟ (اي نبي!) تون چؤ ته: ”بيشڪ حڪم سڀ الله جي هٿ ۾ آهي“. اهي پنهنجي دلين ۾ اُهي ڳالهيون لڪائن ٿا جيڪي تو تي ظاهر نه ٿا ڪن. چون ٿا ته: ”هن ڪم ۾ اگر اسان جو ڪو اختيار هجي ها ته هتي هينئن قتل نه ٿيون ها“. چؤ ته: ”اگر اوهان پنهنجي گهرن ۾ به هجو ها ته جن جو مارجي وڃڻ لکجي چڪو آهي سي ضرور پنهنجي قتل گاهن ڏانهن نڪري اچن ها“. ۽ اهو هن لاءِ ته الله اوهان کي آزمائي جيڪي ڪجھ اوهان جي سينن ۾ آهي ۽ صاف ڪري جيڪي (وسوسا) اوهان جي دلين ۾ آهن. ۽ الله سينن جا راز ڄاڻندڙ آهي.
اِنَّ الَّذِیْنَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ یَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعٰنِ١ۙ اِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّیْطٰنُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوْا١ۚ وَ لَقَدْ عَفَا اللّٰهُ عَنْهُمْ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ حَلِیْمٌ۠۱۵۵
بيشڪ اوهان مان اُهي ماڻهو جيڪي ان ڏينهن ڀڳا جنهن ڏينهن ٻه فوجون مُنهن مقابل ٿيون انهن کي صرف شيطان ٿيڙيو انهن جي ڪن ڪردارن سبب. ۽ بيشڪ الله انهن کي معاف ڪيو. بيشڪ الله بخشڻهار بردبار آهي.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا لَا تَكُوْنُوْا كَالَّذِیْنَ كَفَرُوْا وَ قَالُوْا لِاِخْوَانِهِمْ اِذَا ضَرَبُوْا فِی الْاَرْضِ اَوْ كَانُوْا غُزًّى لَّوْ كَانُوْا عِنْدَنَا مَا مَاتُوْا وَ مَا قُتِلُوْا١ۚ لِیَجْعَلَ اللّٰهُ ذٰلِكَ حَسْرَةً فِیْ قُلُوْبِهِمْ١ؕ وَ اللّٰهُ یُحْیٖ وَ یُمِیْتُ١ؕ وَ اللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِیْرٌ۱۵۶
اي ايمان وارؤ! اوهان انهن ماڻهن وانگر نه بنجو جن ڪفر ڪيو ۽ پنهنجي انهن ڀائرن جيڪي جڏهن سفر ۾ هئا يا جهاد ۾ هئا (۽ اتي مري ويا ته انهن) بابت چيائون اگر اُهي اسان وٽ هجن ها ته نه مرن ها ۽ نه قتل ڪيا وڃن ها!تان جو الله انهن جي ان (گمان کي) انهن جي دلين ۾ حسرت جو سبب بنائي ٿو. ۽ (حقيقت ۾) الله ئي جياري ٿو ۽ ماري ٿو. ۽ الله جيڪي اوهان عمل ڪيو ٿا ڏسندڙ آهي.
وَ لَىِٕنْ قُتِلْتُمْ فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ اَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِّنَ اللّٰهِ وَ رَحْمَةٌ خَیْرٌ مِّمَّا یَجْمَعُوْنَ۱۵۷
۽ جيڪڏهن اوهان الله جي راھ ۾ قتل ڪيا وڃو يا مري وڃو ته الله جي پاران بخشش ۽ رحمت (جا اوهان جي حصي ۾ ايندي) اها ان (سڀ شين) کان بهتر آهي، جيڪي اهي گڏ ڪري رکن ٿا.
وَ لَىِٕنْ مُّتُّمْ اَوْ قُتِلْتُمْ لَاۡاِلَى اللّٰهِ تُحْشَرُوْنَ۱۵۸
۽ اگر اوهان مري وڃو يا قتل ڪيا وڃو ته ضرور الله ڏانهن گڏ ڪيا ويندئو.
فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ١ۚ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِیْظَ الْقَلْبِ لَا نْفَضُّوْا مِنْ حَوْلِكَ١۪ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شَاوِرْهُمْ فِی الْاَمْرِ١ۚ فَاِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِیْنَ۱۵۹
پوءِ (اي نبي!) الله جي پاران رحمت سبب تون انهن لاءِ نرم ٿي پئين، ۽ جي تون تُند مزاج ۽ سخت دل هجين ها ته تنهنجي آس پاس کان اُهي ٽڙپکڙ ٿي وڃن ها. پوءِ انهن کي معاف ڪر ۽ انهن لاءِ بخشش طلب ڪر ۽ ڪمن ۾ انهن سان مشورو ڪر، پوءِ جڏهن پختو ارادو ڪرين ته پوءِ الله تي ڀروسو رک. بيشڪ الله ڀروسي رکڻ وارن سان محبت رکي ٿو.
اِنْ یَّنْصُرْكُمُ اللّٰهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ١ۚ وَ اِنْ یَّخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِیْ یَنْصُرُكُمْ مِّنْۢ بَعْدِهٖ١ؕ وَ عَلَى اللّٰهِ فَلْیَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُوْنَ۱۶۰
اگر الله اوهان جي مدد ڪري ته ڪوبه اوهان تي غالب اچي نه سگهندو ۽ اگر اوهان کي بي سهارو ڇڏي ته ڪير آهي جو ان کان پوءِ اوهان جي مدد ڪري؟ ۽ مؤمنن کي جڳائي ته الله تي ڀروسو رکن.
وَ مَا كَانَ لِنَبِیٍّ اَنْ یَّغُلَّ١ؕ وَ مَنْ یَّغْلُلْ یَاْتِ بِمَا غَلَّ یَوْمَ الْقِیٰمَةِ١ۚ ثُمَّ تُوَفّٰى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَ هُمْ لَا یُظْلَمُوْنَ۱۶۱
۽ ڪنهن نبيءَ بابت اهو گمان به ممڪن نه آهي ته اهو ڪجھ لڪائيندو. ۽ جنهن به ڪجھ لڪايو ته قيامت واري ڏينهن آڻيندو جيڪي لڪايائين. پوءِ هر هڪ جيءَ کي ان جو پورو بدلو ڏنو ويندو جيڪي ڪمايائين ۽ انهن تي ظلم ڪونه ڪيو ويندو.
اَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللّٰهِ كَمَنْۢ بَآءَ بِسَخَطٍ مِّنَ اللّٰهِ وَ مَاْوٰىهُ جَهَنَّمُ١ؕ وَ بِئْسَ الْمَصِیْرُ۱۶۲
ڇا جيڪو ماڻهو الله جي رضا جو تابع ٿيو ان ماڻهو وانگر ٿي سگهي ٿو جنهن الله جو ڏمر پاڻ تي کنيو ۽ ان جي جاءِ جهنم آهي. ۽ اها بُري موٽڻ جي جاءِ آهي.
هُمْ دَرَجٰتٌ عِنْدَ اللّٰهِ١ؕ وَ اللّٰهُ بَصِیْرٌۢ بِمَا یَعْمَلُوْنَ۱۶۳
اُهي الله وٽ درجي بدرجي آهن. ۽ الله ڏسندڙ آهي جيڪي عمل ڪن ٿا.
لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَى الْمُؤْمِنِیْنَ اِذْ بَعَثَ فِیْهِمْ رَسُوْلًا مِّنْ اَنْفُسِهِمْ یَتْلُوْا عَلَیْهِمْ اٰیٰتِهٖ وَ یُزَكِّیْهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْكِتٰبَ وَ الْحِكْمَةَ١ۚ وَ اِنْ كَانُوْا مِنْ قَبْلُ لَفِیْ ضَلٰلٍ مُّبِیْنٍ۱۶۴
البته تحقيق الله مؤمنن مٿان احسان ڪيو آهي جڏهن انهن ۾ انهن مان ئي هڪ رسول موڪليائين جيڪو انهن تي ان جون آيتون تلاوت ڪري ٿو ۽ انهن کي پاڪ ڪري ٿو ۽ انهن کي ڪتاب ۽ حڪمت سيکاري ٿو ۽ توڙي جو ان کان اڳ اُهي پڌري گمراهي ۾ هيا.
اَوَ لَمَّاۤ اَصَابَتْكُمْ مُّصِیْبَةٌ قَدْ اَصَبْتُمْ مِّثْلَیْهَا١ۙ قُلْتُمْ اَنّٰى هٰذَا١ؕ قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اَنْفُسِكُمْ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَیْءٍ قَدِیْرٌ۱۶۵
ڇا جڏهن اوهان کي (احد جنگ ۾) مصيبت پهتي ته چئو ٿا ته هي (مصيبت) ڪٿان آئي؟ (حالانڪه) بيشڪ اوهان ان کان ٻيڻي (بدر ۾ دشمنن کي) پهچائي چڪا آهيو. (اي نبي) چؤ ته اُها اوهان جي پنهنجي آندل آهي. بيشڪ الله هر شيءِ تي سگھ رکڻ وارو آهي.
وَ مَاۤ اَصَابَكُمْ یَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعٰنِ فَبِاِذْنِ اللّٰهِ وَ لِیَعْلَمَ الْمُؤْمِنِیْنَۙ۱۶۶
۽ اوهان کي جا تڪليف ان ڏينهن پهتي جنهن ڏينهن ٻه لشڪر منهن مقابل ٿيا هئا ته اُها الله جي حڪم سان هئي ته جيئن مؤمنن جي سڃاڻپ ڪرائي.
وَ لِیَعْلَمَ الَّذِیْنَ نَافَقُوْا١ۖۚ وَ قِیْلَ لَهُمْ تَعَالَوْا قَاتِلُوْا فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ اَوِ ادْفَعُوْا١ؕ قَالُوْا لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لَّا اتَّبَعْنٰكُمْ١ؕ هُمْ لِلْكُفْرِ یَوْمَىِٕذٍ اَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْاِیْمَانِ١ۚ یَقُوْلُوْنَ بِاَفْوَاهِهِمْ مَّا لَیْسَ فِیْ قُلُوْبِهِمْ١ؕ وَ اللّٰهُ اَعْلَمُ بِمَا یَكْتُمُوْنَۚ۱۶۷
۽ جيئن انهن ماڻهن جي به سڃاڻپ ڪرائي جن منافقت ڪئي، ۽ جڏهن انهن کي چيو ويو ته: ”اچو! الله جي راھ ۾ جنگ ڪيو يا (دشمن جي حملي جو) دفاع ڪيو“. ته چيائون: ”جي اسان کي جنگ ٿيڻ جي خبر هجي ها ته اوهان جو ساٿ ڏيون ها“. اُهي ان ڏينهن ايمان کان ڪفر جي وڌيڪ ويجهو هئا. پنهنجي واتن سان اُهي ڳالهيون چون ٿا جيڪي سندن دلين ۾ نه آهن. ۽ الله زور ڄاڻندڙ آهي جيڪي (دلين ۾) لڪائن ٿا.
اَلَّذِیْنَ قَالُوْا لِاِخْوَانِهِمْ وَ قَعَدُوْا لَوْ اَطَاعُوْنَا مَا قُتِلُوْا١ؕ قُلْ فَادْرَءُوْا عَنْ اَنْفُسِكُمُ الْمَوْتَ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِیْنَ۱۶۸
اُهي ماڻهو جي خود ته (گهرن ۾) ويهي رهيا ۽ پنهنجي ڀائرن بابت چيائون ته جي اسان جو چيو مڃن ها ته نه ماريا وڃن ها! چؤ ته اوهان پاڻ کان موت (ته) ٽاري ڏيکاريو جي اوهان سچا آهيو.
وَ لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِیْنَ قُتِلُوْا فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ اَمْوَاتًا١ؕ بَلْ اَحْیَآءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُوْنَۙ۱۶۹
۽ جيڪي ماڻهو الله جي راھ ۾ قتل ڪيا ويا انهن کي مُئل گمان به نه ڪجو. بلڪه اهي جيئرا آهن پنهنجي پالڻهار وٽ انهن کي رزق ڏنو وڃي ٿو.
فَرِحِیْنَ بِمَاۤ اٰتٰىهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهٖ١ۙ وَ یَسْتَبْشِرُوْنَ بِالَّذِیْنَ لَمْ یَلْحَقُوْا بِهِمْ مِّنْ خَلْفِهِمْ١ۙ اَلَّا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لَا هُمْ یَحْزَنُوْنَۘ۱۷۰
اهي خوش آهن ان (نعمتن) تي جيڪي الله انهن کي پنهنجي فضل سان ڏنيون آهن، ۽ اهي خوشيون ڪن ٿا انهن ماڻهن بابت جيڪي انهن جي پوين مان آهن اڃا ساڻن نه مليا آهن، هن ڳالھ تي ته انهن تي نه ڪو خوف آهي ۽ نه اُهي ڏکارا ٿيندا.
یَسْتَبْشِرُوْنَ بِنِعْمَةٍ مِّنَ اللّٰهِ وَ فَضْلٍ١ۙ وَّ اَنَّ اللّٰهَ لَا یُضِیْعُ اَجْرَ الْمُؤْمِنِیْنَ٤ۚۛ۠۱۷۱
۽ خوشيون ملهائن ٿا الله پاران نعمت ۽ فضل جي ملڻ تي ۽ (ان ڳالھ معلوم ٿيڻ تي ته) بيشڪ الله ايمان وارن جو اجر ضايع ڪونه ٿو ڪري.
اَلَّذِیْنَ اسْتَجَابُوْا لِلّٰهِ وَ الرَّسُوْلِ مِنْۢ بَعْدِ مَاۤ اَصَابَهُمُ الْقَرْحُ١ۛؕ لِلَّذِیْنَ اَحْسَنُوْا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا اَجْرٌ عَظِیْمٌۚ۱۷۲
جن ماڻهن زخم پهچڻ کان پوءِ به الله ۽ ان جي رسول جي سڏ کي قبول ڪيو انهن مان اُهي ماڻهو جن چڱائي ڪئي ۽ پرهيزگاري اختيار ڪئي، تن لاءِ زبردست اجر آهي.
اَلَّذِیْنَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ اِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوْا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ اِیْمَانًا١ۖۗ وَّ قَالُوْا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَكِیْلُ۱۷۳
جن کي ماڻهن چيو ته: ”(دشمن فوج جا ماڻهو) اوهان جي مقابلي لاءِ گڏ ٿي چڪا آهن سو انهن کان ڊڄو“. ته (ان ڳالھ) انهن جي ايمان کي اڃا وڌائي ڇڏيو ۽ چيائون ته اسان لاءِ الله ڪافي آهي ۽ اهو ڀلو ڪارساز آهي.
فَانْقَلَبُوْا بِنِعْمَةٍ مِّنَ اللّٰهِ وَ فَضْلٍ لَّمْ یَمْسَسْهُمْ سُوْٓءٌ١ۙ وَّ اتَّبَعُوْا رِضْوَانَ اللّٰهِ١ؕ وَ اللّٰهُ ذُوْ فَضْلٍ عَظِیْمٍ۱۷۴
پوءِ (آخرڪار) اهي الله جي پاران نعمت ۽ فضل سان موٽيا، انهن کي ڪا برائي ڪانه پهتي ۽ الله جي رضا جي تابعداري ڪيائون. ۽ الله زبردست فضل فرمائڻ وارو آهي.
اِنَّمَا ذٰلِكُمُ الشَّیْطٰنُ یُخَوِّفُ اَوْلِیَآءَهٗ١۪ فَلَا تَخَافُوْهُمْ وَ خَافُوْنِ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِیْنَ۱۷۵
بيشڪ اهو (غلط خبرون ڦهلائڻ وارو) صرف شيطان ئي آهي جيڪو پنهنجي دوستن کان ڊيڄاري ٿو. سو اوهان انهن کان نه ڊڄو ۽ مون کان ئي ڊڄو جيڪڏهن اوهان (سچا) مؤمن آهيو.
وَ لَا یَحْزُنْكَ الَّذِیْنَ یُسَارِعُوْنَ فِی الْكُفْرِ١ۚ اِنَّهُمْ لَنْ یَّضُرُّوا اللّٰهَ شَیْـًٔا١ؕ یُرِیْدُ اللّٰهُ اَلَّا یَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِی الْاٰخِرَةِ١ۚ وَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِیْمٌ۱۷۶
۽ (اي نبي!) تو کي ڏکارو نه ڪن اُهي ماڻهو جيڪي ڪفر ۾ تڪڙ ڪن ٿا. بيشڪ اُهي الله (جي دين) کي ڪنهن چيز جو نقصان هرگز نه پهچائي نه سگھندا. الله چاهي ٿو ته آخرت (جي نعمتن) ۾ انهن جو ڪو حصو نه رکي ۽ انهن لاءِ تمام وڏو عذاب آهي.
اِنَّ الَّذِیْنَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْاِیْمَانِ لَنْ یَّضُرُّوا اللّٰهَ شَیْـًٔا١ۚ وَ لَهُمْ عَذَابٌ اَلِیْمٌ۱۷۷
بيشڪ اُهي ماڻهو جن ايمان جي بدلي ڪفر خريد ڪيو اُهي الله کي هرگز ڪنهن چيز جو نقصان ڪونه پهچائيندا ۽ انهن لاءِ دردناڪ عذاب آهي.
وَ لَا یَحْسَبَنَّ الَّذِیْنَ كَفَرُوْۤا اَنَّمَا نُمْلِیْ لَهُمْ خَیْرٌ لِّاَنْفُسِهِمْ١ؕ اِنَّمَا نُمْلِیْ لَهُمْ لِیَزْدَادُوْۤا اِثْمًا١ۚ وَ لَهُمْ عَذَابٌ مُّهِیْنٌ۱۷۸
۽ ڪافر اهو گمان هرگز نه ڪن ته اسان انهن کي جا مهلت ڏئي رهيا آهيون سا انهن جي لاءِ ڪا ڀلي آهي.اسان ته مهلت صرف ان لاءِ ٿا ڏيون ته جيئن گناھ گهڻا ڪن ۽ انهن لاءِ خواري وارو عذاب آهي.
مَا كَانَ اللّٰهُ لِیَذَرَ الْمُؤْمِنِیْنَ عَلٰى مَاۤ اَنْتُمْ عَلَیْهِ حَتّٰى یَمِیْزَ الْخَبِیْثَ مِنَ الطَّیِّبِ١ؕ وَ مَا كَانَ اللّٰهُ لِیُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَیْبِ وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ یَجْتَبِیْ مِنْ رُّسُلِهٖ مَنْ یَّشَآءُ١۪ فَاٰمِنُوْا بِاللّٰهِ وَ رُسُلِهٖ١ۚ وَ اِنْ تُؤْمِنُوْا وَ تَتَّقُوْا فَلَكُمْ اَجْرٌ عَظِیْمٌ۱۷۹
الله مؤمنن کي ان حال تي هرگز ڪونه ڇڏيندو جنهن تي اوهان آهيو جيستائين ناپاڪ کي پاڪ کان جدا نه ڪري. ۽ الله جو اهو شان نه آهي جو اوهان (مان ڄڻي وڻي) کي غيب جو علم ڏئِي ڇڏي ۽ پر الله پنهنجي رسولن مان جنهن کي چاهي (علمِ غيب جي عطا لاءِ) چونڊيندو آهي. پوءِ الله ۽ ان جي رسولن تي ايمان آڻيو ۽ جيڪڏهن اوهان ايمان آڻيندا ۽ پرهيزگاري ڪندا ته اوهان لاءِ زبردست اجر آهي.
وَ لَا یَحْسَبَنَّ الَّذِیْنَ یَبْخَلُوْنَ بِمَاۤ اٰتٰىهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهٖ هُوَ خَیْرًا لَّهُمْ١ؕ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَّهُمْ١ؕ سَیُطَوَّقُوْنَ مَا بَخِلُوْا بِهٖ یَوْمَ الْقِیٰمَةِ١ؕ وَ لِلّٰهِ مِیْرَاثُ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ١ؕ وَ اللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِیْرٌ۠۱۸۰
۽ اُهي ماڻهو جيڪي الله جي ڏنل فضل (مال ۽ دولت) ۾ بخل ڪن ٿا اُهي هرگز اهو گمان نه ڪن ته اهو بخل ڪو انهن لاءِ ڀلو آهي! بلڪه اهو انهن لاءِ بُرو آهي. جلد قيامت واري ڏينهن اهو بخل وارو مال انهن جي ڳچيءَ جو ڳٽ بنايو ويندو. ۽ آسمانن ۽ زمين جي ميراث الله جي آهي. ۽ الله اوهان جي عملن کان باخبر آهي.
لَقَدْ سَمِعَ اللّٰهُ قَوْلَ الَّذِیْنَ قَالُوْۤا اِنَّ اللّٰهَ فَقِیْرٌ وَّ نَحْنُ اَغْنِیَآءُ١ۘ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوْا وَ قَتْلَهُمُ الْاَنْۢبِیَآءَ بِغَیْرِ حَقٍّ١ۙ وَّ نَقُوْلُ ذُوْقُوْا عَذَابَ الْحَرِیْقِ۱۸۱
البته تحقيق الله انهن ماڻهن جي ڳالھ ٻڌي جن چيو ته: ”الله محتاج آهي ۽ اسان شاهوڪار آهيون“. سگھوئي اسان لکنداسين جيڪي ڪجھ چيائون. ۽ انهن جو نبين کي ناحق قتل ڪرڻ به (لکي رکنداسين) ۽ (ائين) چونداسين ته: ”ساڙيندڙ (باھ جو) عذاب چکو“.
ذٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ اَیْدِیْكُمْ وَ اَنَّ اللّٰهَ لَیْسَ بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِیْدِۚ۱۸۲
هي انهن عملن جو بدلو آهي جيڪي اوهان جا هٿ اڳتي موڪلي چڪا آهن ۽ بيشڪ الله ٻانهن تي ظلم ڪرڻ وارو نه آهي.
اَلَّذِیْنَ قَالُوْۤا اِنَّ اللّٰهَ عَهِدَ اِلَیْنَاۤ اَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُوْلٍ حَتّٰى یَاْتِیَنَا بِقُرْبَانٍ تَاْكُلُهُ النَّارُ١ؕ قُلْ قَدْ جَآءَكُمْ رُسُلٌ مِّنْ قَبْلِیْ بِالْبَیِّنٰتِ وَ بِالَّذِیْ قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوْهُمْ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِیْنَ۱۸۳
جن ماڻهن چيو ته: ”الله اسان سان معاهدو ڪيو آهي ته ڪنهن به رسول تي تيستائين ايمان نه آڻيون جيستائين اسان تي اهڙي قرباني آڻي جنهن کي باھ کائي وڃي“. چؤ: ”بيشڪ اوهان وٽ مون کان اڳ به رسول چِٽا دليل کڻي آيا هئا ۽ اُها شيءِ به (کڻي آيا) جيڪا توهان چئو ٿا پوءِ اوهان انهن (نبين) کي قتل ڇو ڪيو؟ جيڪڏهن اوهان سچا آهيو“.
فَاِنْ كَذَّبُوْكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِّنْ قَبْلِكَ جَآءُوْ بِالْبَیِّنٰتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْكِتٰبِ الْمُنِیْرِ۱۸۴
پوءِ اگر اهي توکي ڪوڙو چون ٿا ته بيشڪ توکان اڳين رسولن کي به ڪوڙو چيو ويو هيو جيڪي چِٽا دليل ۽ صحيفا ۽ روشن ڪتاب کڻي آيا هئا.
كُلُّ نَفْسٍ ذَآىِٕقَةُ الْمَوْتِ١ؕ وَ اِنَّمَا تُوَفَّوْنَ اُجُوْرَكُمْ یَوْمَ الْقِیٰمَةِ١ؕ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَ اُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ١ؕ وَ مَا الْحَیٰوةُ الدُّنْیَاۤ اِلَّا مَتَاعُ الْغُرُوْرِ۱۸۵
هر ساھ واري کي موت چکڻو آهي. ۽ بيشڪ قيامت واري ڏينهن اوهان کي پورا اجورا ڏنا ويندا. پوءِ جيڪو باھ کان بچائي جنت ۾ داخل ڪيو ويو ته اهو بلاشڪ ڪامياب ٿي ويو. ۽ دنيا جي زندگي ٻيو ڪجھ به ناهي سواءِ دوکي جي سامان جي.
لَتُبْلَوُنَّ فِیْۤ اَمْوَالِكُمْ وَ اَنْفُسِكُمْ١۫ وَ لَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِیْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ مِنَ الَّذِیْنَ اَشْرَكُوْۤا اَذًى كَثِیْرًا١ؕ وَ اِنْ تَصْبِرُوْا وَ تَتَّقُوْا فَاِنَّ ذٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْاُمُوْرِ۱۸۶
(اي مؤمنو!) ضرور اوهان جي آزمائش ڪئي ويندي اوهان جي مالن ۽ اوهان جي جانين ۾. ۽ ضرور توهان ٻڌندؤ گھڻيون ايذائيندڙ ڳالهيون (يعني طعنا مهڻا) انهن ماڻهن کان جن کي اوهان کان اڳ ڪتاب ڏنو ويو هيو ۽ انهن ماڻهن کان جن شرڪ ڪيو. ۽ جي اوهان صبر ۽ پرهيزگاري ڪندا رهو ته اهو وڏي همت جي ڪمن مان آهي.
وَ اِذْ اَخَذَ اللّٰهُ مِیْثَاقَ الَّذِیْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ لَتُبَیِّنُنَّهٗ لِلنَّاسِ وَ لَا تَكْتُمُوْنَهٗ١٘ فَنَبَذُوْهُ وَرَآءَ ظُهُوْرِهِمْ وَ اشْتَرَوْا بِهٖ ثَمَنًا قَلِیْلًا١ؕ فَبِئْسَ مَا یَشْتَرُوْنَ۱۸۷
۽ ياد ڪر جڏهن الله پڪو عهد ورتو هيو انهن کان جن کي ڪتاب ڏنو ويو ته توهان ضرور ماڻهن کي چِٽو پڌرو ٻڌائيندؤ ۽ ان کي نه لڪائيندؤ. پوءِ انهن ان (عهد) کي پُٺِين پويان اڇلايو ۽ ان جي عيوض ٿورڙو مُلھ ورتائون. پوءِ ڪهڙي نه بڇڙي خريداري آهي.
لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِیْنَ یَفْرَحُوْنَ بِمَاۤ اَتَوْا وَّ یُحِبُّوْنَ اَنْ یُّحْمَدُوْا بِمَا لَمْ یَفْعَلُوْا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِّنَ الْعَذَابِ١ۚ وَ لَهُمْ عَذَابٌ اَلِیْمٌ۱۸۸
اوهان انهن ماڻهن کي سٺو نه سمجھو جيڪي پنهنجي ڪرتوتن تي خوش ٿين ٿا ۽ چاهن ٿا ته انهن جي نه ڪيل ڪمن تي به سندن ساراھ ڪئي وڃي انهن کي هرگز عذاب کان محفوظ نه سمجھو. ۽ انهن لاءِ دردناڪ عذاب آهي.
وَ لِلّٰهِ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ١ؕ وَ اللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَیْءٍ قَدِیْرٌ۠۱۸۹
۽ آسمانن ۽ زمين جي بادشاهي الله لاءِ ئي آهي. ۽ الله هر شيءِ تي سگھ رکڻ وارو آهي.
اِنَّ فِیْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ وَ اخْتِلَافِ الَّیْلِ وَ النَّهَارِ لَاٰیٰتٍ لِّاُولِی الْاَلْبَابِۚۙ۱۹۰
بيشڪ آسمانن ۽ زمين جي پيدائش ۾ ۽ رات ۽ ڏينهن جي مَٽِجَڻَ ۾ عقل وارن لاءِ نشانيون آهن.
الَّذِیْنَ یَذْكُرُوْنَ اللّٰهَ قِیٰمًا وَّ قُعُوْدًا وَّ عَلٰى جُنُوْبِهِمْ وَ یَتَفَكَّرُوْنَ فِیْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ١ۚ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هٰذَا بَاطِلًا١ۚ سُبْحٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ۱۹۱
اِهي اُهي آهن جيڪي بيٺي ۽ ويٺي ۽ پاسن ڀر الله جو ذڪر ڪن ٿا ۽ آسمانن ۽ زمين جي تخليق ۾ فڪر ڪن ٿا (چون ٿا ته) ”اي اسان جا پالڻهار تو هي سڀ ڪجھ بي حڪمت نه بنايو آهي. تنهنجي ذات کي پاڪائي آهي پوءِ اسان کي جهنم جي عذاب کان بچاءِ.
رَبَّنَاۤ اِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ اَخْزَیْتَهٗ١ؕ وَ مَا لِلظّٰلِمِیْنَ مِنْ اَنْصَارٍ۱۹۲
اي اسان جا پالڻهار! بيشڪ تو جنهن کي جهنم ۾ داخل ڪيو ته بلاشڪ تو ان کي خوار ڪيو. ۽ ظالمن جو ڪو مددگار ناهي.
رَبَّنَاۤ اِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِیًا یُّنَادِیْ لِلْاِیْمَانِ اَنْ اٰمِنُوْا بِرَبِّكُمْ فَاٰمَنَّا١ۖۗ رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوْبَنَا وَ كَفِّرْ عَنَّا سَیِّاٰتِنَا وَ تَوَفَّنَا مَعَ الْاَبْرَارِۚ۱۹۳
اي اسان جا مالڪ! بيشڪ اسان هڪ سَڏِيندڙَ کان ٻُڌو جنهن ايمان لاءِ سڏ ڏنو ته پنهنجي پالڻهار تي ايمان آڻيو پوءِ اسان به ايمان آندو. اي اسان جا پالڻهار! پوءِ اسان لاءِ اسان جا گناھ بخش ڪر ۽ اسان جون ميرايون ميٽ ۽ اسان کي نيڪ ماڻهن جي سنگت ۾ موت عطا ڪر.
رَبَّنَا وَ اٰتِنَا مَا وَعَدْتَّنَا عَلٰى رُسُلِكَ وَ لَا تُخْزِنَا یَوْمَ الْقِیٰمَةِ١ؕ اِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِیْعَادَ۱۹۴
اي اسان جا مالڪ! اسان کي اُهو ڏي جنهن جو تو پنهنجي رسولن جي معرفت اسان سان وعدو ڪيو آهي ۽ قيامت واري ڏينهن اسان کي خوار نه ڪجانءِ. بيشڪ تون وعدي خلافي ڪونه ڪندو آهين“.
فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ اَنِّیْ لَاۤ اُضِیْعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِّنْكُمْ مِّنْ ذَكَرٍ اَوْ اُنْثٰى١ۚ بَعْضُكُمْ مِّنْۢ بَعْضٍ١ۚ فَالَّذِیْنَ هَاجَرُوْا وَ اُخْرِجُوْا مِنْ دِیَارِهِمْ وَ اُوْذُوْا فِیْ سَبِیْلِیْ وَ قٰتَلُوْا وَ قُتِلُوْا لَاُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَیِّاٰتِهِمْ وَ لَاُدْخِلَنَّهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِیْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ١ۚ ثَوَابًا مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ١ؕ وَ اللّٰهُ عِنْدَهٗ حُسْنُ الثَّوَابِ۱۹۵
پوءِ سندن پالڻهار انهن جي التجا اگهائي (۽ فرمايائين ته) ”پڪ سان آءُ اوهان مان ڪنهن محنت ڪرڻ واري جي محنت نه وڃائيندو آهيان، مرد هجي يا عورت. اوهان هڪ ٻئي مان آهيو. پوءِ اُهي ماڻهو جن هجرت ڪئي ۽ پنهنجي گهرن مان ڪڍيا ويا ۽ منهنجي راھ ۾ ايذايا ويا ۽ جنگ ڪيائون ۽ قتل ڪيا ويا ته آءٌ ضرور انهن جون مدايون ميٽي ڇڏيندس ۽ ضرور انهن کي اهڙن باغن ۾ داخل ڪندس جن جي هيٺان کان نهرون وهن ٿيون. اِهو ثواب الله وٽان آهي. ۽ الله وٽ ئي سهڻو ثواب آهي.
لَا یَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِیْنَ كَفَرُوْا فِی الْبِلَادِؕ۱۹۶
(اي مخاطب!) ڪافرن جو (دنيا جي) شهرن ۾ (عياشي سان) اچڻ وڃڻ تو کي دوکي ۾ نه وجهي.
مَتَاعٌ قَلِیْلٌ١۫ ثُمَّ مَاْوٰىهُمْ جَهَنَّمُ١ؕ وَ بِئْسَ الْمِهَادُ۱۹۷
اهو ٿورڙو سامانِ (عيش) آهي پوءِ انهن جو ٽڪاڻو جهنم آهي. ۽ نهايت بُري جاءِ آهي.
لٰكِنِ الَّذِیْنَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنّٰتٌ تَجْرِیْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِیْنَ فِیْهَا نُزُلًا مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ١ؕ وَ مَا عِنْدَ اللّٰهِ خَیْرٌ لِّلْاَبْرَارِ۱۹۸
پر اُهي ماڻهو جيڪي پنهنجي پالڻهار کان ڊنا انهن لاءِ باغ آهن جن جي هيـٺان کان نهرون وهن ٿيون اُهي انهن ۾ هميشه رهندڙ هوندا اها الله پاران مهماني آهي. ۽ جيڪي الله وٽ آهي سو نيڪوڪارن لاءِ زور ڀلو آهي.
وَ اِنَّ مِنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ لَمَنْ یُّؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ مَاۤ اُنْزِلَ اِلَیْكُمْ وَ مَاۤ اُنْزِلَ اِلَیْهِمْ خٰشِعِیْنَ لِلّٰهِ١ۙ لَا یَشْتَرُوْنَ بِاٰیٰتِ اللّٰهِ ثَمَنًا قَلِیْلًا١ؕ اُولٰٓىِٕكَ لَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ سَرِیْعُ الْحِسَابِ۱۹۹
۽ بيشڪ ڪتاب وارن مان ڪي اهڙا آهن جيڪي الله تي ايمان آڻن ٿا ۽ جيڪو (قرآن) اوهان ڏانهن نازل ڪيو ويو آهي ۽ جيڪو انهن طرف نازل ڪيو ويو هيو (ان تي ايمان رکن ٿا) اهي الله جي حضور نوڙت ڪندڙ آهن. اهي الله جون آيتون ٿورڙي مُلھ ۾ ڪونه وڪڻندا آهن. اُهي ئي آهن جن جو اجر سندن پالڻهار وٽ آهي. بيشڪ الله حساب ۾ جلدي ڪرڻ وارو آهي.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوا اصْبِرُوْا وَ صَابِرُوْا وَ رَابِطُوْا١۫ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ۠۲۰۰
اي ايمان وارؤ! صبر ڪيو ۽ ثابت قدم رهو ۽ جهاد لاءِ تيار رهو ۽ الله کان ڊڄندا رهو ته توهان ڪاميابي ماڻيو.
یٰۤاَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوْا رَبَّكُمُ الَّذِیْ خَلَقَكُمْ مِّنْ نَّفْسٍ وَّاحِدَةٍ وَّ خَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَ بَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِیْرًا وَّ نِسَآءً١ۚ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ الَّذِیْ تَسَآءَلُوْنَ بِهٖ وَ الْاَرْحَامَ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَلَیْكُمْ رَقِیْبًا۱
اي انسانو! پنهنجي پالڻهار کان ڊڄو جنهن اوهان کي هڪ جان مان پيدا ڪيو ۽ ان مان ان جو جوڙ خلقيائين ۽ انهن (ٻنهين) مان گهڻائي مرد ۽ عورتون (جهان ۾) پکيڙيائين، ۽ ڊڄو ان الله کان جنهن جي نالي تي هڪ ٻئي کان (حق) گُهرندا آهيو ۽ مائٽيون (ڇنڻ کان بچو.) بيشڪ الله اوهان مٿان نگهبان آهي.
وَ اٰتُوا الْیَتٰمٰۤى اَمْوَالَهُمْ وَ لَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِیْثَ بِالطَّیِّبِ١۪ وَ لَا تَاْكُلُوْۤا اَمْوَالَهُمْ اِلٰۤى اَمْوَالِكُمْ١ؕ اِنَّهٗ كَانَ حُوْبًا كَبِیْرًا۲
۽ يتيمن کي سندن مال واپس ڏيو ۽ (پنهنجي) خراب مال کي (يتيم) جي سُٺي مال سان نه مَٽايو ۽ انهن جو مال پنهنجي مال سان ملائي نه کائو. بلاشڪ اهو وڏو گناھ آهي.
وَ اِنْ خِفْتُمْ اَلَّا تُقْسِطُوْا فِی الْیَتٰمٰى فَانْكِحُوْا مَا طَابَ لَكُمْ مِّنَ النِّسَآءِ مَثْنٰى وَ ثُلٰثَ وَ رُبٰعَ١ۚ فَاِنْ خِفْتُمْ اَلَّا تَعْدِلُوْا فَوَاحِدَةً اَوْ مَا مَلَكَتْ اَیْمَانُكُمْ١ؕ ذٰلِكَ اَدْنٰۤى اَلَّا تَعُوْلُوْاؕ۳
۽ جيڪڏهن اوهان ڊڄو ٿا ته يتيم ڇوڪريُن جي باري ۾ انصاف ڪري نه سگهندؤ ته پوءِ انهن عورتن سان نڪاح ڪيو جيڪي توهان لاءِ مَن پسند حلال هجن ٻه ٻه ۽ ٽي ٽي ۽ چار چار. پر جي ڊڄو ٿا ته (گهڻين زالن ۾) عدل ڪري نه سگهندؤ ته پوءِ صرف هڪ (ئي ڪافي آهي) يا اُهي ڪنيزون جيڪي (قانونِ شرع مطابق) اوهان جي ملڪيت ۾ آيون. اهو هن لاءِ جو توهان نا انصافي نه ڪيو.
وَ اٰتُوا النِّسَآءَ صَدُقٰتِهِنَّ نِحْلَةً١ؕ فَاِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَیْءٍ مِّنْهُ نَفْسًا فَكُلُوْهُ هَنِیْٓـًٔا مَّرِیْٓـًٔا۴
۽ زالن کي انهن جا مهر خوشيءَ سان ڏيو. پوءِ اگر اُهي پنهنجي مهر مان ڪجھ حصو خوش دلي سان اوهان کي ڇڏن ته ان کي خوشگوار مزي سان کائو.
وَ لَا تُؤْتُوا السُّفَهَآءَ اَمْوَالَكُمُ الَّتِیْ جَعَلَ اللّٰهُ لَكُمْ قِیٰمًا وَّ ارْزُقُوْهُمْ فِیْهَا وَ اكْسُوْهُمْ وَ قُوْلُوْا لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوْفًا۵
۽ پنهنجا مال بي وقوفن جي حوالي نه ڪيو جن (مالن) کي الله اوهان جي گذران کي قائم رکڻ جو ذريعو بنايو آهي ۽ انهن کي ان مان کارايو ۽ انهن کي پهرايو ۽ انهن سان ڀلائي جي ڳالھ ڪندا ڪيو.
وَ ابْتَلُوا الْیَتٰمٰى حَتّٰۤى اِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ١ۚ فَاِنْ اٰنَسْتُمْ مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوْۤا اِلَیْهِمْ اَمْوَالَهُمْ١ۚ وَ لَا تَاْكُلُوْهَاۤ اِسْرَافًا وَّ بِدَارًا اَنْ یَّكْبَرُوْا١ؕ وَ مَنْ كَانَ غَنِیًّا فَلْیَسْتَعْفِفْ١ۚ وَ مَنْ كَانَ فَقِیْرًا فَلْیَاْكُلْ بِالْمَعْرُوْفِ١ؕ فَاِذَا دَفَعْتُمْ اِلَیْهِمْ اَمْوَالَهُمْ فَاَشْهِدُوْا عَلَیْهِمْ١ؕ وَ كَفٰى بِاللّٰهِ حَسِیْبًا۶
۽ يتيمن جي آزمائش ڪندا رهو جيستائين اُهي نڪاح (جي عمر) کي پهچن، پوءِ جي انهن ۾ هوشياري ڏسو ته انهن جا مال انهن جي حوالي ڪيو ۽ ان کي فضول خرچي سان نه کائو ۽ هن تڪڙ ۾ ته متان وڏا ٿي وڃن (۽ حق طلب ڪن) ۽ جيڪو (پرورش ڪندڙ) آسودو هجي ته اهو (يتيم جي مال کان) بلڪل بچيل رهي. ۽ جيڪو خود محتاج هجي ته ان کي مناسب حد تائين کائڻ گهرجي. پوءِ جڏهن انهن جا مال انهن کي واپس ڪيو ته انهن تي شاهد بنايو ۽ حساب وٺڻ وارو الله ئي ڪافي آهي.
لِلرِّجَالِ نَصِیْبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدٰنِ وَ الْاَقْرَبُوْنَ١۪ وَ لِلنِّسَآءِ نَصِیْبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدٰنِ وَ الْاَقْرَبُوْنَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ اَوْ كَثُرَ١ؕ نَصِیْبًا مَّفْرُوْضًا۷
مردن جي لاءِ حصو آهي ان مان جيڪو ماءُ پيءُ ۽ ويجها مائٽ ڇڏي ويا ۽ عورتن لاءِ به حصو آهي ان مان جيڪو ماءُ پيءُ ۽ ويجها مائٽ ڇڏي ويا ان (ورثي جي مال) مان جو ٿورو آهي يا گهڻو. حصا (الله پاران) مقرر ٿيل آهن.
وَ اِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ اُولُوا الْقُرْبٰى وَ الْیَتٰمٰى وَ الْمَسٰكِیْنُ فَارْزُقُوْهُمْ مِّنْهُ وَ قُوْلُوْا لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوْفًا۸
۽ جي ورهائڻ وقت (غير وارث) رشتيدار ۽ يتيمَ ۽ مسڪينَ به حاضر ٿين ته ان مان ڪجھ انهن کي به ڏيو ۽ انهن سان سٺي طرح گفتگو ڪريو.
وَ لْیَخْشَ الَّذِیْنَ لَوْ تَرَكُوْا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعٰفًا خَافُوْا عَلَیْهِمْ١۪ فَلْیَتَّقُوا اللّٰهَ وَ لْیَقُوْلُوْا قَوْلًا سَدِیْدًا۹
۽ انهن کي (جيڪي يتيمن جا سنڀالدار ٿين ٿا) ڊڄڻ گهرجي اگر اُهي پنهنجي پويان ڪمزور اولاد ڇڏن ها ته (مرڻ مهل) انهن ٻارڙن جي حال تي ڪيترو نه فڪرمند هجن ها! پوءِ انهن کي گھرجي ته الله کان ڊڄن ۽ کپي ته سڌي ڳالھ چون.
اِنَّ الَّذِیْنَ یَاْكُلُوْنَ اَمْوَالَ الْیَتٰمٰى ظُلْمًا اِنَّمَا یَاْكُلُوْنَ فِیْ بُطُوْنِهِمْ نَارًا١ؕ وَ سَیَصْلَوْنَ سَعِیْرًا۠۱۰
بيشڪ اهي ماڻهو جيڪي ظلم سان يتيمن جو مال کائن ٿا اُهي پنهنجي پيٽن ۾ صرف (جهنم جي) باھ کائن ٿا. ۽ سگھوئي ڀڙڪندڙ باھ ۾ پهچندا.
یُوْصِیْكُمُ اللّٰهُ فِیْۤ اَوْلَادِكُمْ١ۗ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَیَیْنِ١ۚ فَاِنْ كُنَّ نِسَآءً فَوْقَ اثْنَتَیْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ١ۚ وَ اِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ١ؕ وَ لِاَبَوَیْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ اِنْ كَانَ لَهٗ وَلَدٌ١ۚ فَاِنْ لَّمْ یَكُنْ لَّهٗ وَلَدٌ وَّ وَرِثَهٗۤ اَبَوٰهُ فَلِاُمِّهِ الثُّلُثُ١ۚ فَاِنْ كَانَ لَهٗۤ اِخْوَةٌ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ مِنْۢ بَعْدِ وَصِیَّةٍ یُّوْصِیْ بِهَاۤ اَوْ دَیْنٍ١ؕ اٰبَآؤُكُمْ وَ اَبْنَآؤُكُمْ لَا تَدْرُوْنَ اَیُّهُمْ اَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا١ؕ فَرِیْضَةً مِّنَ اللّٰهِ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَلِیْمًا حَكِیْمًا۱۱
الله اوهان کي اوهان جي اولاد جي باري ۾ حڪم ٿو ڏئي ته:مرد (يعني پٽ) لاءِ ٻن عورتن (يعني ٻن نياڻين) جي برابر حصو آهي. پوءِ جيڪڏهن (وارث) رڳي ڇوڪريون آهن (ٻه يا) ٻن کان مٿي ته انهن جي لاءِ ڇڏيل ملڪيت جون ٻه ٽهايون آهن. ۽ جي هڪ نياڻي آهي ته ان لاءِ اڌ آهي ۽ (فوتيءَ جي) ماءُ ۽ پيءُ مان هرهڪ کي سندس ميراث جو ڇهون حصو آهي جيڪڏهن کيس اولاد آهي. پر جيڪڏهن ان (فوتيءَ) کي اولاد نه آهي ۽ ماءُ پيءُ کي وارث ڇڏيائين ته سندس ماءُ لاءِ ٽيون حصو آهي. (باقي سڀ پيءُ جو آهي) پوءِ جيڪڏهن کيس ڀائر ڀينر آهن ته سندس ماءُ لاءِ ڇهون حصو آهي بعد ان وصيت جي جيڪا ڪري ويو يا قرض (جي ادائگي جي). توهان جا پيئر ۽ توهان جا پُٽ توهان نه ٿا ڄاڻو ته فائدو پهچائڻ ۾ انهن مان ڪهڙو اوهان جي وڌيڪ ويجهڙو آهي. (هي ورهاڱو) الله جي پاران فرض ڪيل آهي. بيشڪ الله ڄاڻندڙ وڏي حڪمت وارو آهي.
وَ لَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ اَزْوَاجُكُمْ اِنْ لَّمْ یَكُنْ لَّهُنَّ وَلَدٌ١ۚ فَاِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْۢ بَعْدِ وَصِیَّةٍ یُّوْصِیْنَ بِهَاۤ اَوْ دَیْنٍ١ؕ وَ لَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ اِنْ لَّمْ یَكُنْ لَّكُمْ وَلَدٌ١ۚ فَاِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِّنْۢ بَعْدِ وَصِیَّةٍ تُوْصُوْنَ بِهَاۤ اَوْ دَیْنٍ١ؕ وَ اِنْ كَانَ رَجُلٌ یُّوْرَثُ كَلٰلَةً اَوِ امْرَاَةٌ وَّ لَهٗۤ اَخٌ اَوْ اُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ١ۚ فَاِنْ كَانُوْۤا اَكْثَرَ مِنْ ذٰلِكَ فَهُمْ شُرَكَآءُ فِی الثُّلُثِ مِنْۢ بَعْدِ وَصِیَّةٍ یُّوْصٰى بِهَاۤ اَوْ دَیْنٍ١ۙ غَیْرَ مُضَآرٍّ١ۚ وَصِیَّةً مِّنَ اللّٰهِ١ؕ وَ اللّٰهُ عَلِیْمٌ حَلِیْمٌؕ۱۲
۽ اوهان جي لاءِ (ان مال جو) اڌ آهي جيڪو توهان جي زالن ڇڏيو بشرطيڪه انهن کي اولاد نه هجي. پوءِ جيڪڏهن کين اولاد آهي ته پوءِ اوهان لاءِ انهن جي ڇڏيل مال جي چوٿائي آهي. هي (ورهاست) ان وصيت جي ادائگي بعد آهي جيڪا وصيت ڪيائون يا قرض (ادائگي) جي. ۽ انهن زالن جي لاءِ چوٿائي آهي جيڪو مال اوهان ڇڏيو بشرطيڪه اوهان کي اولاد نه هجي، پوءِ جيڪڏهن اوهان کي اولاد آهي ته پوءِ انهن لاءِ اٺوڳ (اٺين پتي) آهي ان مال مان جيڪو اوهان ڇڏيو ان وصيت جي ادائگي بعد جيڪا وصيت اوهان ڪئي يا قرض (ادائگي جي). ۽ جيڪڏهن ڪنهن اهڙي مرد يا عورت جو ورثو آهي جيڪو ڪلاله آهي (يعني جنهن کي نه ماءُ پيءُ آهي نه اولاد) ۽ ان کي (مائتو) ڀاءُ يا ڀيڻ آهي ته انهن مان هر هڪ لاءِ ڇهون حصو آهي. پوءِ جي اُهي (ڀاءُ ڀيڻ) هڪ کان وڌيڪ آهن ته سمورا ٽهائي ۾ شريڪ آهن. (هي ورهاست) ان وصيت بعد ڪبي جا (وارثن کي) نقصان پهچائڻ بغير ڪئي وئي هئي يا قرض جي ادائگي بعد، هي الله جي پاران حڪم آهي. ۽ الله ڄاڻندڙ بردبار آهي.
تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ١ؕ وَ مَنْ یُّطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُوْلَهٗ یُدْخِلْهُ جَنّٰتٍ تَجْرِیْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِیْنَ فِیْهَا١ؕ وَ ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِیْمُ۱۳
اهي الله جون حدون آهن. ۽ جيڪو ماڻهو الله ۽ ان جي رسول جي فرمانبرداري ڪندو ته (الله) ان کي باغن ۾ داخل ڪندو جن جي هيٺان کان نهرون وهندڙ آهن ان ۾ هميشه رهندا ۽ اها زبردست ڪاميابي آهي.
وَ مَنْ یَّعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُوْلَهٗ وَ یَتَعَدَّ حُدُوْدَهٗ یُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِیْهَا١۪ وَ لَهٗ عَذَابٌ مُّهِیْنٌ۠۱۴
۽ جيڪو الله ۽ ان جي رسول جي بي فرماني ڪندو ۽ ان جون حدون اورانگهيندو ته ان کي جهنم ۾ داخل ڪندو جنهن ۾ اهو هميشه هوندو ۽ ان لاءِ خواري وارو عذاب آهي.
وَ الّٰتِیْ یَاْتِیْنَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِّسَآىِٕكُمْ فَاسْتَشْهِدُوْا عَلَیْهِنَّ اَرْبَعَةً مِّنْكُمْ١ۚ فَاِنْ شَهِدُوْا فَاَمْسِكُوْهُنَّ فِی الْبُیُوْتِ حَتّٰى یَتَوَفّٰهُنَّ الْمَوْتُ اَوْ یَجْعَلَ اللّٰهُ لَهُنَّ سَبِیْلًا۱۵
۽ اوهان جي عورتن مان جيڪي بدڪاري ڪري ويهن ته انهن تي پنهنجن ماڻهن مان چئن مردن جي شاهدي وٺو. پوءِ جي (چار ماڻهو) شاهدي ڏين ته انهن عورتن کي گهرن ۾ بند رکو ايستائين جو انهن کي موت ماري يا الله انهن جي لاءِ ڪو رستو پيدا ڪري.
وَ الَّذٰنِ یَاْتِیٰنِهَا مِنْكُمْ فَاٰذُوْهُمَا١ۚ فَاِنْ تَابَا وَ اَصْلَحَا فَاَعْرِضُوْا عَنْهُمَا١ؕ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ تَوَّابًا رَّحِیْمًا۱۶
۽ اوهان مان جيڪي بدڪاري ڪن ته پوءِ انهن ٻنهين کي سزا ڏيو. پوءِ جي توبه ڪن ۽ پنهنجو اصلاح ڪن ته انهن (کي سزا ڏيڻ) کان ڪنارو ڪيو. بيشڪ الله وڏو توبه قبول ڪندڙ ٻاجهارو آهي.
اِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللّٰهِ لِلَّذِیْنَ یَعْمَلُوْنَ السُّوْٓءَ بِجَهَالَةٍ ثُمَّ یَتُوْبُوْنَ مِنْ قَرِیْبٍ فَاُولٰٓىِٕكَ یَتُوْبُ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ١ؕ وَ كَانَ اللّٰهُ عَلِیْمًا حَكِیْمًا۱۷
الله (جي ذمهءِ ڪرم) تي صرف انهن ماڻهن جي توبه قبول ڪرڻ آهي جيڪي ناداني ۾ گناھ ڪري ويهن ٿا پوءِ جلدي توبه ڪن ٿا پوءِ اُهي ئي آهن جو الله انهن جي توبه قبول ڪري ٿو. ۽ الله ڄاڻندڙ حڪمت وارو آهي.
وَ لَیْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِیْنَ یَعْمَلُوْنَ السَّیِّاٰتِ١ۚ حَتّٰۤى اِذَا حَضَرَ اَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ اِنِّیْ تُبْتُ الْـٰٔنَ وَ لَا الَّذِیْنَ یَمُوْتُوْنَ وَ هُمْ كُفَّارٌ١ؕ اُولٰٓىِٕكَ اَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا اَلِیْمًا۱۸
۽ اهڙن ماڻهن جي توبه (جي قبوليت) ناهي جيڪي گناھ ڪندا رهن ٿا، تانجو جڏهن انهن مان ڪنهن وٽ موت اچِي پهچي ٿو (ان وقت) چوي ته ”آءُ هاڻي توبه ٿو ڪيان“. نه ئي اهڙن ماڻهن جي لاءِ (توبه) آهي جي ڪفر جي حالت ۾ مرن. انهن لاءِ اسان دردناڪ عذاب تيار ڪري رکيو آهي.
یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا لَا یَحِلُّ لَكُمْ اَنْ تَرِثُوا النِّسَآءَ كَرْهًا١ؕ وَ لَا تَعْضُلُوْهُنَّ لِتَذْهَبُوْا بِبَعْضِ مَاۤ اٰتَیْتُمُوْهُنَّ اِلَّاۤ اَنْ یَّاْتِیْنَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَیِّنَةٍ١ۚ وَ عَاشِرُوْهُنَّ بِالْمَعْرُوْفِ١ۚ فَاِنْ كَرِهْتُمُوْهُنَّ فَعَسٰۤى اَنْ تَكْرَهُوْا شَیْـًٔا وَّ یَجْعَلَ اللّٰهُ فِیْهِ خَیْرًا كَثِیْرًا۱۹
اي ايمان وارؤ! اوهان لاءِ اهو حلال نه آهي جو اوهان زبردستي عورتن جا وارث بنجي وڃو. ۽ نه اهو حلال آهي جو انهن تي سختي ڪيو هن لاءِ ته انهن کي ڏنل مهر مان ڪجھ واپس وٺو سواءِ ان صورت جي جو اهي کُليل بي حيائي جو ڪم ڪري ويهن، ۽ انهن سان سهڻي سلوڪ سان زندگي گذاريو. پوءِ جيڪڏهن اوهان انهن کي ناپسند ڪيو ٿا ته ممڪن آهي جو اوهان ڪنهن شيءِ کي ناپسند ڪيو ۽ الله ان ۾ گهڻي ڀلائي رکي هجي.
وَ اِنْ اَرَدْتُّمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَّكَانَ زَوْجٍ١ۙ وَّ اٰتَیْتُمْ اِحْدٰىهُنَّ قِنْطَارًا فَلَا تَاْخُذُوْا مِنْهُ شَیْـًٔا١ؕ اَتَاْخُذُوْنَهٗ بُهْتَانًا وَّ اِثْمًا مُّبِیْنًا۲۰
۽ جيڪڏهن اوهان هڪ زال جي بدلي ٻي زال آڻڻ چاهيو ۽ اوهان انهن مان هڪڙي کي مال جا ڍير ڏئي چڪا آهيو ته ان مان ڪابه شيءِ واپس نه وٺو. ڇا توهان ناحق الزام ۽ پڌري گناھ جي ذريعي اهو مال (واپس) وٺڻ چاهيو ٿا؟
وَ كَیْفَ تَاْخُذُوْنَهٗ وَ قَدْ اَفْضٰى بَعْضُكُمْ اِلٰى بَعْضٍ وَّ اَخَذْنَ مِنْكُمْ مِّیْثَاقًا غَلِیْظًا۲۱
۽ اهو (مال) ڪيئن ٿا واپس وٺو! جڏهن ته اوهان هڪ ٻئي مان لطف اندوز ٿي چڪا آهيو ۽ اُهي اوهان کان پڪو عهد به وٺي چڪيون آهن.
وَ لَا تَنْكِحُوْا مَا نَكَحَ اٰبَآؤُكُمْ مِّنَ النِّسَآءِ اِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ١ؕ اِنَّهٗ كَانَ فَاحِشَةً وَّ مَقْتًا١ؕ وَ سَآءَ سَبِیْلًا۠۲۲
۽ انهن عورتن سان نڪاح نه ڪيو جن سان اوهان جا پيئر نڪاح ڪري چڪا آهن سواءِ ان جي جو (هن حڪم کان) اڳ گذري چڪو. بلاشڪ اها وڏي بي حيائي ۽ غضب (جو باعث) ۽ بُري واٽ آهي.
حُرِّمَتْ عَلَیْكُمْ اُمَّهٰتُكُمْ وَ بَنٰتُكُمْ وَ اَخَوٰتُكُمْ وَ عَمّٰتُكُمْ وَ خٰلٰتُكُمْ وَ بَنٰتُ الْاَخِ وَ بَنٰتُ الْاُخْتِ وَ اُمَّهٰتُكُمُ الّٰتِیْۤ اَرْضَعْنَكُمْ وَ اَخَوٰتُكُمْ مِّنَ الرَّضَاعَةِ وَ اُمَّهٰتُ نِسَآىِٕكُمْ وَ رَبَآىِٕبُكُمُ الّٰتِیْ فِیْ حُجُوْرِكُمْ مِّنْ نِّسَآىِٕكُمُ الّٰتِیْ دَخَلْتُمْ بِهِنَّ١٘ فَاِنْ لَّمْ تَكُوْنُوْا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْكُمْ١٘ وَ حَلَآىِٕلُ اَبْنَآىِٕكُمُ الَّذِیْنَ مِنْ اَصْلَابِكُمْ١ۙ وَ اَنْ تَجْمَعُوْا بَیْنَ الْاُخْتَیْنِ اِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ غَفُوْرًا رَّحِیْمًاۙ۲۳
توهان تي حرام ڪيون ويون آهن اوهان جون مائرون ۽ اوهان جون نياڻيون ۽ اوهان جون ڀينرون ۽ اوهان جون پڦيون ۽ اوهان جون ماسيون ۽ ڀائٽيون ۽ ڀاڻجون ۽ اوهان کي ٿڃ پياريندڙ مائرون ۽ اوهان جون ٿڃ شريڪ ڀينرون ۽ اوهان جي زالن جون مائرون (سَسُون) ۽ اوهان جي گود ۾ پلجندڙ اُهي نياڻيون جيڪي اوهان جي انهن زالن (جي پيٽان) آهن جن سان توهان صحبت ڪري چڪا آهيو. پر جيڪڏهن اوهان انهن سان صحبت نه ڪئي آهي ته (انهن جي نياڻين سان نڪاح ڪرڻ ۾) ڪو حرج نه آهي ۽ اوهان جي انهن پٽن جون زالون جيڪي اوهان جي پُٺين مان آهن (يعني نُهون) ۽ (هي به حرام آهي) جو ٻن ڀينرن کي (هڪ مرد جي نڪاح ۾) گڏ ڪيو. سواءِ ان جي جيڪو اڳ گذري چڪو. بيشڪ الله بخشڻهار، ٻاجھارو آهي.