قرآن پاڪ عربي متن، سنڌي ترجمو، اردو ترجمو ۽ تلاوت سان
Juz 8 starts at Surah Al-An'am ayah 111 and ends at Surah 7 ayah 87. Read this part of the Quran with Arabic text, Sindhi translation, and audio Tilawat from the local database.
وَ لَوْ اَنَّنَا نَزَّلْنَاۤ اِلَیْهِمُ الْمَلٰٓىِٕكَةَ وَ كَلَّمَهُمُ الْمَوْتٰى وَ حَشَرْنَا عَلَیْهِمْ كُلَّ شَیْءٍ قُبُلًا مَّا كَانُوْا لِیُؤْمِنُوْۤا اِلَّاۤ اَنْ یَّشَآءَ اللّٰهُ وَ لٰكِنَّ اَكْثَرَهُمْ یَجْهَلُوْنَ۱۱۱
۽ جيڪڏهن اسان انهن ڏانهن ملائڪ به لاهيون ها ۽ انهن سان مُردا به ڪلام ڪن ها ۽ اسان انهن وٽ هر شيءِ انهن جي سامهون اٿاريون ها ته به اُهي ايمان نه آڻن ها سواءِ ان جي جو الله چاهي ۽ پر انهن مان گهڻا جهالت ڪن ٿا.
وَ كَذٰلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیٰطِیْنَ الْاِنْسِ وَ الْجِنِّ یُوْحِیْ بَعْضُهُمْ اِلٰى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوْرًا١ؕ وَ لَوْ شَآءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوْهُ فَذَرْهُمْ وَ مَا یَفْتَرُوْنَ۱۱۲
۽ اهڙي طرح اسان شيطان انسانن ۽ شيطان جِنن کي هر نبيءَ جو دشمن بنايو جيڪي هڪ ٻئي کي دوکي ڏيڻ لاءِ چمڪيليُن ڳالهين سان وسوسو وجهندا رهيا. ۽ جيڪڏهن تنهنجو پالڻهار چاهي ها ته ائين ڪو نه ڪن ها. پوءِ انهن کي ۽ جيڪو اهي بهتان ٻڌن ٿا تن کي ڇڏي ڏي.
وَ لِتَصْغٰۤى اِلَیْهِ اَفْـِٕدَةُ الَّذِیْنَ لَا یُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ وَ لِیَرْضَوْهُ وَ لِیَقْتَرِفُوْا مَا هُمْ مُّقْتَرِفُوْنَ۱۱۳
۽ (اها مُهلت) هن لاءِ ته انهن ماڻهن جون دليون جيڪي آخرت تي ايمان نه ٿا رکن ان (دوکي) ڏانهن مائل ٿين ۽ ان تي راضي ٿي وڃن ۽ هن لاءِ به ته اُهي (گناھ) ڪمائيندا رهن جيڪي ڪمائي رهيا آهن.
اَفَغَیْرَ اللّٰهِ اَبْتَغِیْ حَكَمًا وَّ هُوَ الَّذِیْۤ اَنْزَلَ اِلَیْكُمُ الْكِتٰبَ مُفَصَّلًا١ؕ وَ الَّذِیْنَ اٰتَیْنٰهُمُ الْكِتٰبَ یَعْلَمُوْنَ اَنَّهٗ مُنَزَّلٌ مِّنْ رَّبِّكَ بِالْحَقِّ فَلَا تَكُوْنَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِیْنَ۱۱۴
(چؤ ته) ڇا آءٌ الله کان سواءِ ڪنهن ٻئي کي فيصلو ڪندڙ تلاش ڪيان؟ حالانڪه اُهو (الله) ئي آهي جنهن توهان ڏانهن کولي بيان ڪيل ڪتاب لاٿو آهي. ۽ جَن کي اسان ڪتاب ڏنو آهي اُهي ڄاڻن ٿا ته اُهو تنهنجي پالڻهار وٽان حق سان لاٿل آهي پوءِ تون هرگز شڪ ڪرڻ وارن مان نه ٿيءُ.
وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَّ عَدْلًا١ؕ لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمٰتِهٖ١ۚ وَ هُوَ السَّمِیْعُ الْعَلِیْمُ۱۱۵
۽ تنهنجي پالڻهار جو قول سچائي ۽ انصاف جي لحاظ سان پورو آهي. ان جي لفظن کي ڪو مَٽائڻ وارو نه آهي ۽ اهو ٻڌندڙ ڄاڻندڙ آهي.
وَ اِنْ تُطِعْ اَكْثَرَ مَنْ فِی الْاَرْضِ یُضِلُّوْكَ عَنْ سَبِیْلِ اللّٰهِ١ؕ اِنْ یَّتَّبِعُوْنَ اِلَّا الظَّنَّ وَ اِنْ هُمْ اِلَّا یَخْرُصُوْنَ۱۱۶
پوءِ اگر تون زمين وارن مان گهڻن جو چيو مڃيندين ته تو کي الله جي راھ کان هٽائي ڇڏيندا. اُهي رُڳو وهم (۽ گمان) جي پيروي ڪن ٿا ۽ رڳو اٽڪل بازي ڪن ٿا.
اِنَّ رَبَّكَ هُوَ اَعْلَمُ مَنْ یَّضِلُّ عَنْ سَبِیْلِهٖ١ۚ وَ هُوَ اَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِیْنَ۱۱۷
بيشڪ تنهنجو پالڻهارئي ان کي بهتر ڄاڻي ٿو جيڪو (سنئين) واٽ کان هٽيو ۽ اهو ئي هدايت وارن کي چڱي طرح ڄاڻي ٿو.
فَكُلُوْا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللّٰهِ عَلَیْهِ اِنْ كُنْتُمْ بِاٰیٰتِهٖ مُؤْمِنِیْنَ۱۱۸
پوءِ توهان ان (ذبيحي) مان کائو جنهن تي الله جو نالو ورتو ويو آهي جي اوهان ان جي آيتن تي ايمان رکڻ وارا آهيو.
وَ مَا لَكُمْ اَلَّا تَاْكُلُوْا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللّٰهِ عَلَیْهِ وَ قَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَّا حَرَّمَ عَلَیْكُمْ اِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ اِلَیْهِ١ؕ وَ اِنَّ كَثِیْرًا لَّیُضِلُّوْنَ بِاَهْوَآىِٕهِمْ بِغَیْرِ عِلْمٍ١ؕ اِنَّ رَبَّكَ هُوَ اَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِیْنَ۱۱۹
۽ اوهان کي ڇا ٿيو آهي؟ جو ان (شيءِ) مان نه ٿا کائو! جنهن تي الله جو نالو ورتو ويو آهي. حالانڪه ان توهان لاءِ انهن شين کي تفصيل سان بيان ڪيو آهي جيڪي اوهان تي حرام ڪيائين سواءِ ان جي جو توهان (سر بچائڻ لاءِ) ان ڏانهن مجبور ٿي پئو. ۽ بيشڪ گهڻا ماڻهو بنا علم جي پنهنجي خواهشن سان (ٻين کي) گمراھ ڪن ٿا. بيشڪ تنهنجو پالڻهار حدون ٽپي وڃڻ وارن کي چڱي طرح ڄاڻي ٿو.
وَ ذَرُوْا ظَاهِرَ الْاِثْمِ وَ بَاطِنَهٗ١ؕ اِنَّ الَّذِیْنَ یَكْسِبُوْنَ الْاِثْمَ سَیُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوْا یَقْتَرِفُوْنَ۱۲۰
۽ ڇڏي ڏيو پڌرا ۽ ڳجها گناھ. بيشڪ اُهي ماڻهو جيڪي گناھ ڪمائن ٿا جلد انهن کي سزا ڏني ويندي ان سبب جيڪي اُهي ڪمائيندا هئا.
وَ لَا تَاْكُلُوْا مِمَّا لَمْ یُذْكَرِ اسْمُ اللّٰهِ عَلَیْهِ وَ اِنَّهٗ لَفِسْقٌ١ؕ وَ اِنَّ الشَّیٰطِیْنَ لَیُوْحُوْنَ اِلٰۤى اَوْلِیٰٓـِٕهِمْ لِیُجَادِلُوْكُمْ١ۚ وَ اِنْ اَطَعْتُمُوْهُمْ اِنَّكُمْ لَمُشْرِكُوْنَ۠۱۲۱
۽ توهان ان (ذبيحي) مان نه کائو جنهن تي (ذبح مهل) الله جو نالو نه ورتو ويو آهي ۽ بيشڪ اهو گناھ آهي. ۽ بلاشڪ شيطانَ پنهنجي دوستن کي وسوسو وجهن ٿا ته توهان سان جهڳڙو ڪن ۽ اگر اوهان انهن جو چيو مڃيو ته بيشڪ توهان مشرڪ ٿي پوندئو.
اَوَ مَنْ كَانَ مَیْتًا فَاَحْیَیْنٰهُ وَ جَعَلْنَا لَهٗ نُوْرًا یَّمْشِیْ بِهٖ فِی النَّاسِ كَمَنْ مَّثَلُهٗ فِی الظُّلُمٰتِ لَیْسَ بِخَارِجٍ مِّنْهَا١ؕ كَذٰلِكَ زُیِّنَ لِلْكٰفِرِیْنَ مَا كَانُوْا یَعْمَلُوْنَ۱۲۲
ڇا جيڪو مرده هيو پوءِ اسان ان کي جياريو اسان ان لاءِ روشني ڪئي جنهن سان ماڻهن ۾ هلي ٿو ان ماڻهو وانگر ٿي سگهي ٿو؟ جيڪو (گمراهي جي) اونداهين ۾ آهي ان مان نڪرڻ وارو ناهي. اهڙي طرح ڪافرن لاءِ سينگاريا ويا آهن جيڪي اهي عمل ڪن ٿا.
وَ كَذٰلِكَ جَعَلْنَا فِیْ كُلِّ قَرْیَةٍ اَكٰبِرَ مُجْرِمِیْهَا لِیَمْكُرُوْا فِیْهَا١ؕ وَ مَا یَمْكُرُوْنَ اِلَّا بِاَنْفُسِهِمْ وَ مَا یَشْعُرُوْنَ۱۲۳
۽ اهڙي طرح اسان هر ڳوٺ ۾ اتان جي ڏوهارين کي وڏيرو بنايوسين تان جو ان (ڳوٺ) ۾ مڪاريون ڪن. ۽ (حقيقت ۾) پنهنجي جانين کان سواءِ ڪنهن ٻئي سان مڪاري نه ٿا ڪن ۽ اُهي (پنهنجي انجام جو) شعور نه ٿا رکن.
وَ اِذَا جَآءَتْهُمْ اٰیَةٌ قَالُوْا لَنْ نُّؤْمِنَ حَتّٰى نُؤْتٰى مِثْلَ مَاۤ اُوْتِیَ رُسُلُ اللّٰهِ١ؔۘؕ اَللّٰهُ اَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسَالَتَهٗ١ؕ سَیُصِیْبُ الَّذِیْنَ اَجْرَمُوْا صَغَارٌ عِنْدَ اللّٰهِ وَ عَذَابٌ شَدِیْدٌۢ بِمَا كَانُوْا یَمْكُرُوْنَ۱۲۴
۽ جڏهن انهن وٽ ڪا نشاني اچي ٿي ته چون ٿا: ”اسان تيستائين ايمان نه آڻينداسين جيستائين خود اسان کي به اهڙي (نشاني) ڏني وڃي جهڙي الله جي رسولن کي ڏني وئي آهي“. الله چڱي طرح ڄاڻي ٿو ته پنهنجي پيغمبري ڪٿي رکي. جن ڏوھ ڪيا جلد انهن کي الله وٽ ذلت ملندي ۽ سخت عذاب (به ملندو)، ان ڪري جو اُهي مڪاري ڪندا هئا.
فَمَنْ یُّرِدِ اللّٰهُ اَنْ یَّهْدِیَهٗ یَشْرَحْ صَدْرَهٗ لِلْاِسْلَامِ١ۚ وَ مَنْ یُّرِدْ اَنْ یُّضِلَّهٗ یَجْعَلْ صَدْرَهٗ ضَیِّقًا حَرَجًا كَاَنَّمَا یَصَّعَّدُ فِی السَّمَآءِ١ؕ كَذٰلِكَ یَجْعَلُ اللّٰهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِیْنَ لَا یُؤْمِنُوْنَ۱۲۵
پوءِ الله جنهن کي هدايت عطا ڪرڻ جو ارادو ڪندو آهي ته ان جي سيني کي اسلام لاءِ کولي ڇڏيندو آهي ۽ جنهن کي گمراھ ڪرڻ جو ارادو ڪندو آهي ته ان جي سيني کي سخت سوڙهو گهُٽيل ڪندو آهي، ڄڻڪ اهو مشڪل سان آسمان تي چڙهي رهيو آهي. اهڙي طرح الله انهن ماڻهن تي ذلت وجهي ٿو جيڪي ايمان نه ٿا آڻن.
وَ هٰذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِیْمًا١ؕ قَدْ فَصَّلْنَا الْاٰیٰتِ لِقَوْمٍ یَّذَّكَّرُوْنَ۱۲۶
۽ هي تنهنجي رب جو سڌو رستو آهي. بيشڪ اسان نصيحت پرائڻ وارن لاءِ پنهنجون آيتون کولي کولي بيان ڪيون آهن.
لَهُمْ دَارُ السَّلٰمِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ هُوَ وَلِیُّهُمْ بِمَا كَانُوْا یَعْمَلُوْنَ۱۲۷
انهن لاءِ سندن پالڻهار وٽ سلامتي جو گهر آهي ۽ اهو سندن دوست آهي ان ڪري جو (نيڪ) عمل ڪندا هئا.
وَ یَوْمَ یَحْشُرُهُمْ جَمِیْعًا١ۚ یٰمَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِّنَ الْاِنْسِ١ۚ وَ قَالَ اَوْلِیٰٓؤُهُمْ مِّنَ الْاِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَّ بَلَغْنَاۤ اَجَلَنَا الَّذِیْۤ اَجَّلْتَ لَنَا١ؕ قَالَ النَّارُ مَثْوٰىكُمْ خٰلِدِیْنَ فِیْهَاۤ اِلَّا مَا شَآءَ اللّٰهُ١ؕ اِنَّ رَبَّكَ حَكِیْمٌ عَلِیْمٌ۱۲۸
۽ جنهن ڏينهن (الله) انهن سڀني کي گڏ ڪندو. (فرمائيندو): ”اي جِنن (شيطانن) جي جماعت! بيشڪ اوهان انسانن مان گهڻن کي (گمراھ) ڪيو“ ۽ انسانن مان انهن جا دوست چوندا: ”اي اسان جا مالڪ اسان مان هڪڙن ٻين کان (ناجائز) فائدو ورتو ۽ (گناهن ۾) پنهنجي مقرر وقت کي پهتاسين جيڪو تو اسان لاءِ مقرر ڪيو هيو“. الله فرمائيندو: ”اوهان جو ٽڪاڻو جهنم آهي. هميشه ان ۾ رهندؤ سواءِ ان جي جيڪي الله چاهي. بيشڪ تنهنجو پالڻهار حڪمت وارو علم وارو آهي“.
وَ كَذٰلِكَ نُوَلِّیْ بَعْضَ الظّٰلِمِیْنَ بَعْضًۢا بِمَا كَانُوْا یَكْسِبُوْنَ۠۱۲۹
۽ اهڙي طرح اسان هڪڙن ظالمن تي ٻيا ظالم مسلط ڪيون ٿا انهن (برن) عملن سبب جيڪي ڪندا رهن ٿا.
یٰمَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْاِنْسِ اَلَمْ یَاْتِكُمْ رُسُلٌ مِّنْكُمْ یَقُصُّوْنَ عَلَیْكُمْ اٰیٰتِیْ وَ یُنْذِرُوْنَكُمْ لِقَآءَ یَوْمِكُمْ هٰذَا١ؕ قَالُوْا شَهِدْنَا عَلٰۤى اَنْفُسِنَا وَ غَرَّتْهُمُ الْحَیٰوةُ الدُّنْیَا وَ شَهِدُوْا عَلٰۤى اَنْفُسِهِمْ اَنَّهُمْ كَانُوْا كٰفِرِیْنَ۱۳۰
(الله پڇندو): ”اي جنن ۽ انسانن جي جماعت! ڇا توهان وٽ خود توهان مان اهڙا رسول نه آيا هئا؟ جيڪي توهان تي منهنجون آيتون پڙهندا هئا ۽ توهان کي هن ڏينهن جي حاضري کان ڊيڄاريندا هئا“. چوندا: ”اسان پنهنجي پاڻ تي شاهدي ڏني“ ۽ (اڄ) انهن کي دنيا جي زندگي دوکو ڏنو ۽ (ان ڏينهن) پنهنجو پاڻ تي شاهدي ڏيندا ته بلاشڪ اُهي ڪافر هئا.
ذٰلِكَ اَنْ لَّمْ یَكُنْ رَّبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرٰى بِظُلْمٍ وَّ اَهْلُهَا غٰفِلُوْنَ۱۳۱
اهو هن ڪري جو تنهنجو پالڻهار ڳوٺن کي ظلم سان برباد ڪرڻ وارو نه آهي ان حال ۾ جو ڳوٺن وارا (حق کان) بي خبر هجن.
وَ لِكُلٍّ دَرَجٰتٌ مِّمَّا عَمِلُوْا١ؕ وَ مَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا یَعْمَلُوْنَ۱۳۲
۽ هر هڪ لاءِ درجا ان جي عمل جي لحاظ کان آهن ۽ تنهنجو پالڻهار انهن ڪمن کان بي خبر نه آهي جيڪي اهي ڪن ٿا.
وَ رَبُّكَ الْغَنِیُّ ذُو الرَّحْمَةِ١ؕ اِنْ یَّشَاْ یُذْهِبْكُمْ وَ یَسْتَخْلِفْ مِنْۢ بَعْدِكُمْ مَّا یَشَآءُ كَمَاۤ اَنْشَاَكُمْ مِّنْ ذُرِّیَّةِ قَوْمٍ اٰخَرِیْنَؕ۱۳۳
۽ تنهنجو پالڻهار بي نياز (۽) رحمت وارو آهي. اگر چاهي ته توهان کي ختم ڪري ڇڏي ۽ اوهان کان پوءِ جنهن کي چاهي اوهان جو جانشين بنائي. جيئن ان اوهان کي ٻي قوم جي نسل مان پيدا ڪيو آهي.
اِنَّ مَا تُوْعَدُوْنَ لَاٰتٍ١ۙ وَّ مَاۤ اَنْتُمْ بِمُعْجِزِیْنَ۱۳۴
بيشڪ جنهن (قيامت) جو توهان سان وعدو ڪيو وڃي ٿو سا اچڻ واري آهي ۽ اوهان (الله کي) عاجز ڪرڻ وارا نه آهيو.
قُلْ یٰقَوْمِ اعْمَلُوْا عَلٰى مَكَانَتِكُمْ اِنِّیْ عَامِلٌ١ۚ فَسَوْفَ تَعْلَمُوْنَ١ۙ مَنْ تَكُوْنُ لَهٗ عَاقِبَةُ الدَّارِ١ؕ اِنَّهٗ لَا یُفْلِحُ الظّٰلِمُوْنَ۱۳۵
چؤ ته: ”اي منهنجي قوم! اوهان پنهنجي جاءِ تي عمل ڪندا رهو بيشڪ آءٌ به عمل ڪندڙ آهيان. پوءِ سگھوئي ڄاڻندئو ته آخرت جو گهر (جنت) ڪنهن جي لاءِ آهي؟ بيشڪ ظالم ماڻهو ڪاميابي نه ماڻيندا“.
وَ جَعَلُوْا لِلّٰهِ مِمَّا ذَرَاَ مِنَ الْحَرْثِ وَ الْاَنْعَامِ نَصِیْبًا فَقَالُوْا هٰذَا لِلّٰهِ بِزَعْمِهِمْ وَ هٰذَا لِشُرَكَآىِٕنَا١ۚ فَمَا كَانَ لِشُرَكَآىِٕهِمْ فَلَا یَصِلُ اِلَى اللّٰهِ١ۚ وَ مَا كَانَ لِلّٰهِ فَهُوَ یَصِلُ اِلٰى شُرَكَآىِٕهِمْ١ؕ سَآءَ مَا یَحْكُمُوْنَ۱۳۶
۽ جيڪا پوک ۽ چوپايا جانور خود الله پيدا ڪيا آهن انهن مان هڪ حصو الله لاءِ مقرر ڪن ٿا پوءِ پنهنجي گمان ۾ چون ٿا ته: ”هي (حصو) الله لاءِ آهي ۽ هي (حصو) اسان جي شريڪ معبودن لاءِ آهي“. پوءِ جيڪو انهن جي شريڪن لاءِ آهي سو الله وٽ نه ٿو پهچي ۽ جيڪو الله لاءِ آهي سو سندن شريڪن کي پهچي ٿو. (ڏس ته سهي) ڪهڙو نه برو فيصلو ڪن ٿا.
وَ كَذٰلِكَ زَیَّنَ لِكَثِیْرٍ مِّنَ الْمُشْرِكِیْنَ قَتْلَ اَوْلَادِهِمْ شُرَكَآؤُهُمْ لِیُرْدُوْهُمْ وَ لِیَلْبِسُوْا عَلَیْهِمْ دِیْنَهُمْ١ؕ وَ لَوْ شَآءَ اللّٰهُ مَا فَعَلُوْهُ فَذَرْهُمْ وَ مَا یَفْتَرُوْنَ۱۳۷
۽ اهڙي طرح گهڻن مشرڪن لاءِ انهن جي شريڪن سندن اولاد کي قتل ڪرڻ (انهن جي نظرن ۾) سهڻو ڪري ڏيکاريو آهي هن لاءِ ته کين هلاڪت ۾ وجھن ۽ انهن جي دين کي انهن تي رل وچڙ ڪن. ۽ اگر الله چاهي ها ته اُهي ائين نه ڪن ها پوءِ انهن کي ۽ اهي جيڪا بهتان بازي ڪن ٿا تنهن کي ڇڏي ڏي.
وَ قَالُوْا هٰذِهٖۤ اَنْعَامٌ وَّ حَرْثٌ حِجْرٌ١ۖۗ لَّا یَطْعَمُهَاۤ اِلَّا مَنْ نَّشَآءُ بِزَعْمِهِمْ وَ اَنْعَامٌ حُرِّمَتْ ظُهُوْرُهَا وَ اَنْعَامٌ لَّا یَذْكُرُوْنَ اسْمَ اللّٰهِ عَلَیْهَا افْتِرَآءً عَلَیْهِ١ؕ سَیَجْزِیْهِمْ بِمَا كَانُوْا یَفْتَرُوْنَ۱۳۸
۽ پنهنجي (باطل) خيال سان چون ٿا ته هي جانور ۽ پوک رَک ڪيل آهن انهن کي ڪير به نه کائيندو سواءِ ان جي جنهن کي اسان چاهيون ۽ هي جانور آهن جن جي پُٺي (سوار ٿيڻ کان) حرام ڪئي وئي آهي ۽ ڪن جانورن تي (ذبح مهل) الله جو نالو نه ٿا وٺن (اهو سڀ) الله تي بهتان ٻڌڻ آهي. الله انهن کي سگھوئي سزا ڏيندو جيڪو بهتان ٻڌندا هئا.
وَ قَالُوْا مَا فِیْ بُطُوْنِ هٰذِهِ الْاَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِّذُكُوْرِنَا وَ مُحَرَّمٌ عَلٰۤى اَزْوَاجِنَا١ۚ وَ اِنْ یَّكُنْ مَّیْتَةً فَهُمْ فِیْهِ شُرَكَآءُ١ؕ سَیَجْزِیْهِمْ وَصْفَهُمْ١ؕ اِنَّهٗ حَكِیْمٌ عَلِیْمٌ۱۳۹
۽ چون ٿا ته جيڪو (ڦر) هنن جانورن جي پيٽ ۾ آهي سو خالص اسان جي مَردن لاءِ آهي ۽ اسان جي زالن تي (انهن جو گوشت) حرام آهي ۽ جي (اهو ڦر) مُئل هوندو ته اُهي سڀ (مرد ۽ عورتون) ان (جي کائڻ) ۾ شريڪ آهن. سِگهو ئي الله انهن کي سزا ڏيندو انهن جي (من گهڙت) ڳالھ جي. بيشڪ اُهو حڪمت وارو ڄاڻندڙ آهي.
قَدْ خَسِرَ الَّذِیْنَ قَتَلُوْۤا اَوْلَادَهُمْ سَفَهًۢا بِغَیْرِ عِلْمٍ وَّ حَرَّمُوْا مَا رَزَقَهُمُ اللّٰهُ افْتِرَآءً عَلَى اللّٰهِ١ؕ قَدْ ضَلُّوْا وَ مَا كَانُوْا مُهْتَدِیْنَ۠۱۴۰
بلاشڪ اُهي ماڻهو برباد ٿي ويا جن پنهنجي اولاد کي بي وقوفي بي علمي ۾ قتل ڪيو ۽ جيڪي الله انهن کي رزق ڏنو هيو ان کي حرام ڪيائون الله مٿان (ڪوڙو) ٺاھ ٺاهيندي. بيشڪ اهي گمراھ ٿي ويا ۽ اُهي هدايت وارا نه آهن.
وَ هُوَ الَّذِیْۤ اَنْشَاَ جَنّٰتٍ مَّعْرُوْشٰتٍ وَّ غَیْرَ مَعْرُوْشٰتٍ وَّ النَّخْلَ وَ الزَّرْعَ مُخْتَلِفًا اُكُلُهٗ وَ الزَّیْتُوْنَ وَ الرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَّ غَیْرَ مُتَشَابِهٍ١ؕ كُلُوْا مِنْ ثَمَرِهٖۤ اِذَاۤ اَثْمَرَ وَ اٰتُوْا حَقَّهٗ یَوْمَ حَصَادِهٖ١ۖ٘ وَ لَا تُسْرِفُوْا١ؕ اِنَّهٗ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِیْنَۙ۱۴۱
۽ اُهو (الله) ئي آهي جنهن ڇپرن تي وڇايل (وَلِيُن وارا) باغ ۽ اَڻَ وڇايل (وڻن وارا) باغ بنايا ۽ کجي (جا وڻ) ۽ پوک جنهن جا ميوا مختلف ذائقي وارا آهن ۽ زيتون ۽ ڏاڙهون (جي شڪل ۾) هڪ ٻئي سان ملندڙ ۽ (ذائقي ۾) جدا آهن (به پيدا ڪيا) جڏهن ميوو جهلن ته انهن جي ميوي مان کائو ۽ ان جي ڪٽائي واري ڏينهن ان جو حق (زڪواة ۽ عُشر) به ادا ڪيو ۽ اجايو خرچ نه ڪيو. ڇو ته بيشڪ اُهو (الله) اجائي خرچ ڪندڙن کي پسند نه ٿو ڪري.
وَ مِنَ الْاَنْعَامِ حَمُوْلَةً وَّ فَرْشًا١ؕ كُلُوْا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ وَ لَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّیْطٰنِ١ؕ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِیْنٌۙ۱۴۲
۽ جانورن ۾ بار کڻڻ وارا ۽ زمين سان لڳل جانور (پيدا ڪيائين).کائو ان مان جيڪي الله اوهان کي رزق ڪري ڏنو آهي ۽ شيطان جي وکن جي پيروي نه ڪيو. بلاشڪ اُهو اوهان جو پڌرو دشمن آهي.
ثَمٰنِیَةَ اَزْوَاجٍ١ۚ مِنَ الضَّاْنِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَیْنِ١ؕ قُلْ ءٰٓالذَّكَرَیْنِ حَرَّمَ اَمِ الْاُنْثَیَیْنِ اَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَیْهِ اَرْحَامُ الْاُنْثَیَیْنِ١ؕ نَبِّـُٔوْنِیْ بِعِلْمٍ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِیْنَۙ۱۴۳
اَٺَ جوڙا (پيدا ڪيائين) رڍن مان ٻه ۽ ٻڪرين مان ٻه (جوڙا بنايائين). (اي نبي انهن کان پڇ ته) ڇا الله ٻئي نر حرام ڪيا آهن يا ٻئي ماديون؟ يا اُهو (ٻچو) جيڪو ٻنهين مادين جي رِحمن ۾ آهي؟ (سو حرام ڪيائين) مون کي علم سان ٻڌايو جي اوهان سچا آهيو.
وَ مِنَ الْاِبِلِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَیْنِ١ؕ قُلْ ءٰٓالذَّكَرَیْنِ حَرَّمَ اَمِ الْاُنْثَیَیْنِ اَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَیْهِ اَرْحَامُ الْاُنْثَیَیْنِ١ؕ اَمْ كُنْتُمْ شُهَدَآءَ اِذْ وَصّٰىكُمُ اللّٰهُ بِهٰذَا١ۚ فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًا لِّیُضِلَّ النَّاسَ بِغَیْرِ عِلْمٍ١ؕ اِنَّ اللّٰهَ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰلِمِیْنَ۠۱۴۴
۽ اٺن مان ٻه (نر ۽ مادي) ۽ ڳائي مال مان ٻه (نر ۽ مادي پيدا ڪيائين)، چؤ ته ڇا ٻنهين نرن کي حرام ڪيائين يا ٻنهين مادين کي؟ يا انهن (ٻچن) کي جيڪي ٻنهين مادين جي رِحم ۾ موجود آهن؟ ڇا توهان ان وقت حاضر هئا جڏهن الله اوهان کي اهو حڪم ڪيو هيو؟ سو ان کان وڌيڪ ظالم ڪير آهي؟ جنهن الله تي ڪوڙو بُهتان ٻڌو هن لاءِ ته بغير علم جي ماڻهن کي گمراھ ڪري. بيشڪ الله ظالم قوم کي هدايت نه ٿو ڪري.
قُلْ لَّاۤ اَجِدُ فِیْ مَاۤ اُوْحِیَ اِلَیَّ مُحَرَّمًا عَلٰى طَاعِمٍ یَّطْعَمُهٗۤ اِلَّاۤ اَنْ یَّكُوْنَ مَیْتَةً اَوْ دَمًا مَّسْفُوْحًا اَوْ لَحْمَ خِنْزِیْرٍ فَاِنَّهٗ رِجْسٌ اَوْ فِسْقًا اُهِلَّ لِغَیْرِ اللّٰهِ بِهٖ١ۚ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ بَاغٍ وَّ لَا عَادٍ فَاِنَّ رَبَّكَ غَفُوْرٌ رَّحِیْمٌ۱۴۵
چؤ ته مون ڏانهن جا وحي ڪئي وئي آهي ان ۾ آءُ ڪنهن کائڻ واري تي جا شيءِ اهو کائي ٿو حرام نه ٿو لهان سواءِ هن جي جو مُردار هجي يا وهندڙ رت هجي يا سوئر جو گوشت هجي ڇو ته اهو ناپاڪ آهي يا نافرماني طور ڪُٺل جانور جنهن تي (ڪُهڻ مهل) الله کان سواءِ ڪنهن ٻئي جو نالو ورتو ويو هجي. پوءِ جو مجبور ٿئي ته نه بي فرماني ڪندڙ هجي ۽ نه حد کان لنگهندڙ هجي ته پوءِ بيشڪ تنهنجو پالڻهار بخشڻهار ٻاجهارو آهي.
وَ عَلَى الَّذِیْنَ هَادُوْا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِیْ ظُفُرٍ١ۚ وَ مِنَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَیْهِمْ شُحُوْمَهُمَاۤ اِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُوْرُهُمَاۤ اَوِ الْحَوَایَاۤ اَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ١ؕ ذٰلِكَ جَزَیْنٰهُمْ بِبَغْیِهِمْ١ۖ٘ وَ اِنَّا لَصٰدِقُوْنَ۱۴۶
۽ يهودين مٿان اسان هر ننهن وارو (جانور) حرام ڪيو هيو ۽ ڳئون ۽ ٻڪري مان اسان انهن تي ٻنهين جي چرٻي حرام ڪئي سواءِ ان (چرٻي) جي جا انهن جي پٺي يا اوجهري سان لڳل هجي يا هڏي سان مليل هجي. اها انهن جي سرڪشي سبب اسان کين سزا ڏني ۽ بيشڪ اسان سچار آهيون.
فَاِنْ كَذَّبُوْكَ فَقُلْ رَّبُّكُمْ ذُوْ رَحْمَةٍ وَّاسِعَةٍ١ۚ وَ لَا یُرَدُّ بَاْسُهٗ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِیْنَ۱۴۷
پوءِ جيڪڏهن تو کي ڪوڙو چون ته چؤ: ”توهان جو پالڻهار ڪشادي رحمت وارو آهي ۽ ان جو عذاب ڏوهارين جي قوم تان هرگز نه ٿو ٽاريو وڃي“.
سَیَقُوْلُ الَّذِیْنَ اَشْرَكُوْا لَوْ شَآءَ اللّٰهُ مَاۤ اَشْرَكْنَا وَ لَاۤ اٰبَآؤُنَا وَ لَا حَرَّمْنَا مِنْ شَیْءٍ١ؕ كَذٰلِكَ كَذَّبَ الَّذِیْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتّٰى ذَاقُوْا بَاْسَنَا١ؕ قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِّنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوْهُ لَنَا١ؕ اِنْ تَتَّبِعُوْنَ اِلَّا الظَّنَّ وَ اِنْ اَنْتُمْ اِلَّا تَخْرُصُوْنَ۱۴۸
جلد ئي مشرڪ چوندا ته: ”جي الله چاهي ها ته اسان شرڪ نه ڪيون ها ۽ نه اسان جا ابا ڏاڏا (شرڪ ڪن ها) ۽ نه اسان ڪنهن شيءِ کي حرام ڪيون ها“. اهڙي طرح انهن کان اڳين به ڪوڙ گهڙيو هيو تانجو اسان جو عذاب چکيائون. چؤ ته: ”اوهان وٽ ڪا ڄاڻ آهي ته اسان جي اڳيان ڪڍو (ظاهر ڪيو). توهان ته صرف گمان تي هلو ٿا ۽ توهان صرف اٽڪل بازي ڪيو ٿا“.
قُلْ فَلِلّٰهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ١ۚ فَلَوْ شَآءَ لَهَدٰىكُمْ اَجْمَعِیْنَ۱۴۹
چؤ ته: ”پوءِ مضبوط دليل ته الله جو آهي پوءِ جي چاهي ها ته اوهان سڀني کي هدايت ڪري ها“.
قُلْ هَلُمَّ شُهَدَآءَكُمُ الَّذِیْنَ یَشْهَدُوْنَ اَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذَا١ۚ فَاِنْ شَهِدُوْا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ١ۚ وَ لَا تَتَّبِعْ اَهْوَآءَ الَّذِیْنَ كَذَّبُوْا بِاٰیٰتِنَا وَ الَّذِیْنَ لَا یُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ وَ هُمْ بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُوْنَ۠۱۵۰
چؤ: ”پنهنجا شاهد آڻيو جيڪي شاهدي ڏين ته الله هي (شيءِ) حرام ڪئي آهي“. پوءِ جي (ڪوڙي) شاهدي ڏين ته تون انهن جي شاهدي قبول نه ڪجانءِ ۽ انهن ماڻهن جي خواهشن جي پيروي نه ڪجانءِ جن اسان جي آيتن کي ڪوڙو چيو ۽ جيڪي آخرت کي نه ٿا مڃن ۽ اُهي پنهنجي پالڻهار سان ٻين کي برابر ڪن ٿا.
قُلْ تَعَالَوْا اَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَیْكُمْ اَلَّا تُشْرِكُوْا بِهٖ شَیْـًٔا وَّ بِالْوَالِدَیْنِ اِحْسَانًا١ۚ وَ لَا تَقْتُلُوْۤا اَوْلَادَكُمْ مِّنْ اِمْلَاقٍ١ؕ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَ اِیَّاهُمْ١ۚ وَ لَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ مَا بَطَنَ١ۚ وَ لَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِیْ حَرَّمَ اللّٰهُ اِلَّا بِالْحَقِّ١ؕ ذٰلِكُمْ وَصّٰىكُمْ بِهٖ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ۱۵۱
چؤ اچو ته آءٌ اُهي شيون پڙهي ٻڌايان، جيڪي توهان جي پالڻهار توهان تي حرام ڪيون آهن (اُهي) هي آهن ته الله سان ڪنهن کي شريڪ نه ڪيو ۽ ماءُ پيءُ سان احسان ڪيو ۽ پنهنجي اولاد کي سُڃائي جي سبب قتل نه ڪيو. اسان ئي اوهان کي رزق ڏيون ٿا ۽ انهن کي به. ۽ بي حيائي جي ڪمن جي ويجهو نه وڃو (توڙي) ظاهر هجن ۽ (توڙي) ڳجها ۽ ان جان کي قتل نه ڪيو جنهن جو مارڻ الله حرام ڪيو آهي سواءِ (شرعي) حق جي. هي اهي (احڪام) آهن جن جو ان اوهان کي تاڪيدي حڪم ڏنو آهي من توهان عقل کان ڪم وٺو.
وَ لَا تَقْرَبُوْا مَالَ الْیَتِیْمِ اِلَّا بِالَّتِیْ هِیَ اَحْسَنُ حَتّٰى یَبْلُغَ اَشُدَّهٗ١ۚ وَ اَوْفُوا الْكَیْلَ وَ الْمِیْزَانَ بِالْقِسْطِ١ۚ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا اِلَّا وُسْعَهَا١ۚ وَ اِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوْا وَ لَوْ كَانَ ذَا قُرْبٰى١ۚ وَ بِعَهْدِ اللّٰهِ اَوْفُوْا١ؕ ذٰلِكُمْ وَصّٰىكُمْ بِهٖ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَۙ۱۵۲
۽ يتيم جي مال جي ويجهو نه وڃو سواءِ ان طريقي جي جو سهڻو آهي جيستائين اُهو پنهنجي جوانيءَ کي پهچي وڃي، ۽ ماپ ۽ تور انصاف سان پوري ڪيو. اسان ڪنهن به نفس کي ان جي وس کان وڌيڪ تڪليف نه ٿا ڏيون، ۽ جڏهن توهان (ڪنهن جي باري ۾) ڳالھ ڪيو ته انصاف واري ڪيو توڙي جو ويجهو رشتيدار هجي ۽ الله جو معاهدو پورو ڪيو. اهي (ڳالهيون) آهن جن جو ان توهان کي تاڪيدي حڪم ڏنو آهي تان ته توهان نصيحت پِرايو.
وَ اَنَّ هٰذَا صِرَاطِیْ مُسْتَقِیْمًا فَاتَّبِعُوْهُ١ۚ وَ لَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِیْلِهٖ١ؕ ذٰلِكُمْ وَصّٰىكُمْ بِهٖ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ۱۵۳
۽ بيشڪ هي منهنجو سڌو رستو آهي پوءِ اوهان ان جي پيروي ڪيو، ۽ (ٻين) رستن تي نه هلو اُهي اوهان کي ان (الله) جي راھ کان جدا ڪري ڇڏيندا. اها ڳالھ آهي جنهن جو ان توهان کي تاڪيدي حڪم ڏنو آهي تان ته توهان پرهيزگار ٿي پئو.
ثُمَّ اٰتَیْنَا مُوْسَى الْكِتٰبَ تَمَامًا عَلَى الَّذِیْۤ اَحْسَنَ وَ تَفْصِیْلًا لِّكُلِّ شَیْءٍ وَّ هُدًى وَّ رَحْمَةً لَّعَلَّهُمْ بِلِقَآءِ رَبِّهِمْ یُؤْمِنُوْنَ۠۱۵۴
پوءِ اسان موسيٰ کي ڪتاب ڏنو ته ان ماڻهو تي اسان جي نعمت پوري ٿئي جنهن نيڪي جو ڪم ڪيو ۽ اهو (ڪتاب) هر شيءِ جو تفصيل هيو ۽ هدايت ۽ رحمت هئي، تان ته اُهي پنهنجي رب سان ملڻ تي ايمان آڻن.
وَ هٰذَا كِتٰبٌ اَنْزَلْنٰهُ مُبٰرَكٌ فَاتَّبِعُوْهُ وَ اتَّقُوْا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُوْنَۙ۱۵۵
۽ هي ڪتاب برڪتن وارو آهي جنهن کي اسان لاٿو سو اوهان ان جي پيروي ڪيو ۽ ڊڄو تان ته توهان تي رحم ڪيو وڃي.
اَنْ تَقُوْلُوْۤا اِنَّمَاۤ اُنْزِلَ الْكِتٰبُ عَلٰى طَآىِٕفَتَیْنِ مِنْ قَبْلِنَا١۪ وَ اِنْ كُنَّا عَنْ دِرَاسَتِهِمْ لَغٰفِلِیْنَۙ۱۵۶
متان چئو ته اسان کان پهريائين فقط ٻن جماعتن (يهودين ۽ نصارن) تي ڪتاب لاٿو ويو ۽ اسان ان جي پڙهڻ پڙهائڻ کان بي خبر هئاسين.
اَوْ تَقُوْلُوْا لَوْ اَنَّاۤ اُنْزِلَ عَلَیْنَا الْكِتٰبُ لَكُنَّاۤ اَهْدٰى مِنْهُمْ١ۚ فَقَدْ جَآءَكُمْ بَیِّنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَ هُدًى وَّ رَحْمَةٌ١ۚ فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِاٰیٰتِ اللّٰهِ وَ صَدَفَ عَنْهَا١ؕ سَنَجْزِی الَّذِیْنَ یَصْدِفُوْنَ عَنْ اٰیٰتِنَا سُوْٓءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوْا یَصْدِفُوْنَ۱۵۷
يا هيئن چئو ته جي اسان تي ڪتاب نازل ٿئي ها ته اسان انهن کان وڌيڪ هدايت وارا بنجون ها. پوءِ بيشڪ توهان وٽ توهان جي پالڻهار وٽان چٽو دليل ۽ هدايت ۽ رحمت آئي آهي. پوءِ ان کان وڌيڪ زور ظالم ڪير آهي جيڪو الله جي آيتن کي ڪوڙو چوي ۽ ان کان مُنهن موڙي. جلد اسان انهن ماڻهن کي بري عذاب جي سزا ڏينداسين جيڪي اسان جي آيتن کان مُنهن موڙن ٿا انڪري جو مُنهن موڙيندا هئا.
هَلْ یَنْظُرُوْنَ اِلَّاۤ اَنْ تَاْتِیَهُمُ الْمَلٰٓىِٕكَةُ اَوْ یَاْتِیَ رَبُّكَ اَوْ یَاْتِیَ بَعْضُ اٰیٰتِ رَبِّكَ١ؕ یَوْمَ یَاْتِیْ بَعْضُ اٰیٰتِ رَبِّكَ لَا یَنْفَعُ نَفْسًا اِیْمَانُهَا لَمْ تَكُنْ اٰمَنَتْ مِنْ قَبْلُ اَوْ كَسَبَتْ فِیْۤ اِیْمَانِهَا خَیْرًا١ؕ قُلِ انْتَظِرُوْۤا اِنَّا مُنْتَظِرُوْنَ۱۵۸
اُهي رڳو ان ڳالھ جو انتظار ڪن ٿا ته انهن وٽ ملائڪ اچن، يا تنهنجو پالڻهار خود اچي يا تنهنجي پالڻهار جون (ڪي خاص) نشانيون اچن. جنهن ڏينهن تنهنجي پالڻهار جون (خاص) نشانيون اينديون ته ان وقت ان ماڻهو کي سندس ايمان نفعو نه ڏيندو جنهن اڳ ايمان نه آندو هوندو يا پنهنجي ايمان (جي حالت) ۾ ڪا نيڪي نه ڪمائي هوندائين. چؤ ته اوهان به انتظار ڪيو اسان به انتظار ڪندڙ آهيون.
اِنَّ الَّذِیْنَ فَرَّقُوْا دِیْنَهُمْ وَ كَانُوْا شِیَعًا لَّسْتَ مِنْهُمْ فِیْ شَیْءٍ١ؕ اِنَّمَاۤ اَمْرُهُمْ اِلَى اللّٰهِ ثُمَّ یُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوْا یَفْعَلُوْنَ۱۵۹
بيشڪ جن ماڻهن پنهنجي دين کي ٽڪرا ٽڪرا ڪري ڇڏيو ۽ ٽولن ۾ ورهائجي ويا تون انهن جي ڪنهن شيءِ ۾ (ذميدار) نه آهين. انهن جو معاملو صرف الله جي حوالي آهي پوءِ اهو کين انهن ڪمن کان آگاھ ڪندو جيڪي اهي ڪندا هئا.
مَنْ جَآءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهٗ عَشْرُ اَمْثَالِهَا١ۚ وَ مَنْ جَآءَ بِالسَّیِّئَةِ فَلَا یُجْزٰۤى اِلَّا مِثْلَهَا وَ هُمْ لَا یُظْلَمُوْنَ۱۶۰
جيڪو (الله جي حضور ۾) هڪ نيڪي آڻيندو ته ان لاءِ ان جي ڏهوڻ (اجر) آهي ۽ جيڪو هڪ گناھ آڻيندو ته ان کي ان جهڙي هڪ (گناھ) کان سواءِ سزا نه ڏني ويندي ۽ اُهي ظلم ڪونه ڪيا ويندا.
قُلْ اِنَّنِیْ هَدٰىنِیْ رَبِّیْۤ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِیْمٍ١ۚ۬ دِیْنًا قِیَمًا مِّلَّةَ اِبْرٰهِیْمَ حَنِیْفًا١ۚ وَ مَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِیْنَ۱۶۱
چؤ ته بيشڪ مون کي منهنجي رب سڌي رستي جي هدايت ڪئي آهي (اهو) مضبوط دين (۽) ابراهيم جو طريقو آهي جو الله ڏانهن يڪسو هر باطل کان پري هيو ۽ اُهو مشرڪن مان نه هيو.
قُلْ اِنَّ صَلَاتِیْ وَ نُسُكِیْ وَ مَحْیَایَ وَ مَمَاتِیْ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰلَمِیْنَۙ۱۶۲
چؤ ته بيشڪ منهنجي نماز ۽ منهنجي قرباني ۽ منهنجي زندگي ۽ منهنجو موت سڀ الله لاءِ آهي جيڪو جهانن جو پالڻهار آهي.
لَا شَرِیْكَ لَهٗ١ۚ وَ بِذٰلِكَ اُمِرْتُ وَ اَنَا اَوَّلُ الْمُسْلِمِیْنَ۱۶۳
ان جو ڪو شريڪ نه آهي ۽ ان جو مون کي حڪم ڏنو ويو آهي ۽ آءٌ سڀ کان پهريون مسلمان آهيان.
قُلْ اَغَیْرَ اللّٰهِ اَبْغِیْ رَبًّا وَّ هُوَ رَبُّ كُلِّ شَیْءٍ١ؕ وَ لَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ اِلَّا عَلَیْهَا١ۚ وَ لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِّزْرَ اُخْرٰى١ۚ ثُمَّ اِلٰى رَبِّكُمْ مَّرْجِعُكُمْ فَیُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِیْهِ تَخْتَلِفُوْنَ۱۶۴
چؤ ڇا آءٌ الله کان سواءِ ڪو ٻيو پالڻهار تلاش ڪيان؟ حالانڪه اُهو هر شيءِ جو پالڻهارآهي. ۽ هر شخص جيڪي به ڪمائي ٿو ان جو بار فقط ان تي آهي ۽ ڪو بار کڻندڙ ٻئي جو بار نه کڻندو. پوءِ پنهنجي پروردگار ڏانهن اوهان جو موٽڻ آهي. پوءِ اوهان کي خبر ڏيندو جن (معاملن) ۾ اوهان اختلاف ڪندا هئا.
وَ هُوَ الَّذِیْ جَعَلَكُمْ خَلٰٓىِٕفَ الْاَرْضِ وَ رَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجٰتٍ لِّیَبْلُوَكُمْ فِیْ مَاۤ اٰتٰىكُمْ١ؕ اِنَّ رَبَّكَ سَرِیْعُ الْعِقَابِ١ۖ٘ وَ اِنَّهٗ لَغَفُوْرٌ رَّحِیْمٌ۠۱۶۵
۽ اُهو ئي آهي جنهن اوهان کي زمين ۾ نائب بنايو ۽ اوهان مان هڪڙن کي ٻين تي درجن ۾ بلند ڪيائين هن لاءِ ته اوهان کي انهن شين ۾ آزمائي جيڪي اوهان کي عطا ڪيائين. بيشڪ تنهنجو پالڻهار تڪڙو عذاب ڪرڻ وارو آهي ۽ بيشڪ اُهو بخشڻهار ٻاجهارو آهي.
الٓمّٓصٓۚ۱
الف لام ميم صاد (هي حروفِ مقطعات آهن، هنن جو مقصد الله ۽ ان جو رسول ﷺ ڄاڻن ٿا)
كِتٰبٌ اُنْزِلَ اِلَیْكَ فَلَا یَكُنْ فِیْ صَدْرِكَ حَرَجٌ مِّنْهُ لِتُنْذِرَ بِهٖ وَ ذِكْرٰى لِلْمُؤْمِنِیْنَ۲
(هي) ڪتاب آهي جيڪو تو ڏانهن لاٿو ويو آهي پوءِ (ڪفار جي انڪار سبب) تنهنجي سيني ۾ تنگي نه اچڻ گهرجي هن لاءِ (لاٿو ويو آهي) ته تون ان جي ذريعي ڊيڄارين ۽ مؤمنن لاءِ نصيحت آهي.
اِتَّبِعُوْا مَاۤ اُنْزِلَ اِلَیْكُمْ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَ لَا تَتَّبِعُوْا مِنْ دُوْنِهٖۤ اَوْلِیَآءَ١ؕ قَلِیْلًا مَّا تَذَكَّرُوْنَ۳
(اي انسانو) تابعداري ڪيو ان (قرآن) جي جيڪو اوهان ڏانهن اوهان جي پالڻهار پاران نازل ڪيو ويو آهي ۽ ان (الله) کي ڇڏي ٻين دوستن جي پويان نه هلو. اوهان ٿوري نصيحت قبول ڪيو ٿا.
وَ كَمْ مِّنْ قَرْیَةٍ اَهْلَكْنٰهَا فَجَآءَهَا بَاْسُنَا بَیَاتًا اَوْ هُمْ قَآىِٕلُوْنَ۴
۽ ڪيترا ئي ڳوٺ آهن جن کي اسان هلاڪ ڪيو پوءِ انهن کي اسان جو عذاب رات جو آيو يا اُهي منجهند جي ننڊ ۾ هئا.
فَمَا كَانَ دَعْوٰىهُمْ اِذْ جَآءَهُمْ بَاْسُنَاۤ اِلَّاۤ اَنْ قَالُوْۤا اِنَّا كُنَّا ظٰلِمِیْنَ۵
پوءِ جڏهن انهن تي اسان جو عذاب آيو ته انهن جي پُڪار ان کان سواءِ ٻي نه هئي جو چوڻ لڳا: ”بيشڪ اسان پاڻ ظلم ڪرڻ وارا هئاسين“.
فَلَنَسْـَٔلَنَّ الَّذِیْنَ اُرْسِلَ اِلَیْهِمْ وَ لَنَسْـَٔلَنَّ الْمُرْسَلِیْنَۙ۶
پوءِ اسان ضرور انهن ماڻهن کان پڇاڻو ڪنداسين جن ڏانهن رسول موڪليا ويا ۽ اسان رسولن کان به (ماڻهن جي رد عمل بابت) ضرور پڇنداسين.
فَلَنَقُصَّنَّ عَلَیْهِمْ بِعِلْمٍ وَّ مَا كُنَّا غَآىِٕبِیْنَ۷
پوءِ اسان انهن کي علم سان (سڀ ڪجھ) ضرور ٻڌائينداسين ۽ اسان (انهن کان) پري نه هئاسين.
وَ الْوَزْنُ یَوْمَىِٕذِ اِ۟لْحَقُّ١ۚ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِیْنُهٗ فَاُولٰٓىِٕكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ۸
۽ ان ڏينهن (عملن جو) تورجڻ حق آهي، پوءِ جن جا (نيڪين جا) پُڙَ ڳرا ٿيا ته پوءِ اُهي ئي ڪامياب آهن.
وَ مَنْ خَفَّتْ مَوَازِیْنُهٗ فَاُولٰٓىِٕكَ الَّذِیْنَ خَسِرُوْۤا اَنْفُسَهُمْ بِمَا كَانُوْا بِاٰیٰتِنَا یَظْلِمُوْنَ۹
۽ جن جا (نيڪين جا) پُڙَ هلڪا ٿيا ته اُهي ئي آهن جن پنهنجو پاڻ کي نقصان ۾ وڌو ان ڪري جو اُهي اسان جي آيتن سان ظلم ڪندا هئا.
وَ لَقَدْ مَكَّنّٰكُمْ فِی الْاَرْضِ وَ جَعَلْنَا لَكُمْ فِیْهَا مَعَایِشَ١ؕ قَلِیْلًا مَّا تَشْكُرُوْنَ۠۱۰
۽ تحقيق اسان اوهان کي زمين ۾ (اختيارات سان) آباد ڪيو ۽ ان ۾ اسان اوهان لاءِ گذران جا اسباب بنايا. توهان ٿورڙو شڪر ادا ڪيو ٿا.
وَ لَقَدْ خَلَقْنٰكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنٰكُمْ ثُمَّ قُلْنَا لِلْمَلٰٓىِٕكَةِ اسْجُدُوْا لِاٰدَمَ١ۖۗ فَسَجَدُوْۤا اِلَّاۤ اِبْلِیْسَ١ؕ لَمْ یَكُنْ مِّنَ السّٰجِدِیْنَ۱۱
۽ تحقيق اسان اوهان کي پيدا ڪيو پوءِ اسان اوهان کي صورت ڏني پوءِ اسان ملائڪن کي چيو ته آدم کي سجدو ڪيو پوءِ سڀني سجدو ڪيو سواءِ ابليس جي. اُهو سجدي ڪندڙن مان نه ٿيو.
قَالَ مَا مَنَعَكَ اَلَّا تَسْجُدَ اِذْ اَمَرْتُكَ١ؕ قَالَ اَنَا خَیْرٌ مِّنْهُ١ۚ خَلَقْتَنِیْ مِنْ نَّارٍ وَّ خَلَقْتَهٗ مِنْ طِیْنٍ۱۲
(الله) پڇيو: ”تو کي سجدي ڪرڻ کان ڪنهن روڪيو؟ جڏهن مون تو کي حڪم ڪيو هو“. چيائين: ”آءٌ هن (آدم) کان ڀلو آهيان، تو مون کي باھ مان پيدا ڪيو آهي ۽ هن کي مٽيءَ مان پيدا ڪيو آهي“.
قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا یَكُوْنُ لَكَ اَنْ تَتَكَبَّرَ فِیْهَا فَاخْرُجْ اِنَّكَ مِنَ الصّٰغِرِیْنَ۱۳
فرمايائين: ”تون هتان هيٺ لهي وڃ تو کي نه پيو جُڳائي جو تون ان ۾ وڏائي ڪرين! پوءِ (منهنجي بارگاھ مان) ٻاهر نڪر بيشڪ تون خوار ٿيلن مان آهين“.
قَالَ اَنْظِرْنِیْۤ اِلٰى یَوْمِ یُبْعَثُوْنَ۱۴
چيائين: ”مون کي مُهلت ڏي ان ڏينهن تائين جڏهن (مُردا قبرن مان) اٿاريا ويندا“.
قَالَ فَبِمَاۤ اَغْوَیْتَنِیْ لَاَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِیْمَۙ۱۶
چيائين: ”ان ڪري جو تو مون کي گمراھ ڪيو آءٌ انهن (کي گمراھ ڪرڻ) لاءِ ضرور تنهنجي سڌي واٽ تي ويهندس.
ثُمَّ لَاٰتِیَنَّهُمْ مِّنْۢ بَیْنِ اَیْدِیْهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ اَیْمَانِهِمْ وَ عَنْ شَمَآىِٕلِهِمْ١ؕ وَ لَا تَجِدُ اَكْثَرَهُمْ شٰكِرِیْنَ۱۷
پوءِ آءٌ ضرور انهن جي اڳيان ۽ انهن جي پٺيان ۽ انهن جي ساڄي ۽ انهن جي کاٻي کان ايندس ۽ تون انهن مان گھڻن ماڻهن کي شڪر گذار نه لهندين“.
قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُوْمًا مَّدْحُوْرًا١ؕ لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَاَمْلَـَٔنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ اَجْمَعِیْنَ۱۸
فرمايائين: ”تون هتان کان ذليل ۽ تڙيل ٿي نڪري وڃ. جيڪو به انهن مان تنهنجي پيروي ڪندو ته آءٌ ضرور توهان سڀني سان دوزخ کي ڀريندس.
وَ یٰۤاٰدَمُ اسْكُنْ اَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلَا مِنْ حَیْثُ شِئْتُمَا وَ لَا تَقْرَبَا هٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُوْنَا مِنَ الظّٰلِمِیْنَ۱۹
۽ اي آدم! تون ۽ تنهنجي زال جنت ۾ رهو، پوءِ ٻئي ڄڻا جتان چاهيو کائو ۽ (رڳو) هن وڻ جي ويجهو نه وڃجو نه ته توهان ٻئي (پنهنجو پاڻ سان) نا انصافي ڪرڻ وارن مان ٿي پوندئو“.
فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّیْطٰنُ لِیُبْدِیَ لَهُمَا مَاوٗرِیَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْاٰتِهِمَا وَ قَالَ مَا نَهٰىكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هٰذِهِ الشَّجَرَةِ اِلَّاۤ اَنْ تَكُوْنَا مَلَكَیْنِ اَوْ تَكُوْنَا مِنَ الْخٰلِدِیْنَ۲۰
پوءِ شيطان انهن ٻنهين کي وسوسو وڌو، ته جيئن انهن جون شرمگاهون جيڪي هڪ ٻئي کان لِڪايون ويون هيون سي سندن سامهون ظاهر ڪري ۽ چيائين: ”اوهان جي پروردگار اوهان ٻنهين کي هن وڻ کائڻ کان رڳو هن لاءِ روڪيو آهي ته (ان جي کائڻ سان ڪٿي) اوهان ملائڪ نه ٿي وڃو يا هميشه رهڻ وارن مان نه ٿي وڃو“.
وَ قَاسَمَهُمَاۤ اِنِّیْ لَكُمَا لَمِنَ النّٰصِحِیْنَۙ۲۱
۽ انهن ٻنهين سان قسم کنيائين ته ”بيشڪ آءٌ اوهان ٻنهين (آدم ۽ حواءَ) لاءِ خيرخواهن مان آهيان“.
فَدَلّٰىهُمَا بِغُرُوْرٍ١ۚ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْاٰتُهُمَا وَ طَفِقَا یَخْصِفٰنِ عَلَیْهِمَا مِنْ وَّرَقِ الْجَنَّةِ١ؕ وَ نَادٰىهُمَا رَبُّهُمَاۤ اَلَمْ اَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَ اَقُلْ لَّكُمَاۤ اِنَّ الشَّیْطٰنَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُّبِیْنٌ۲۲
پوءِ دوکي سان ٻنهين کي لاڙي آيو، پوءِ جڏهن ٻنهين وڻ (جي ميوي) کي چکيو ته ٻنهين جون شرمگاهون هڪ ٻئي اڳيان ظاهر ٿي پيون ۽ اهي پنهنجو پاڻ کي جنت پنن سان ڍڪڻ لڳا. ۽ (تڏهن) سندن پالڻهار کين سڏي چيو ته: ”ڇا مون اوهان ٻنهين کي ان وڻ کان نه روڪيو هيو؟ ۽ توهان کي (نه) چيو هيو ته شيطان اوهان ٻنهين جو چِٽو دشمن آهي“؟
قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَاۤ اَنْفُسَنَا١ٚ وَ اِنْ لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَ تَرْحَمْنَا لَنَكُوْنَنَّ مِنَ الْخٰسِرِیْنَ۲۳
ٻنهين عرض ڪيو: ”اي اسان جا مالڪ! اسان پنهنجو پاڻ تي زيادتي ڪئي ۽ جي تون اسان کي معاف نه ڪندين ۽ اسان تي رحم (نه) ڪندين ته اسان ضرور نقصان وارن مان ٿي پونداسين“.
قَالَ اهْبِطُوْا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ١ۚ وَ لَكُمْ فِی الْاَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَّ مَتَاعٌ اِلٰى حِیْنٍ۲۴
فرمايائين: ”لهي وڃو (ڌرتيءَ تي) اوهان پاڻ ۾ هڪ ٻئي جا دشمن آهيو. ۽ اوهان لاءِ زمين ۾ رهڻ جو هنڌ ۽ گذران جو سامان هڪ وقت تائين آهي“.
قَالَ فِیْهَا تَحْیَوْنَ وَ فِیْهَا تَمُوْتُوْنَ وَ مِنْهَا تُخْرَجُوْنَ۠۲۵
فرمايائين: ”اوهان ان (زمين) ۾ جيئندؤ ان ۾ مرندؤ ۽ ان مان (قيامت واري ڏينهن) ڪڍيا ويندؤ“.
یٰبَنِیْۤ اٰدَمَ قَدْ اَنْزَلْنَا عَلَیْكُمْ لِبَاسًا یُّوَارِیْ سَوْاٰتِكُمْ وَ رِیْشًا١ؕ وَ لِبَاسُ التَّقْوٰى١ۙ ذٰلِكَ خَیْرٌ١ؕ ذٰلِكَ مِنْ اٰیٰتِ اللّٰهِ لَعَلَّهُمْ یَذَّكَّرُوْنَ۲۶
اي آدم جا اولاد! بيشڪ اسان اوهان لاءِ (اهڙو) لباس لاٿو آهي جيڪو اوهان جي شرمگاھ ڍڪي ٿو ۽ زينت بخشي ٿو. ۽ بهترين پوشاڪ پرهيزگاريءَ جي آهي. اها الله جي نشانين مان آهي تان ته من اُهي نصيحت قبول ڪن.
یٰبَنِیْۤ اٰدَمَ لَا یَفْتِنَنَّكُمُ الشَّیْطٰنُ كَمَاۤ اَخْرَجَ اَبَوَیْكُمْ مِّنَ الْجَنَّةِ یَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِیُرِیَهُمَا سَوْاٰتِهِمَا١ؕ اِنَّهٗ یَرٰىكُمْ هُوَ وَ قَبِیْلُهٗ مِنْ حَیْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ١ؕ اِنَّا جَعَلْنَا الشَّیٰطِیْنَ اَوْلِیَآءَ لِلَّذِیْنَ لَا یُؤْمِنُوْنَ۲۷
اي آدم جا اولاد! شيطان اوهان کي ائين فتني ۾ نه وجهي جيئن ان اوهان جي ماءُ پيءُ کي جنت مان ڪڍيو هيو ۽ انهن کان سندن لباس لهرايائين هن لاءِ جو سندن شرمگاهون هڪ ٻئي تي ظاهر ڪري. بيشڪ اُهو (شيطان خود) ۽ ان جو قبيلو اوهان کي اتان ڏسن ٿا جتان اوهان انهن کي نه ٿا ڏسو. بيشڪ اسان شيطانن کي انهن ماڻهن جو دوست بنايو آهي جيڪي ايمان نه ٿا رکن.
وَ اِذَا فَعَلُوْا فَاحِشَةً قَالُوْا وَجَدْنَا عَلَیْهَاۤ اٰبَآءَنَا وَ اللّٰهُ اَمَرَنَا بِهَا١ؕ قُلْ اِنَّ اللّٰهَ لَا یَاْمُرُ بِالْفَحْشَآءِ١ؕ اَتَقُوْلُوْنَ عَلَى اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ۲۸
۽ جڏهن ڪو بي حيائي جو ڪم ڪن ٿا ته چون ٿا: ”اسان پنهنجي پيءُ ڏاڏن کي (ان طريقي تي) لڌو آهي ۽ الله اسان کي ان جو امر ڪيو آهي“. چؤ ته: ”بيشڪ الله بي حيائي جو حڪم ڪونه ٿو ڪري. ڇا اوهان الله تي اهڙيون ڳالهيون چئو ٿا جيڪي خود نه ٿا ڄاڻو“.
قُلْ اَمَرَ رَبِّیْ بِالْقِسْطِ١۫ وَ اَقِیْمُوْا وُجُوْهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَّ ادْعُوْهُ مُخْلِصِیْنَ لَهُ الدِّیْنَ١ؕ۬ كَمَا بَدَاَكُمْ تَعُوْدُوْنَؕ۲۹
چؤ ته: منهنجي رب انصاف جو حڪم ڪيو آهي. ۽ اوهان هر سجدي گاھ وٽ پنهنجا چهرا (ڪعبي طرف) سڌا ڪيو ۽ ان جي عبادت ڪيو سڀ فرمانبردارِي ان لاءِ خالص ڪندي. جيئن پهريان توهان کي پيدا ڪيائين تيئن توهان وري پيدا ڪيا ويندؤ.
فَرِیْقًا هَدٰى وَ فَرِیْقًا حَقَّ عَلَیْهِمُ الضَّلٰلَةُ١ؕ اِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّیٰطِیْنَ اَوْلِیَآءَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ وَ یَحْسَبُوْنَ اَنَّهُمْ مُّهْتَدُوْنَ۳۰
هڪ گروھ کي هدايت ڪيائين ۽ هڪ گروھ تي گمراهي ثابت ٿي وئي. (ڇو جو) بيشڪ انهن الله کان سواءِ شيطانن کي دوست بنائي ورتو ۽ سمجهن ٿا ته اُهي ئي هدايت وارا آهن.
یٰبَنِیْۤ اٰدَمَ خُذُوْا زِیْنَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَّ كُلُوْا وَ اشْرَبُوْا وَ لَا تُسْرِفُوْا١ۚ اِنَّهٗ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِیْنَ۠۳۱
اي آدم جا اولاد! هر مسجد وٽ (يعني هر عبادت جي موقعي تي) پنهنجي سينگار سان آراسته ٿيو. ۽ کائو ۽ پيئو ۽ اجايو خرچ نه ڪيو، بيشڪ اهو اجايو خرچ ڪندڙن کي پسند نه ٿو ڪري.
قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِیْنَةَ اللّٰهِ الَّتِیْۤ اَخْرَجَ لِعِبَادِهٖ وَ الطَّیِّبٰتِ مِنَ الرِّزْقِ١ؕ قُلْ هِیَ لِلَّذِیْنَ اٰمَنُوْا فِی الْحَیٰوةِ الدُّنْیَا خَالِصَةً یَّوْمَ الْقِیٰمَةِ١ؕ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰیٰتِ لِقَوْمٍ یَّعْلَمُوْنَ۳۲
چؤ ته الله جي ان زينت کي ڪنهن حرام ڪيو آهي؟ جيڪا پاڻ پنهنجي ٻانهن لاءِ پيدا ڪيائين ۽ کاڌي پيتي جي پاڪيزه شين کي (ڪنهن حرام ڪيو آهي؟). چؤ ته اهي ايمان وارن لاءِ دنيا جي حياتي ۾ آهن، قيامت جي ڏينهن ته انهن لاءِ خالص آهن. اهڙي طرح اسان کولي کولي آيتون بيان ڪيون ٿا ان قوم لاءِ جيڪي ڄاڻن ٿا.
قُلْ اِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ مَا بَطَنَ وَ الْاِثْمَ وَ الْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ اَنْ تُشْرِكُوْا بِاللّٰهِ مَا لَمْ یُنَزِّلْ بِهٖ سُلْطٰنًا وَّ اَنْ تَقُوْلُوْا عَلَى اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ۳۳
چؤ: منهنجي پالڻهار جن شين کي حرام ڪيو آهي سي ته هي آهن. بي حيائي جي ڪمن کي انهن مان جي کليل آهن ۽ جي لڪل آهن ۽ گناھ کي ۽ حق جي خلاف زيادتي کي ۽ هن ڳالھ کي جو الله سان ڪنهن اهڙي کي شريڪ ڪيو جنهن بابت ان ڪو دليل نه لاٿو آهي ۽ هي ته الله تي اهڙيون ڳالهيون چئو جن کي توهان پاڻ به نه ٿا ڄاڻو.
وَ لِكُلِّ اُمَّةٍ اَجَلٌ١ۚ فَاِذَا جَآءَ اَجَلُهُمْ لَا یَسْتَاْخِرُوْنَ سَاعَةً وَّ لَا یَسْتَقْدِمُوْنَ۳۴
۽ هر امت (لاءِ مُهلت) جو هڪ وقت مقرر آهي، پوءِ جڏهن انهن جو مقرر وقت پهچندو ته نه هڪ گهڙي پوئتي ٿيندا ۽ نه اڳتي ٿيندا.
یٰبَنِیْۤ اٰدَمَ اِمَّا یَاْتِیَنَّكُمْ رُسُلٌ مِّنْكُمْ یَقُصُّوْنَ عَلَیْكُمْ اٰیٰتِیْ١ۙ فَمَنِ اتَّقٰى وَ اَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لَا هُمْ یَحْزَنُوْنَ۳۵
اي آدم جا اولاد! جيڪڏهن اوهان وٽ خود اوهان مان رسول اچن جيڪي اوهان کي منهنجون آيتون پڙهي ٻڌائن ته پوءِ جيڪو پرهيزگار ٿيو ۽ (پنهنجو) اصلاح ڪيائين ته پوءِ نه انهن تي ڪو خوف هوندو ۽ نه ئي اُهي ڏکارا ٿيندا.
وَ الَّذِیْنَ كَذَّبُوْا بِاٰیٰتِنَا وَ اسْتَكْبَرُوْا عَنْهَاۤ اُولٰٓىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ١ۚ هُمْ فِیْهَا خٰلِدُوْنَ۳۶
۽ جن ماڻهن اسان جي آيتن کي ڪوڙو چيو ۽ انهن کان وڏائي ڪيائون ته اُهي جهنمي آهن. اُهي ان ۾ هميشه رهندا.
فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًا اَوْ كَذَّبَ بِاٰیٰتِهٖ١ؕ اُولٰٓىِٕكَ یَنَالُهُمْ نَصِیْبُهُمْ مِّنَ الْكِتٰبِ١ؕ حَتّٰۤى اِذَا جَآءَتْهُمْ رُسُلُنَا یَتَوَفَّوْنَهُمْ١ۙ قَالُوْۤا اَیْنَ مَا كُنْتُمْ تَدْعُوْنَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ١ؕ قَالُوْا ضَلُّوْا عَنَّا وَ شَهِدُوْا عَلٰۤى اَنْفُسِهِمْ اَنَّهُمْ كَانُوْا كٰفِرِیْنَ۳۷
پوءِ ان کان وڌيڪ ظالم ڪير آهي؟ جيڪو ڪوڙ گھڙي الله تي مڙهي يا ان جي (سچي) آيتن کي ڪوڙو چوي. اُهي آهن جن کي انهن جو (اهو) حصو ملندو جيڪو ڪتاب ۾ لکيل آهي. تانجو جڏهن انهن وٽ اسان جا قاصد (ملائڪ) ايندا ته انهن جو روح قبض ڪن چوندا ته ”ڪٿي آهن (ڪوڙا معبود) جن جي اوهان الله کي ڇڏي عبادت ڪندا هئا“؟ چوندا ”اسان کان گم ٿي ويا“ ۽ پنهنجو پاڻ تي شاهدي ڏيندا ته بيشڪ اُهي ڪافر هئا.
قَالَ ادْخُلُوْا فِیْۤ اُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِّنَ الْجِنِّ وَ الْاِنْسِ فِی النَّارِ١ؕ كُلَّمَا دَخَلَتْ اُمَّةٌ لَّعَنَتْ اُخْتَهَا١ؕ حَتّٰۤى اِذَا ادَّارَكُوْا فِیْهَا جَمِیْعًا١ۙ قَالَتْ اُخْرٰىهُمْ لِاُوْلٰىهُمْ رَبَّنَا هٰۤؤُلَآءِ اَضَلُّوْنَا فَاٰتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِّنَ النَّارِ١ؕ۬ قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَّ لٰكِنْ لَّا تَعْلَمُوْنَ۳۸
الله فرمائيندو: اوهان جِنن ۽ انسانن جي انهن جماعتن سان شامل ٿيو جيڪي اوهان کان اڳ گذري چڪيون هيون (پوءِ) جهنم ۾ داخل ٿيو. پوءِ جڏهن به ڪا جماعت ان ۾ داخل ٿيندي ته پاڻ جهڙي ٻي جماعت تي لعنت ڪندي. تانجو جڏهن سڀ ان ۾ گڏ ٿيندا ته پوئين جماعت پهرين جماعت لاءِ چوندي اي اسان جا پالڻهار! انهن اسان کي گمراھ ڪيو ان ڪري انهن کي باھ جو ٻيڻو عذاب ڏي. الله فرمائيندو سڀني لاءِ ٻيڻو عذاب آهي ۽ پر توهان نه ٿا ڄاڻو.
وَ قَالَتْ اُوْلٰىهُمْ لِاُخْرٰىهُمْ فَمَا كَانَ لَكُمْ عَلَیْنَا مِنْ فَضْلٍ فَذُوْقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُوْنَ۠۳۹
۽ انهن جا پهريان پنهنجي پوين کي چوندا ته: ”توهان کي اسان تي ڪا فضيلت ڪانهي پوءِ توهان (به) عذاب چکو ان ڪمائي سبب جيڪي اوهان ڪم ڪندا هئا“.
اِنَّ الَّذِیْنَ كَذَّبُوْا بِاٰیٰتِنَا وَ اسْتَكْبَرُوْا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ اَبْوَابُ السَّمَآءِ وَ لَا یَدْخُلُوْنَ الْجَنَّةَ حَتّٰى یَلِجَ الْجَمَلُ فِیْ سَمِّ الْخِیَاطِ١ؕ وَ كَذٰلِكَ نَجْزِی الْمُجْرِمِیْنَ۴۰
بيشڪ اُهي ماڻهو جن اسان جي آيتن کي ڪوڙو چيو ۽ انهن کان وڏائي ڪيائون ته انهن لاءِ آسمان جا دروازا نه کوليا ويندا ۽ نه ئي اهي جنت ۾ داخل ٿيندا ايستائين جو سُئي جي سوراخ مان اُٺ داخل ٿي وڃي (يعني انهن جو جنت ۾ داخل ٿيڻ ائين ناممڪن آهي جيئن سُئيءَ جي سوراخ مان اُٺ جو گذرڻ) ۽ اهڙي طرح اسان ڏوهارين کي سزا ڏيندا آهيون.
لَهُمْ مِّنْ جَهَنَّمَ مِهَادٌ وَّ مِنْ فَوْقِهِمْ غَوَاشٍ١ؕ وَ كَذٰلِكَ نَجْزِی الظّٰلِمِیْنَ۴۱
انهن لاءِ جهنم (جي باھ) مان وڇاڻو هوندو ۽ سندن مٿان اوڍڻ (به باھ جو) هوندو. ۽ اهڙي طرح اسان ظالمن کي سزا ڏيندا آهيون.
وَ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا وَ عَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا اِلَّا وُسْعَهَاۤ١٘ اُولٰٓىِٕكَ اَصْحٰبُ الْجَنَّةِ١ۚ هُمْ فِیْهَا خٰلِدُوْنَ۴۲
۽ اُهي ماڻهو جن ايمان آندو ۽ صالح عمل ڪندا رهيا اسان ڪنهن شخص کي ان جي طاقت کان وڌيڪ تڪليف نه ٿا ڏيون. اُهي جنتي آهن، اُهي ان ۾ هميشه رهڻ وارا آهن.
وَ نَزَعْنَا مَا فِیْ صُدُوْرِهِمْ مِّنْ غِلٍّ تَجْرِیْ مِنْ تَحْتِهِمُ الْاَنْهٰرُ١ۚ وَ قَالُوا الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِیْ هَدٰىنَا لِهٰذَا١۫ وَ مَا كُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْ لَاۤ اَنْ هَدٰىنَا اللّٰهُ١ۚ لَقَدْ جَآءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ١ؕ وَ نُوْدُوْۤا اَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ اُوْرِثْتُمُوْهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُوْنَ۴۳
۽ اسان انهن جي سينن مان ڪڍي ڇڏينداسين جيڪو ڪينو (ڪنهن لاءِ) هوندو. انهن جي (ماڙين) هيٺان نهرون وهندڙ هونديون ۽ چوندا ته: ”سڀ تعريفون الله لاءِ آهن جنهن اسان کي هي راھ وٺائي ۽ اسان اها راھ نه وٺون ها جي الله (خود) اسان کي اها راھ نه وٺائي ها. تحقيق اسان جي پالڻهار جا رسول حق سان آيا“. ۽ انهن کي سَڏي چيو ويندو ته: ”هي جنت جنهن جا اوهان وارث بنايا ويا آهيو انهن عملن جي بدلي آهي جيڪي توهان ڪندا هئا“.
وَ نَادٰۤى اَصْحٰبُ الْجَنَّةِ اَصْحٰبَ النَّارِ اَنْ قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجَدْتُّمْ مَّا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا١ؕ قَالُوْا نَعَمْ١ۚ فَاَذَّنَ مُؤَذِّنٌۢ بَیْنَهُمْ اَنْ لَّعْنَةُ اللّٰهِ عَلَى الظّٰلِمِیْنَۙ۴۴
۽ جنت وارا جهنم وارن کي سڏي چوندا ته: ”بلاشڪ اسان ان کي سچو لڌو جيڪو اسان جي پالڻهار اسان سان وعدو ڪيو هيو، ڇا پوءِ توهان به ان کي سچو لڌو جيڪو وعدو توهان جي پالڻهار توهان سان ڪيو هيو“؟ چوندا: ”هائو“. پوءِ انهن جي وچ ۾ هڪ اعلان ڪندڙ اعلان ڪندو ته: ”ظالمن مٿان الله جي لعنت آهي“.
الَّذِیْنَ یَصُدُّوْنَ عَنْ سَبِیْلِ اللّٰهِ وَ یَبْغُوْنَهَا عِوَجًا١ۚ وَ هُمْ بِالْاٰخِرَةِ كٰفِرُوْنَۘ۴۵
اُهي (ظالم) ماڻهو جيڪي الله جي راھ کان روڪيندا هئا ۽ ان ۾ ڏنگاڻ چاهيندا هئا ۽ اُهي آخرت سان ڪفر ڪرڻ وارا هئا.
وَ بَیْنَهُمَا حِجَابٌ١ۚ وَ عَلَى الْاَعْرَافِ رِجَالٌ یَّعْرِفُوْنَ كُلًّۢا بِسِیْمٰىهُمْ١ۚ وَ نَادَوْا اَصْحٰبَ الْجَنَّةِ اَنْ سَلٰمٌ عَلَیْكُمْ١۫ لَمْ یَدْخُلُوْهَا وَ هُمْ یَطْمَعُوْنَ۴۶
۽ ٻنهين (جنت ۽ جهنم) جي وچ ۾ هڪ پردو هوندو ۽ اعراف (ان وچين مقام) تي ڪجھ مرد هوندا جيڪي سڀني کي سندن نشانين مان سُڃاڻيندا ۽ اُهي جنتين کي سڏي چوندا: ”توهان تي سلامتي آهي“. اُهي ان (جنت) ۾ داخل نه ٿيا هوندا ۽ اُهي (جنت جا) اميدوار هوندا.
وَ اِذَا صُرِفَتْ اَبْصَارُهُمْ تِلْقَآءَ اَصْحٰبِ النَّارِ١ۙ قَالُوْا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظّٰلِمِیْنَ۠۴۷
۽ جڏهن انهن جون اکيون دوزخين ڏانهن ڦيرايون وينديون. چوندا: ”اي اسان جا مالڪ! اسان کي ظالم قوم سان گڏ نه ڪجانءِ“.
وَ نَادٰۤى اَصْحٰبُ الْاَعْرَافِ رِجَالًا یَّعْرِفُوْنَهُمْ بِسِیْمٰىهُمْ قَالُوْا مَاۤ اَغْنٰى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ وَ مَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُوْنَ۴۸
۽ اعراف وارا (انهن دوزخي) مردن کي سڏيندا جن کي اُهي سندن نشانين سان سڃاڻيندا هوندا چوندا: (اڄ) ”توهان جون جماعتون توهان جي ڪم نه آيون نه اُها (دولت ڪم آئي) جنهن کي اوهان وڏي شيءَ سمجھندا هئا“.
اَهٰۤؤُلَآءِ الَّذِیْنَ اَقْسَمْتُمْ لَا یَنَالُهُمُ اللّٰهُ بِرَحْمَةٍ١ؕ اُدْخُلُوا الْجَنَّةَ لَا خَوْفٌ عَلَیْكُمْ وَ لَاۤ اَنْتُمْ تَحْزَنُوْنَ۴۹
ڇا هي اُهي (جنتي نه) آهن جن لاءِ توهان قسم کڻي چوندا هئا ته: ”الله انهن تي رحمت ڪو نه ڪندو“؟ (اڄ انهن کي چيو پيو وڃي ته) جنت ۾ داخل ٿيو نه توهان تي ڪو خوف آهي ۽ نه توهان غمگين ٿيندا.
وَ نَادٰۤى اَصْحٰبُ النَّارِ اَصْحٰبَ الْجَنَّةِ اَنْ اَفِیْضُوْا عَلَیْنَا مِنَ الْمَآءِ اَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ١ؕ قَالُوْۤا اِنَّ اللّٰهَ حَرَّمَهُمَا عَلَى الْكٰفِرِیْنَۙ۵۰
۽ دوزخ وارا جنت وارن کي سڏي چوندا ته: ”اسان تي (جنت) جو ڪجھ پاڻي پلٽيو يا ان مان جيڪو الله اوهان کي رزق ڏنو آهي“ (ڪجھ اسان کي ڏيو. جنتي) چوندا: ”بلاشڪ الله اهي ٻئي (جنت جو پاڻي ۽ کاڌو) ڪافرن تي حرام ڪري ڇڏيا آهن“.
الَّذِیْنَ اتَّخَذُوْا دِیْنَهُمْ لَهْوًا وَّ لَعِبًا وَّ غَرَّتْهُمُ الْحَیٰوةُ الدُّنْیَا١ۚ فَالْیَوْمَ نَنْسٰىهُمْ كَمَا نَسُوْا لِقَآءَ یَوْمِهِمْ هٰذَا١ۙ وَ مَا كَانُوْا بِاٰیٰتِنَا یَجْحَدُوْنَ۵۱
جن ماڻهن پنهنجي دين کي راند ۽ تماشو ڪري ورتو هيو ۽ انهن کي دنياوي زندگي دوکو ڏنو، پوءِ اڄ اسان انهن کي ائين وسارينداسين جيئن انهن پنهنجي هن ڏينهن جي ملڻ کي وساريو هيو ۽ جيئن اُهي اسان جي آيتن جو انڪار ڪندا هئا.
وَ لَقَدْ جِئْنٰهُمْ بِكِتٰبٍ فَصَّلْنٰهُ عَلٰى عِلْمٍ هُدًى وَّ رَحْمَةً لِّقَوْمٍ یُّؤْمِنُوْنَ۵۲
۽ تحقيق اسان انهن وٽ هڪ اهڙو ڪتاب آندو آهي جنهن کي اسان علم جي بنياد تي تفصيل سان بيان ڪيو آهي جيڪو هدايت ۽ رحمت آهي ايمان واري قوم لاءِ.
هَلْ یَنْظُرُوْنَ اِلَّا تَاْوِیْلَهٗ١ؕ یَوْمَ یَاْتِیْ تَاْوِیْلُهٗ یَقُوْلُ الَّذِیْنَ نَسُوْهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَآءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ١ۚ فَهَلْ لَّنَا مِنْ شُفَعَآءَ فَیَشْفَعُوْا لَنَاۤ اَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَیْرَ الَّذِیْ كُنَّا نَعْمَلُ١ؕ قَدْ خَسِرُوْۤا اَنْفُسَهُمْ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ مَّا كَانُوْا یَفْتَرُوْنَ۠۵۳
اهي رڳو ان (ڪتاب جي ڳالهين) جي انجام جي انتظار ۾ آهن. جنهن ڏينهن ان جو انجام اڳيان ايندو ته اهي ماڻهو جن هن کان اڳ ان (ڪتاب) کي وساري ڇڏيو هيو سي چوندا: ”بيشڪ اسان جي پالڻهار جا رسول حق کڻي آيا هئا. ڇا پوءِ (اڄ) اسان جا ڪي سفارشي آهن؟ جيڪي اسان جي سفارش ڪن يا اسان کي (دنيا ۾) موٽايو وڃي ته پوءِ اسان جيڪي ڪم ڪندا هئاسين انهن کان سواءِ ٻيا ڪم ڪيون“. تحقيق انهن پنهنجو پاڻ کي نقصان ۾ وڌو ۽ انهن کان گم ٿي وينديون جيڪي ڳالهيون گهڙيندا هئا.
اِنَّ رَبَّكُمُ اللّٰهُ الَّذِیْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضَ فِیْ سِتَّةِ اَیَّامٍ ثُمَّ اسْتَوٰى عَلَى الْعَرْشِ١۫ یُغْشِی الَّیْلَ النَّهَارَ یَطْلُبُهٗ حَثِیْثًا١ۙ وَّ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُوْمَ مُسَخَّرٰتٍۭ بِاَمْرِهٖ١ؕ اَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْاَمْرُ١ؕ تَبٰرَكَ اللّٰهُ رَبُّ الْعٰلَمِیْنَ۵۴
بيشڪ اوهان جو پالڻهار الله آهي جنهن آسمانن ۽ زمين کي ڇھ ڏينهن ۾ پيدا ڪيو پوءِ پنهنجي تختِ سلطنت تي جلوه گر ٿيو. اُهو رات سان ڏينهن کي ڍڪي ٿو هن طرح جو ڏينهن رات جي پٺيان ڊوڙندو اچي ٿو ۽ سج ۽ چنڊ ۽ ستارا ان جي حڪم جي تابع آهن. خبردار! پيدا ڪرڻ ۽ حڪم هلائڻ ان جو ئي ڪم آهي. الله برڪتن وارو آهي جيڪو جهانن جو پروردگار آهي.
اُدْعُوْا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَّ خُفْیَةً١ؕ اِنَّهٗ لَا یُحِبُّ الْمُعْتَدِیْنَۚ۵۵
پنهنجي پالڻهارکي سڏيو زاري سان ۽ ڳجهو بيشڪ اهو حد کان وڌڻ وارن کي پسند نه ٿو ڪري.
وَ لَا تُفْسِدُوْا فِی الْاَرْضِ بَعْدَ اِصْلَاحِهَا وَ ادْعُوْهُ خَوْفًا وَّ طَمَعًا١ؕ اِنَّ رَحْمَتَ اللّٰهِ قَرِیْبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِیْنَ۵۶
۽ زمين ۾ فساد نه ڪيو ان جي سڌاري کان پوءِ ۽ ان کان دعا گھروڊڄندي ۽ اميد رکندي. بيشڪ الله جي رحمت نيڪي ڪرڻ وارن جي ويجهو آهي.
وَ هُوَ الَّذِیْ یُرْسِلُ الرِّیٰحَ بُشْرًۢا بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهٖ١ؕ حَتّٰۤى اِذَاۤ اَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنٰهُ لِبَلَدٍ مَّیِّتٍ فَاَنْزَلْنَا بِهِ الْمَآءَ فَاَخْرَجْنَا بِهٖ مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِ١ؕ كَذٰلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتٰى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ۵۷
۽ اُهو ئي آهي جيڪو هوائن کي خوشخبري ڏيندڙ بنائي موڪلي ٿو پنهنجي رحمت (يعني برسات) کان اڳ. تانجو جو جڏهن اهي ڳرن ڳرن ڪڪرن کي کڻن ٿيون ته اسان انهن ڪڪرن کي ڪنهن غيرآباد شهر ڏانهن موڪليون ٿا پوءِ انهن مان پاڻي نازل ڪيون ٿا پوءِ اسان ان (پاڻي) جي ذريعي هر قسم جا ميوا ڪڍون ٿا. اهڙي طرح اسان مُردن کي (قبرن مان) ڪڍنداسين من اوهان نصيحت پرايو.
وَ الْبَلَدُ الطَّیِّبُ یَخْرُجُ نَبَاتُهٗ بِاِذْنِ رَبِّهٖ١ۚ وَ الَّذِیْ خَبُثَ لَا یَخْرُجُ اِلَّا نَكِدًا١ؕ كَذٰلِكَ نُصَرِّفُ الْاٰیٰتِ لِقَوْمٍ یَّشْكُرُوْنَ۠۵۸
۽ جا سٺي زمين آهي ان جا سلا سندس پالڻهار جي حڪم سان (سُٺا) نڪرن ٿا ۽ جا خراب آهي اها ٿوري بي فائده شيءِ کان سواءِ ڪجھ نه ٿي ڄمائي. اهڙي طرح اسان آيتون وري وري بيان ڪيون ٿا ان قوم لاءِ جيڪي شڪر ڪن ٿا.
لَقَدْ اَرْسَلْنَا نُوْحًا اِلٰى قَوْمِهٖ فَقَالَ یٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَیْرُهٗ١ؕ اِنِّیْۤ اَخَافُ عَلَیْكُمْ عَذَابَ یَوْمٍ عَظِیْمٍ۵۹
بيشڪ اسان نوح کي سندس قوم ڏانهن موڪليو پوءِ چيائين: ”اي منهنجي قوم! الله جي عبادت ڪيو. ان کان سواءِ اوهان جو ڪو معبود نه آهي. بيشڪ مون کي ڊپ لڳي ٿو اوهان تي زبردست ڏينهن جي عذاب جو“.
قَالَ الْمَلَاُ مِنْ قَوْمِهٖۤ اِنَّا لَنَرٰىكَ فِیْ ضَلٰلٍ مُّبِیْنٍ۶۰
سندس قوم جي سردارن چيو ته: ”بلاشڪ اسان تو کي ڏسون ٿا ته تون کلي گمراهي ۾ آهين“.
قَالَ یٰقَوْمِ لَیْسَ بِیْ ضَلٰلَةٌ وَّ لٰكِنِّیْ رَسُوْلٌ مِّنْ رَّبِّ الْعٰلَمِیْنَ۶۱
چيائين: ”اي منهنجي قوم! مون ۾ ڪا گمراهي ناهي پر آءٌ جهانن جي پالڻهار پاران رسول (بنجي آيو) آهيان.
اُبَلِّغُكُمْ رِسٰلٰتِ رَبِّیْ وَ اَنْصَحُ لَكُمْ وَ اَعْلَمُ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ۶۲
آءٌ اوهان کي پنهنجي رب جا پيغام پهچايان ٿو ۽ اوهان جي خيرخواهي ڪيان ٿو ۽ الله پاران اهو ڄاڻان ٿو جيڪي توهان نه ٿا ڄاڻو.
اَوَ عَجِبْتُمْ اَنْ جَآءَكُمْ ذِكْرٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ عَلٰى رَجُلٍ مِّنْكُمْ لِیُنْذِرَكُمْ وَ لِتَتَّقُوْا وَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُوْنَ۶۳
ڇا اوهان عجب ۾ آهيو؟ جو اوهان وٽ اوهان جي پالڻهار پاران اوهان مان هڪ مرد ذريعي نصيحت آئي آهي هن لاءِ ته اوهان کي ڊيڄاري ۽ هن لاءِ ته اوهان پرهيزگار ٿيو ۽ من اوهان تي رحم ڪيو وڃي“.
فَكَذَّبُوْهُ فَاَنْجَیْنٰهُ وَ الَّذِیْنَ مَعَهٗ فِی الْفُلْكِ وَ اَغْرَقْنَا الَّذِیْنَ كَذَّبُوْا بِاٰیٰتِنَا١ؕ اِنَّهُمْ كَانُوْا قَوْمًا عَمِیْنَ۠۶۴
پوءِ کيس ڪوڙو چيائون پوءِ اسان ان کي ۽ جيڪي ساڻس ٻيڙي ۾ هئا تن کي نجات ڏني ۽ اسان انهن ماڻهن کي ٻوڙي ڇڏيو جن اسان جي آيتن کي ڪوڙو چيو هيو. بيشڪ اُهي نابينا قوم هئا.
وَ اِلٰى عَادٍ اَخَاهُمْ هُوْدًا١ؕ قَالَ یٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَیْرُهٗ١ؕ اَفَلَا تَتَّقُوْنَ۶۵
۽ عاد (قوم) ڏانهن سندن (هم قبيله) ڀاءُ هود کي موڪليوسين. چيائين: ”اي منهنجي قوم! الله جي عبادت ڪيو ان کان سواءِ اوهان جو ڪو معبود نه آهي. ڇا پوءِ اوهان پرهيزگار نه ٿا ٿيو“!
قَالَ الْمَلَاُ الَّذِیْنَ كَفَرُوْا مِنْ قَوْمِهٖۤ اِنَّا لَنَرٰىكَ فِیْ سَفَاهَةٍ وَّ اِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكٰذِبِیْنَ۶۶
سندس قوم جي سردارن جن ڪفر ڪيو هيو چيائون ته: ”اسان تو کي بي وقوفي ۾ مبتلا ڏسون ٿا ۽ بيشڪ اسان تو کي ڪوڙن مان سمجهون ٿا“.
قَالَ یٰقَوْمِ لَیْسَ بِیْ سَفَاهَةٌ وَّ لٰكِنِّیْ رَسُوْلٌ مِّنْ رَّبِّ الْعٰلَمِیْنَ۶۷
چيائين: ”اي منهنجي قوم! مون ۾ ڪا بي وقوفي ڪونهي ۽ پر آءٌ جهانن جي پروردگار جي پاران رسول آهيان.
اُبَلِّغُكُمْ رِسٰلٰتِ رَبِّیْ وَ اَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ اَمِیْنٌ۶۸
آءٌ اوهان کي پنهنجي پروردگار جا پيغام پهچايان ٿو ۽ آءٌ اوهان لاءِ امانتدار خير خواھ آهيان.
اَوَ عَجِبْتُمْ اَنْ جَآءَكُمْ ذِكْرٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ عَلٰى رَجُلٍ مِّنْكُمْ لِیُنْذِرَكُمْ١ؕ وَ اذْكُرُوْۤا اِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَآءَ مِنْۢ بَعْدِ قَوْمِ نُوْحٍ وَّ زَادَكُمْ فِی الْخَلْقِ بَصْۜطَةً١ۚ فَاذْكُرُوْۤا اٰلَآءَ اللّٰهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ۶۹
ڇا اوهان کي ان ڳالھ تي تعجب آهي؟ جو اوهان وٽ اوهان جي پاليندڙ پاران اوهان مان هڪ مرد وٽ نصيحت آئي هن لاءِ ته اوهان کي ڊيڄاري. ۽ ياد ڪيو جڏهن ان اوهان کي نوح جي قوم کان پوءِ جانشين بنايو ۽ اوهان کي بدن ۾ طاقتور ڪيائين. پوءِ الله جا ٿورا ياد ڪيو ته جيئن اوهان ڪامياب ٿيو“.
قَالُوْۤا اَجِئْتَنَا لِنَعْبُدَ اللّٰهَ وَحْدَهٗ وَ نَذَرَ مَا كَانَ یَعْبُدُ اٰبَآؤُنَا١ۚ فَاْتِنَا بِمَا تَعِدُنَاۤ اِنْ كُنْتَ مِنَ الصّٰدِقِیْنَ۷۰
چيائون: ”ڇا تون اسان وٽ ان لاءِ آيو آهين ته اسان اڪيلي الله جي پوڄا ڪيون ۽ جن جي اسان جا ابا ڏاڏا پوڄا ڪندا هئا تن کي ڇڏي ڏيون؟ پوءِ تون اسان تي (اُهو عذاب) آڻ جنهن کان ڊيڄارين ٿو. جيڪڏهن تون سچن مان آهين“.
قَالَ قَدْ وَ قَعَ عَلَیْكُمْ مِّنْ رَّبِّكُمْ رِجْسٌ وَّ غَضَبٌ١ؕ اَتُجَادِلُوْنَنِیْ فِیْۤ اَسْمَآءٍ سَمَّیْتُمُوْهَاۤ اَنْتُمْ وَ اٰبَآؤُكُمْ مَّا نَزَّلَ اللّٰهُ بِهَا مِنْ سُلْطٰنٍ١ؕ فَانْتَظِرُوْۤا اِنِّیْ مَعَكُمْ مِّنَ الْمُنْتَظِرِیْنَ۷۱
چيائين: ”پڪ سان اوهان جي پالڻهار پاران اوهان تي عذاب ۽ ڏمر لازم ٿي ويا. ڇا اوهان مون سان انهن (بتن جي) نالن ۾ جهڳڙو ڪيو ٿا؟ جيڪي اوهان ۽ اوهان جي ابن ڏاڏن رکيا آهن جن جي مڃڻ لاءِ الله ڪو دليل نه لاٿو آهي. پوءِ اوهان (عذاب جو) انتظار ڪيو آءٌ به اوهان سان گڏ انتظار ڪرڻ وارن مان آهيان“.
فَاَنْجَیْنٰهُ وَ الَّذِیْنَ مَعَهٗ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا وَ قَطَعْنَا دَابِرَ الَّذِیْنَ كَذَّبُوْا بِاٰیٰتِنَا وَ مَا كَانُوْا مُؤْمِنِیْنَ۠۷۲
پوءِ اسان ان کي ۽ جيڪي ماڻهو ساڻس گڏ هئا تن کي نجات ڏني پنهنجي پاران رحمت جي سبب ۽ اسان انهن ماڻهن جون پاڙون پَــٽي ڇڏيون جن اسان جي آيتن کي ڪوڙو چيو ۽ اُهي ايمان آڻڻ وارا نه هئا.
وَ اِلٰى ثَمُوْدَ اَخَاهُمْ صٰلِحًا١ۘ قَالَ یٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَیْرُهٗ١ؕ قَدْ جَآءَتْكُمْ بَیِّنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ١ؕ هٰذِهٖ نَاقَةُ اللّٰهِ لَكُمْ اٰیَةً فَذَرُوْهَا تَاْكُلْ فِیْۤ اَرْضِ اللّٰهِ وَ لَا تَمَسُّوْهَا بِسُوْٓءٍ فَیَاْخُذَكُمْ عَذَابٌ اَلِیْمٌ۷۳
۽ (قومِ) ثمود ڏانهن انهن جي ڀاءُ صالح کي (موڪليوسين). چيائين:”اي منهنجي قوم! الله جي عبادت ڪيو اوهان لاءِ ان کان سواءِ ڪو معبود ناهي. بيشڪ اوهان وٽ اوهان جي پالڻهار وٽان چِٽي نشاني آئي آهي. هيءَ”الله جي ڏاچي“ آهي (جا) اوهان لاءِ نشاني آهي پوءِ ان کي (آزاد) ڇڏي ڏيو الله جي زمين ۾ چَرندي رهي ۽ ان کي برائي (جي نيت) سان هٿ به نه لائجو ورنه ته اوهان کي دردناڪ عذاب پڪڙيندو.
وَ اذْكُرُوْۤا اِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَآءَ مِنْۢ بَعْدِ عَادٍ وَّ بَوَّاَكُمْ فِی الْاَرْضِ تَتَّخِذُوْنَ مِنْ سُهُوْلِهَا قُصُوْرًا وَّ تَنْحِتُوْنَ الْجِبَالَ بُیُوْتًا١ۚ فَاذْكُرُوْۤا اٰلَآءَ اللّٰهِ وَ لَا تَعْثَوْا فِی الْاَرْضِ مُفْسِدِیْنَ۷۴
۽ ياد ڪيو جڏهن ان اوهان کي عاد کان پوءِ جانشين بنايو ۽ اوهان کي زمين ۾ رهايائين توهان ان جي نرم (ميداني) علائقن ۾ ماڙيون ٺاهيو ٿا ۽ جبلن کي گهڙي گهر بنايو ٿا. پوءِ اوهان الله جا احسان ياد ڪيو ۽ زمين ۾ فسادي بنجي نه ڦرو“.
قَالَ الْمَلَاُ الَّذِیْنَ اسْتَكْبَرُوْا مِنْ قَوْمِهٖ لِلَّذِیْنَ اسْتُضْعِفُوْا لِمَنْ اٰمَنَ مِنْهُمْ اَتَعْلَمُوْنَ اَنَّ صٰلِحًا مُّرْسَلٌ مِّنْ رَّبِّهٖ١ؕ قَالُوْۤا اِنَّا بِمَاۤ اُرْسِلَ بِهٖ مُؤْمِنُوْنَ۷۵
ان جي قوم جي سردارن جن تڪبر ڪيو تن انهن ڪمزورن کي چيو جيڪي انهن مان ايمان آڻي چڪا هئا ته: ”ڇا اوهان واقعي ڄاڻو ٿا ته صالح پنهنجي پروردگار وٽان رسول بنجي آيو آهي“؟ چيائون: ”جنهن پيغام سان ان کي موڪليو ويو آهي، بيشڪ اسان ان تي ايمان رکڻ وارا آهيون“.
قَالَ الَّذِیْنَ اسْتَكْبَرُوْۤا اِنَّا بِالَّذِیْۤ اٰمَنْتُمْ بِهٖ كٰفِرُوْنَ۷۶
متڪبر ماڻهو چوڻ لڳا ته: ”بيشڪ اوهان جنهن تي ايمان آندو آهي اسان ان جو انڪار ڪندڙ آهيون“.
فَعَقَرُوا النَّاقَةَ وَ عَتَوْا عَنْ اَمْرِ رَبِّهِمْ وَ قَالُوْا یٰصٰلِحُ ائْتِنَا بِمَا تَعِدُنَاۤ اِنْ كُنْتَ مِنَ الْمُرْسَلِیْنَ۷۷
پوءِ ڏاچيءَ جي پيرن جي پَٺن کي ڪٽي (ان کي ماري وڌائون) ۽ پنهنجي پالڻهار جي حڪم کان سرڪشي ڪيائون ۽ چيائون: ”اي صالح! اُهو (عذاب) آڻ جنهن کان تون اسان کي ڊيڄارين ٿو جيڪڏهن تون رسولن مان آهين“.
فَاَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَاَصْبَحُوْا فِیْ دَارِهِمْ جٰثِمِیْنَ۷۸
پوءِ انهن کي سخت زلزلي ورتو پوءِ اُهي پنهنجي گهرن ۾ اونڌا پيل رهجي ويا.
فَتَوَلّٰى عَنْهُمْ وَ قَالَ یٰقَوْمِ لَقَدْ اَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّیْ وَ نَصَحْتُ لَكُمْ وَ لٰكِنْ لَّا تُحِبُّوْنَ النّٰصِحِیْنَ۷۹
پوءِ (صالح) انهن کان منهن موڙيو ۽ چيائين: ”اي منهنجي قوم! تحقيق مون توهان کي پنهنجي پالڻهار جو پيغام پهچايو ۽ توهان کي نصيحت ڪيم ۽ پر توهان نصيحت ڪندڙن کي پسند نه ٿا ڪيو.
وَ لُوْطًا اِذْ قَالَ لِقَوْمِهٖۤ اَتَاْتُوْنَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ اَحَدٍ مِّنَ الْعٰلَمِیْنَ۸۰
۽ لوط کي (موڪليوسين) جڏهن ان پنهنجي قوم کي چيو: ”ڇا اوهان اهڙي بي حيائي ڪيو ٿا جيڪا اوهان کان اڳ جهانن مان ڪنهن به ڪونه ڪئي آهي.
اِنَّكُمْ لَتَاْتُوْنَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِّنْ دُوْنِ النِّسَآءِ١ؕ بَلْ اَنْتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُوْنَ۸۱
بيشڪ اوهان عورتن کي ڇڏي مردن ڏانهن شهوت (پوري ڪرڻ) لاءِ اچو ٿا بلڪه اوهان حد کان لنگهندڙ قوم آهيو“.
وَ مَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهٖۤ اِلَّاۤ اَنْ قَالُوْۤا اَخْرِجُوْهُمْ مِّنْ قَرْیَتِكُمْ١ۚ اِنَّهُمْ اُنَاسٌ یَّتَطَهَّرُوْنَ۸۲
۽ ان جي قوم جو ان کان سواءِ ٻيو ڪو جواب نه هيو چوڻ لڳا: ”انهن کي پنهنجي ڳوٺ مان ڪڍي ڇڏيو. بيشڪ اهي اهڙا ماڻهو آهن جيڪي پاڪباز بنجڻ چاهن ٿا“.
فَاَنْجَیْنٰهُ وَ اَهْلَهٗۤ اِلَّا امْرَاَتَهٗ١ۖ٘ كَانَتْ مِنَ الْغٰبِرِیْنَ۸۳
پوءِ اسان ان (لوط) کي ۽ سندس گهروارن کي نجات ڏني سواءِ ان جي زال جي، اُها (عذاب ۾) رهجي ويندڙن مان هئي.
وَ اَمْطَرْنَا عَلَیْهِمْ مَّطَرًا١ؕ فَانْظُرْ كَیْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِیْنَ۠۸۴
۽ اسان انهن مٿان (پٿرن جو) مينهن وسايو. پوءِ ڏس ته ڏوهارين جو انجام ڪيئن هيو؟
وَ اِلٰى مَدْیَنَ اَخَاهُمْ شُعَیْبًا١ؕ قَالَ یٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَیْرُهٗ١ؕ قَدْ جَآءَتْكُمْ بَیِّنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ فَاَوْفُوا الْكَیْلَ وَ الْمِیْزَانَ وَ لَا تَبْخَسُوا النَّاسَ اَشْیَآءَهُمْ وَ لَا تُفْسِدُوْا فِی الْاَرْضِ بَعْدَ اِصْلَاحِهَا١ؕ ذٰلِكُمْ خَیْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِیْنَۚ۸۵
۽ مدين ڏانهن سندن ڀاءُ شعيب کي (موڪليوسين). چيائين: ”اي منهنجي قوم! الله جي عبادت ڪيو اوهان لاءِ ان کان سواءِ ٻيوڪو معبود ناهي. بيشڪ آءٌ اوهان وٽ اوهان جي پالڻهار وٽان چِٽو دليل آيو آهي پوءِ اوهان ماپ ۽ تور پوري ڪيو ۽ ماڻهن کي سندن شيون گَهٽائي نه ڏيو. ۽ زمين ۾ ان جي سڌاري بعد فساد برپا نه ڪيو. اهو اوهان لاءِ ڀلو آهي جي اوهان ايمان رکڻ وارا آهيو.
وَ لَا تَقْعُدُوْا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوْعِدُوْنَ وَ تَصُدُّوْنَ عَنْ سَبِیْلِ اللّٰهِ مَنْ اٰمَنَ بِهٖ وَ تَبْغُوْنَهَا عِوَجًا١ۚ وَ اذْكُرُوْۤا اِذْ كُنْتُمْ قَلِیْلًا فَكَثَّرَكُمْ١۪ وَ انْظُرُوْا كَیْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِیْنَ۸۶
۽ (زندگي جي) هر رستي تي (رهزن بنجي) ان لاءِ نه ويهو جو جنهن ايمان آندو آهي ان کي ڌمڪايو ۽ الله جي راھ کان روڪيو ۽ ان (دين) ۾ ڏنگائي گهرو ۽ ياد ڪيو (اهو زمانو) جڏهن اوهان ٿورا هيا پوءِ ان اوهان کي گهڻو ڪيو ۽ (اکيون کولي) ڏسو ته فساد مچائڻ وارن جو انجام ڇا ٿيو؟
وَ اِنْ كَانَ طَآىِٕفَةٌ مِّنْكُمْ اٰمَنُوْا بِالَّذِیْۤ اُرْسِلْتُ بِهٖ وَ طَآىِٕفَةٌ لَّمْ یُؤْمِنُوْا فَاصْبِرُوْا حَتّٰى یَحْكُمَ اللّٰهُ بَیْنَنَا١ۚ وَ هُوَ خَیْرُ الْحٰكِمِیْنَ۸۷
۽ اگر اوهان مان هڪ جماعت ان (دين) تي ايمان آندو آهي جنهن سان مون کي موڪليو ويو آهي ۽ ٻي جماعت ايمان نه آندو آهي ته پوءِ صبر ڪيو جيستائين الله اسان جي وچ ۾ فيصلو فرمائي ۽ اُهو سڀ کان بهتر فيصلو ڪرڻ وارو آهي.